Σύνδεση συνδρομητών

Φυτώρια κοινωνικής βίας

Κυριακή, 13 Φεβρουαρίου 2022 16:21
Ο Άλκης Καμπανός. Ο νεαρός φοιτητής δολοφονήθηκε αναίτια στη Θεσσαλονίκη από συμμορία χούλιγκαν όταν, στην ερώτηση τι ομάδα είναι, τους απάντησε ότι είναι Άρης.
Φωτογραφία Αρχείου
Ο Άλκης Καμπανός. Ο νεαρός φοιτητής δολοφονήθηκε αναίτια στη Θεσσαλονίκη από συμμορία χούλιγκαν όταν, στην ερώτηση τι ομάδα είναι, τους απάντησε ότι είναι Άρης.

Η φονική οπαδική βία, που είχε ακόμα μια φορά νεκρό στη Θεσσαλονίκη, τον 19χρονο φοιτητή Αλκιβιάδη Καμπανό, από την αρχή συζητήθηκε στραβά: αναζητήθηκε η εθνοτική καταγωγή του κατηγορηθέντος ως δολοφόνου και ξύπνησε ο στερεότυπος αντιαλβανισμός, που έλκει καταγωγή από τη μακρινή δεκαετία του 1990. Στην πορεία, η «ανάλυση» αυτή κατέρρευσε. Στην υπόθεση, άλλωστε, κατηγορήθηκαν πολλοί περισσότεροι οι οποίοι, μιλώντας στην ανακρίτρια, εντυπωσίασαν με την αδυναμία τους να σκεφτούν το βάρος της πράξης τους. Μετά το επεισόδιο, κατέθεσε ένας στην ανακρίτρια, ήταν σαν να μη συμβαίνει τίποτα: οι δράστες μπήκαν στο αυτοκίνητο ευχαριστημένοι. Ένας απ’ αυτούς είπε: «τους πήραμε».

Είναι εντυπωσιακό πόσο εύκολη είναι η βία για ανθρώπους όπως οι κατηγορούμενοι. Δέρνουν και δέρνονται σαν να ανασαίνουν, σαν να τρώνε. Έχουν αντίπαλο, αλλά δεν έχουν προσωπικά μαζί του: τους χωρίζει μόνο ένα χρώμα. Μια ομάδα, μια αγέλη. Ένα οπαδικό αίσθημα. Ένα αίσθημα που έχει παράδοση δεκαετιών – και πολύ συχνά υποθάλπεται από τις διοικήσεις ή από τους επιχειρηματίες των ομάδων. Η χαρακτηριστική φωτογραφία με τον πρόεδρο του ΠΑΟΚ να εισβάλει στον αγωνιστικό χώρο με ένα πιστόλι στην πίσω τσέπη εύκολα παράγει πρότυπες συμπεριφορές προς αποφυγή.

Ωστόσο, το αίσθημα κοινότητας μπορεί να μην περιλαμβάνει απαραιτήτως αθλητικό οπαδικό χρώμα αλλά να επεκτείνεται και στο χώρο συγκρούσεων που δεν είναι αθλητικές αλλά θεωρούνται πολιτικές. Όλο και πιο συχνά εκδηλώνονται με βίαιο οπαδικό φανατισμό και ανάλογους συμβολισμούς ιδεολογικές σέχτες, ιδίως στα πανεπιστήμια και στα σχολεία, όπου μάλιστα η ιδεολογική ταυτότητα επικαλείται την Αριστερά ή τον αναρχισμό. Επιπλέον, χρειάζεται να θυμόμαστε πάντα, ακόμα και αν προσωρινά βρίσκεται εν υπνώσει, τη δυναμική της εξτρεμιστικής Ακροδεξιάς.

Πριν παραδοθεί ο τυφλός οπαδός στο φανατισμό της φανέλας, έχει προηγηθεί η διαμόρφωσή του στους λεγόμενους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Οι μηχανισμοί αυτοί αδυνατούν, πολύ συχνά, να οδηγήσουν τους νέους σε αυτονόητες αρχές και αξίες. Η οικογένεια, συχνά, αδυνατεί να βοηθήσει οικονομικά αλλά, κυρίως, να οδηγήσει και να κατευθύνει τα παιδιά της. Πολύ συχνά, επίσης, το υποτίθεται αντιαυταρχικό σχολείο αδυνατεί να παίξει το ρόλο του. Γενικώς, η χρεοκοπία του σχολείου θα έπρεπε να είναι στο στόχαστρο όλων. Αλλά όταν το σχολείο αδυνατεί να μεταδώσει βασικές γνώσεις, με αποτέλεσμα τα δραματικά υψηλά ποσοστά λειτουργικού αναλφαβητισμού, γιατί να μπορεί να μεταδώσει αρχές;

Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά ταξικό, βίαιες και τυφλές συμπεριφορές υιοθετούν και παιδιά πλουσίων. Μια από τις αιτίες της είναι η αδυναμία εξεύρεσης περιεχομένου για τη ζωή, η μαυρίλα και οι κλειστοί ορίζοντες. Παιδιά από τα σχολεία, κατευθείαν στη σκοτεινή χοάνη της βίας και του μίσους, της απελπισίας.

Αλλά είναι και ταξικό. Σε κάθε περίπτωση, πάντα θα διαφεύγουν διάφοροι προς μπρουτάλ συλλογικότητες και λούμπεν βίαιες συμπεριφορές – αλλά το δεδομένο είναι ότι η κοινωνική πραγματικότητα παράγει λούμπεν πληθυσμούς έτοιμους να παραδοθούν στη βία. Λούμπεν και μηδενιστικές. Που άγονται και φέρονται από το πάθος τους – η απαίτηση για την ανωτερότητα της ομάδας, και αναλογικά για την ανωτερότητα του έθνους ή και την ανωτερότητα των ιδεών. 

Ένα κομμάτι της κοινωνικής βίας είναι λούμπεν, και χρειάζεται αναμόρφωση της παιδείας για να πολεμηθεί. Αλλά δεν είναι μόνο λούμπεν η βία – αντίθετα, διάφορες εκδοχές της επικοινωνούν και αλληλεπηρεάζονται.

Η βία στα πανεπιστήμια ή η πολιτική βία δεν είναι λιγότερο καταδικαστέα φαινόμενα, επειδή τα κίνητρά τους περιβάλλονται από δήθεν υψηλούς στόχους – ξερωγώ την κατάργηση της καταπίεσης ανθρώπου από άνθρωπο ή την κατάλυση της ταξικής παιδείας για την αγορά. Κάθε άλλο. Οπουδήποτε βίαιες συμπεριφορές εκπορεύονται από συλλογικότητες στο όνομα κάποιου σκοπού (της φανέλας της ομάδας είτε ενός δήθεν δικαιότερου κόσμου), τα αποτελέσματα είναι τα ίδια: καταστροφές και πόνος. Η Ελλάδα έχει πληρώσει ακριβά τη βία της αριστερής τρομοκρατίας είτε τη βία της ριζοσπαστικής και ρατσιστικής Ακροδεξιάς, αλλά και τη βία κατά πολιτικών στόχων ή αντιπάλων. Για να αναφερθώ μόνο σε πρόσφατες εκφάνσεις της, από το περίφημο κίνημα «Δεν πληρώνω» που διέλυσε τις συγκοινωνίες και τον κοινωνικό ιστό μέχρι τους ταραξίες στα πανεπιστήμια, που μετατρέπουν ένα χώρο ελεύθερης ανταλλαγής των ιδεών σε χώρο ιδεολογικής μονομέρειας εγκάθετων στο όνομα της Αριστεράς ή του αναρχισμού, όλοι βλάπτουν το ίδιο.

Θα μπορούσαν άραγε οι ομάδες ή οι πολιτικές οργανώσεις να αποφασίσουν να αποκηρύξουν ή να πολεμήσουν τη βία που ανέχονται; Δεν θα το κάνουν. Διότι ακόμα κι αν συνειδητοποιούν τις επιπτώσεις της, σε ένα βαθμό τη χρειάζονται. Επειδή χρειάζονται τυφλούς οπαδούς, αθύρματα μιας φαντασιακής ανάγκης για νόημα.  

The Books' Journal

Το Books' Journal είναι μια απολύτως ανεξάρτητη επιθεώρηση με κείμενα παρεμβάσεων, αναλύσεις, κριτικές και ιστορίες, γραμμένα από τους κατά τεκμήριον ειδικούς. Πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς και επιστήμονες με αρμοδιότητα το θέμα με το οποίο καταπιάνονται.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.