Τεύχος 173

Λουίς Μπουνιουέλ, Η τελευταία μου πνοή, μετάφραση από τα γαλλικά: Θάνος Σαμαρτζής, Δώμα, Αθήνα 2024, 392 σελ.

Ο Λουίς Μπουνιουέλ (1900-1983), σπουδαίος σκηνοθέτης του κινηματογράφου με καταγωγή από την Ισπανία, έζησε τη μεγάλη περιπέτεια του εικοστού αιώνα από απόσταση. Απέναντι στον Φράνκο (απέναντι και στον στενό φίλο του τα νεανικά χρόνια, Σαλβαδόρ Νταλί), απέφυγε τη μαρξιστική στράτευση, όπως άλλωστε και κάθε στράτευση. Ο κινηματογραφικός αναρχισμός του οφείλεται πρωτίστως στα βιώματά του, φιλτραρισμένα μέσα από τον σουρεαλισμό. Η αυτοβιογραφία του, που επανακυκλοφορεί σε νέα μετάφραση, δίνει τα κλειδιά για να διαβάσει κανείς τη ζωή του – και ένα από τα κλειδιά αυτά οδηγεί στην πρόσληψη της θρησκευτικής λατρείας στην παιδική του ηλικία: το μυστήριο της σχέσης του με το θείο, που στον κινηματογράφο του ήταν στοιχείο ανατροπής, του υπαγόρευσε ουσιαστικά το σκοτεινό βάθος των αναζητήσεών του. [ΤΒJ]

Γιάννης Μανέτας, Τα δαρβινικά δεινά, Διόπτρα, Αθήνα 2025, 488 σελ.

Είναι ο άνθρωπος από τη φύση του κακός και εγωιστής ή καλός και αλτρουιστής; Το ερώτημα είναι παλιό, μπορεί οι ανά τους αιώνες στοχαστές να το έθεσαν με λιγότερο διαζευκτικούς όρους, όμως στην ουσία παραμένει ίδιο. Ο εκλεκτός συνάδελφος και καλός φίλος Γιάννης Μανέτας έγραψε δυο βιβλία πάνω στο θέμα και η θέση του είναι σαφής. Πρώτον, ο άνθρωπος είναι από τη φύση του καλός και αλτρουιστής. Αυτό, ισχυρίζεται, προκύπτει από την μακρά παλαιολιθική ιστορία μας. Δεύτερον, ο σημερινός άνθρωπος ζει κάτω από ένα καθεστώς που τον υποχρεώνει να συμπεριφέρεται ως κακός και εγωιστής. Αυτό, μας εξηγεί, ξεκίνησε με τη γεωργική επανάσταση και γιγαντώθηκε στις μέρες μας με την επικράτηση του καπιταλισμού. Στο παρόν σημείωμα θα αναφερθώ αποκλειστικά  στο δεύτερο βιβλίο.

Ευάρεστος Πιμπλής, Πέρα από τη συναίνεση. Μυθιστόρημα, Πόλις, Αθήνα 2025, 184 σελ.

Vanessa Springora, Συναίνεση. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα γαλλικά: Γεώργιος-Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης, Μετρονόμος, Αθήνα 2025, 180 σελ.

Συναίνεση που προκαλεί πρώτα απόγνωση και ντροπή για την κατάφασή της κι ύστερα ένα κύμα επίμονης και ταυτοχρόνως εξαιρετικά δύσκολης χειραφέτησης. Το ζητούμενο σε δύο μυθιστορήματα, ένα ελληνικό και ένα γαλλικό, δεν είναι η συναίνεση, αλλά οι όροι υπό τους οποίους τη χειρίζεται ο κυρίαρχος αρσενικός.

Ο Μάριος Βάρβογλης (Βρυξέλλες 1883 - Αθήνα 1967) ήταν έλληνας συνθέτης. Θεωρείται ένας από τους δημιουργούς της σύγχρονης νεοελληνικής μουσικής σκηνής, μαζί με τον Αιμίλιο Ριάδη, τον Διονύσιο Λαυράγκα, τον Γεώργιο Λαμπελέτ και τον Μανώλη Καλομοίρη. Η συνέντευξη δόθηκε στον Ελεύθερο Λόγο, 19 Ιουλίου 1923, στον λογοτέχνη (και γιατρό) Άγγελο Δόξα (1897-1985).  

Στα χρόνια 1903-1908, ο Ράινερ Μαρία Ρίλκε έστειλε δέκα γράμματα σε έναν άγνωστο νεαρό θαυμαστή του που του είχε ζητήσει να αξιολογήσει τα ποιήματά του. Τα γράμματα δημοσιεύθηκαν το 1929 σε ένα βιβλίο με τίτλο Γράμματα σε έναν νέο ποιητή και, έκτοτε, κατέχουν τη θέση μιας συνόψισης των αντιλήψεων του Ρίλκε για την ποιητική, αλλά και για την ίδια τη ζωή.

Ο καθηγητής Ιστορίας Eugene Rogan για τον Αραβικό Κόσμο. Συνέντευξη στον Βαγγέλη Κούμπουλη

Να το πούμε απλά: ο αμερικανός ιστορικός Γιουτζίν Ρόγκαν (Eugene Rogan) δεν μοιάζει καθόλου στη στερεότυπη εικόνα που θα μπορούσε να έχει ο καθένας για τους καθηγητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Εκτός δηλαδή από ένας επιστήμονας με στιβαρή γνώση του αντικειμένου του, αποτέλεσμα και της σχεδόν τριακονταετούς ενεργού παρουσίας του στο Πανεπιστήμιο και ως δάσκαλος και  ως συγγραφέας, ταυτόχρονα είναι κι ένας αληθινά “jolly good fellow”. Από τις πιο διασκεδαστικές στιγμές της συναναστροφής που είχαμε μαζί του ήταν όταν έγινε αναφορά στην παλαιά κωμική σειρά του BBC, Yes Minister / Yes, Prime Minister, που, όπως αποδείχτηκε, υπήρξε αδυναμία και των δυο μας: η σάτιρα της πολιτικής εξουσίας και της δημόσιας διοίκησης διασκεδάζει και τους σπουδαίους καθηγητές, το ακαδημαϊκό έργο των οποίων είναι βαθύ και δεν αφήνει περιθώρια για πλάκα.

Michael Frank, Εκατό Σάββατα. Η Στέλλα Λεβή κι η αναζήτηση ενός χαμένου κόσμου, μετάφραση από τα αγγλικά: Σπύρος Κουλούρης, Ίκαρος, Αθήνα 2025, 382 σελ.

Ονομάζεται Στέλλα Λεβή. Γεννήθηκε στη Ρόδο, πέρασε από το Άουσβιτς και επέζησε, έγινε πετυχημένη επιχειρηματίας στη Νέα Υόρκη. Ήδη το 1947, με εγχείρηση, αφαίρεσε από το χέρι της τον αριθμό που είχε στο στρατόπεδο. Όμως, έπειτα από μια επίσκεψη στο σπίτι της του συγγραφέα Μάικλ Φρανκ, δέχτηκε να του αφηγηθεί όλη της τη ζωή, από τα παιδικά της χρόνια μέχρι σήμερα. Για περισσότερα από έξι χρόνια, συναντιούνταν και μιλούσαν, κάθε Σάββατο.

Τζων Μπάνβιλ, Μοναδικότητες. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Τόνια Κοβαλένκο, Καστανιώτη, Αθήνα 2025, 384 σελ.

Στο τελευταίο μυθιστόρημά του, ο ιρλανδός συγγραφέας Τζων Μπάνβιλ (γενν. 1945) συγκεντρώνει χαρακτήρες από παλιότερα έργα του, οι οποίοι παρά τις συγκρούσεις τους προβάλλουν καθένας ξεχωριστά ως μοναδικότητα. Με αναφορά στον Λάιμπνιτς και την πολύ δημοφιλή ακόμα Μοναδολογία του, ο Μπάνβιλ καταθέτει ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα αξιοποιώντας όχι μόνο έναν πλούτο ιδεών και θεωριών, αλλά και τις φυσικές επιστήμες, σαν να φιλοδοξεί να τις επανεντάξει αφηγηματικά στον κορμό της φιλοσοφίας, όπου αρχικά υπήρχαν.

Είναι τόσες πολλές οι κριτικές των ιστορικών απέναντι στην ταινία του Σμαραγδή για τον Καποδίστρια –κάποιες έκανα και εγώ– που είναι άστοχο να προσθέσουμε περισσότερα ή να πούμε τα ίδια εναντίον της ιστορικής ακρίβειας πολλών από τις σκηνές της. Στο κάτω κάτω μια ταινία είναι.

Γιάννης Ξούριας, Φύλλα βασιλικού, Gutenberg, Αθήνα 2025, 96 σελ.

Τα έντεκα νέα διηγήματα του Γιάννη Ξούρια σε βάζουν γρήγορα σε μιαν ατμόσφαιρα, σε εισάγουν σε έναν χωρόχρονο, σου συστήνουν κάποια πρόσωπα, σε κάνουν να τα αγαπήσεις αμέσως και, όταν ολοκληρώνονται, σε στενοχωρεί το γεγονός ότι έχουν ολοκληρωθεί και σου δημιουργούν την επιθυμία να επανέλθεις σε αυτά.