Ελληνοτουρκικά
Εμφάνιση άρθρων Books' Journal βάσει ετικέταςΗ Ελλάδα απέναντι στην Τουρκία
Άγγελος Συρίγος, Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις, Πατάκη, Αθήνα 2026, 408 σελ.
Σε μια κρίσιμη ιστορική συγκυρία, όπου η διεθνής τάξη πραγμάτων κλονίζεται από βαθιές ανακατατάξεις και η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εισέρχεται σε φάση γενικευμένης γεωπολιτικής ρευστότητας, το νέο βιβλίο του Άγγελου Συρίγου πρωτίστως προσφέρει έναν υπεύθυνο, νηφάλιο οδικό χάρτη για την αποτελεσματική υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.
Στον δημόσιο βίο μιας χώρας που βιώνει διαρκώς την υπαρξιακή ανασφάλεια των γεωγραφικών της συνόρων, η συζήτηση για την εξωτερική πολιτική και ιδίως για τις σχέσεις με τη γειτονική Τουρκία υποφέρει παραδοσιακά από δύο αντικρουόμενες, αλλά εξίσου παραλυτικές παθολογίες. Από τη μία πλευρά, δεσπόζει ένας θορυβώδης, αυτάρεσκος και συνθηματολογικός πατριωτισμός, ο οποίος αρκείται σε ανέξοδους νομικισμούς, υποκαθιστώντας τη στρατηγική σκέψη με την αυταπάτη ότι το δίκαιο επιβάλλεται από μόνο του στον διεθνή χώρο. Από την άλλη πλευρά, ενδημεί ένας αφηρημένος, σχεδόν μεταφυσικός διεθνισμός της αδράνειας, ο οποίος αντιμετωπίζει τη διπλωματία ως έναν διαρκή συμβιβασμό καλών προθέσεων, πεπεισμένος πως η κατανόηση και η επίκληση της καλής γειτονίας μπορούν να κατευνάσουν έναν δομικό και διαχρονικό αναθεωρητισμό.
Ανάμεσα σε αυτές τις δύο συμπληγάδες, η ψύχραιμη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και στρατηγικά προσανατολισμένη ανάλυση αποτελεί συνήθως ένα σπάνιο είδος. Αυτό ακριβώς το δυσαναπλήρωτο κενό έρχεται να καλύψει με τρόπο υποδειγματικό το νέο βιβλίο του Άγγελου Συρίγου, επιβεβαιώνοντας τη δεσπόζουσα θέση του συγγραφέα στο πεδίο του διεθνούς δικαίου και της εξωτερικής πολιτικής στη σύγχρονη Ελλάδα.
Η επιλογή της μαιευτικής μεθόδου, η διάρθρωση δηλαδή του τόμου μέσα από πενήντα καίρια ερωτήματα και ισάριθμες διεξοδικές απαντήσεις, αποδεικνύεται εκδοτικά και παιδαγωγικά ευφυής. Ο Άγγελος Συρίγος, αξιοποιώντας τη μακρά διδακτική του εμπειρία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο αλλά και την πολύτιμη παρακαταθήκη των προηγούμενων αντίστοιχων εγχειρημάτων του σε συνεργασία με τον καθηγητή Ευάνθη Χατζηβασιλείου, κατορθώνει να υπερβεί τη δυσκολία της εκλαΐκευσης χωρίς να διολισθήσει στο παραμικρό σε επιστημονικές εκπτώσεις. Η μελέτη των ελληνοτουρκικών σχέσεων ενέχει πάντα τον ορατό κίνδυνο της υπερβολικής τεχνικοποίησης. Έννοιες όπως η υφαλοκρηπίδα, η αποκλειστική οικονομική ζώνη, τα χωρικά ύδατα, το εύρος του εναέριου χώρου, τα όρια της περιοχής πληροφοριών πτήσεων και οι κανόνες εναέριας κυκλοφορίας συχνά κουράζουν και αποπροσανατολίζουν τον μη ειδικό αναγνώστη. Αντιθέτως, ο συγγραφέας κατορθώνει να αποσαφηνίσει κάθε τεχνικό και νομικό όρο με κρυστάλλινη διαύγεια, αναλύοντας τις έννοιες με τέτοιο τρόπο ώστε ο αναγνώστης να καθίσταται ουσιαστικός κοινωνός των πραγματικών δεδομένων, απαλλάσσοντας οριστικά τον δημόσιο διάλογο από τις απλουστεύσεις και τους επικίνδυνους μύθους.
Μοιάζουμε ή δεν μοιάζουμε;
Το βιβλίο δεν ξεκινά απότομα από τις θαλάσσιες ζώνες ή τα νομικά κείμενα, αλλά χτίζει μεθοδικά το ανθρωπογεωγραφικό, κοινωνιολογικό και ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε η σχέση των δύο λαών. Ο Συρίγος ανοίγει τη συζήτηση θέτοντας με επιστημονικό θάρρος τα βαθύτερα εκείνα ερωτήματα που συχνά ψιθυρίζονται αλλά σπάνια απαντώνται με αυστηρότητα, όπως το αν και κατά πόσο μοιάζουμε ή διαφέρουμε από τους Τούρκους, ποιες είναι οι πραγματικές ιστορικές συγγένειες και ποιες οι αγεφύρωτες πολιτισμικές αποστάσεις. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, αποδομεί με ευκολία τις ρηχές εξισώσεις που εξαντλούν τις σχέσεις των δύο κοινωνιών σε κοινές γαστρονομικές συνήθειες, σε καθημερινές εκφράσεις ή σε κοινά μουσικά ακούσματα. Αντίθετα, αναδεικνύει πώς η σύγχρονη τουρκική κοινωνία διαμορφώθηκε ιστορικά μέσα από τη στρατιωτικοποίηση, τη διάχυτη μνήμη της αυτοκρατορικής απώλειας, το σύνδρομο των Σεβρών και την καλλιεργημένη ιδεολογία της εθνικής ανασφάλειας, στοιχεία που συγκροτούν μια κρατική και κοινωνική ψυχοσύνθεση εντελώς διαφορετική από τη δυτική και ευρωπαϊκή πολιτική κουλτούρα της Ελλάδας.
Ιδιαίτερα διεισδυτική, πρωτότυπη και απαλλαγμένη από στερεότυπα είναι η εξέταση των δημογραφικών παραμέτρων, ενός ζητήματος που συχνά αντιμετωπίζεται με συναισθηματισμό και καταστροφολογία. Ο συγγραφέας δεν παρασύρεται από την τρομολαγνεία που συνήθως συνοδεύει τη σύγκριση των απόλυτων πληθυσμιακών αριθμών μεταξύ των δύο χωρών. Χρησιμοποιώντας σύγχρονα δημογραφικά δεδομένα και στατιστικούς δείκτες, αναλύει με απόλυτη νηφαλιότητα τις τάσεις γήρανσης και υπογεννητικότητας που απειλούν και τις δύο κοινωνίες, καταδεικνύοντας ότι ακόμη και η τουρκική δημογραφική δυναμική αρχίζει να εμφανίζει σοβαρά σημάδια κάμψης κάτω από τον κρίσιμο δείκτη αναπλήρωσης πληθυσμού. Αυτή η προσέγγιση προσφέρει μια εξαιρετικά ρεαλιστική ματιά στη βάση της εθνικής ισχύος, υπενθυμίζοντας διαρκώς ότι η γεωπολιτική αντιπαράθεση δεν κρίνεται αποκλειστικά στις διπλωματικές αίθουσες ή στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς, αλλά πρωτίστως στην κοινωνική συνοχή, στην εκπαίδευση, στη δημογραφική αντοχή και στην οικονομική ευρωστία των κρατών.
Περνώντας στον σκληρό πυρήνα της γεωπολιτικής διαμάχης, το έργο προσφέρει μια υποδειγματική, σχεδόν χειρουργική ανατομία του τουρκικού αναθεωρητισμού, παρακολουθώντας την εξέλιξή του από τη δεκαετία του 1970 μέχρι και τις μέρες μας. Ο Συρίγος αποδεικνύει τεκμηριωμένα ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική δεν συγκροτείται από σπασμωδικές, αποσπασματικές ή συγκυριακές προκλήσεις που οφείλονται αποκλειστικά στην προσωπικότητα του εκάστοτε ηγέτη στην Άγκυρα. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα συνεκτικό, βαθιά ριζωμένο και διαρκώς κλιμακούμενο πρόγραμμα σταδιακής αμφισβήτησης και ανατροπής του status quo που εγκαθίδρυσε η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και συμπλήρωσε η Συνθήκη των Παρισίων του 1947.
Με σπάνια αναλυτική ακρίβεια, ο συγγραφέας αποδομεί το περίφημο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», αποκαλύπτοντας ότι δεν πρόκειται για μια απλή ρητορική υπερβολή ή για ένα εσωτερικής κατανάλωσης επικοινωνιακό πυροτέχνημα, αλλά για τη θεσμοποιημένη αποτύπωση μιας μακρόπνοης ναυτικής και γεωστρατηγικής επιδίωξης. Η Τουρκία, υιοθετώντας αυτό το δόγμα, επιχειρεί να ανατρέψει τη φυσική γεωγραφία, να εγκλωβίσει την Ελλάδα στα στενά ηπειρωτικά της όρια και να ακυρώσει πλήρως τη γεωγραφική συνέχεια και τα νόμιμα δικαιώματα του ελληνικού νησιωτικού χώρου. Ο Συρίγος εξηγεί πώς η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο σε περιοχές συγκυριαρχίας ή τουρκικής ζώνης επιρροής, καταπατώντας κάθε έννοια διεθνούς νομιμότητας.
Στο ζήτημα της αιγιαλίτιδας ζώνης και των χωρικών υδάτων, ο συγγραφέας αναλύει τις νομικές διαστάσεις της δυνατότητας επέκτασης στα δώδεκα ναυτικά μίλια, καταδεικνύοντας ταυτόχρονα την απόλυτη παρανομία του τουρκικού casus belli υπό το πρίσμα του καταστατικού Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος απαγορεύει ρητά ακόμη και την απειλή χρήσης βίας. Ο Συρίγος ξεκαθαρίζει ότι η άσκηση ενός κυριαρχικού δικαιώματος που απορρέει ρητά από τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν μπορεί να τίθεται υπό την προαίρεση της γειτονικής χώρας, αναλύοντας παράλληλα με σύνεση τις πολιτικές και στρατηγικές παραμέτρους που απαιτούνται για την αποτελεσματική υλοποίηση μιας τέτοιας απόφασης.
Αντίστοιχα, στο πολυσυζητημένο θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, το βιβλίο αναδεικνύει τις θεμελιώδεις ρυθμίσεις της διεθνούς έννομης τάξης, αποδομώντας με ακλόνητα νομικά επιχειρήματα την αυθαίρετη τουρκική θεωρία περί «ειδικών περιστάσεων» που επιχειρεί να εξαφανίσει τη θαλάσσια επήρεια των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, των Δωδεκανήσων και του Καστελλορίζου. Ο συγγραφέας εξηγεί με παραδείγματα από τη διεθνή νομολογία πώς αντιμετωπίζονται παρόμοιες περιπτώσεις παγκοσμίως, αποδεικνύοντας ότι οι τουρκικές θέσεις αποτελούν πρωτοφανή παρέκκλιση από το διεθνές εθιμικό και συμβατικό δίκαιο, κατασκευασμένες επί τούτω για να εξυπηρετήσουν επεκτατικές βλέψεις.
Η πραγμάτευση του καθεστώτος των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, καθώς και της ανυπόστατης τουρκικής θεωρίας περί «γκρίζων ζωνών», αποτελεί ένα από τα πλέον καθοριστικά και αδιάσειστα τμήματα του βιβλίου. Ο Συρίγος, συνδυάζοντας την εξαντλητική ιστορική έρευνα των διεθνών κειμένων με την αυστηρή ερμηνεία των κανόνων του δικαίου, κονιορτοποιεί τον ισχυρισμό της Άγκυρας περί αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας επί νήσων, νησίδων και βραχονησίδων. Παράλληλα, αποδομεί πλήρως την όψιμη τουρκική απόπειρα διασύνδεσης της κυριαρχίας των νησιών με την υποχρέωση αποστρατιωτικοποίησής τους. Παραθέτοντας τα άρθρα της Συνθήκης της Λωζάννης του 1923, της Σύμβασης του Μοντρέ του 1936 και της Συνθήκης των Παρισίων του 1947, ο συγγραφέας αποδεικνύει τη νομική αυτοτέλεια της ελληνικής κυριαρχίας και τεκμηριώνει αδιάσειστα το αναφαίρετο δικαίωμα της νόμιμης άμυνας της χώρας, όπως αυτό κατοχυρώνεται ρητά στο άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ, απέναντι σε μια διαρκή και ορατή απειλή εισβολής.
Εκείνο όμως που καθιστά το έργο πραγματικά ξεχωριστό και αναδεικνύει το ήθος του συγγραφέα είναι η παντελής απουσία εθνικού ναρκισσισμού και παρηγορητικής αυταρέσκειας. Ο Άγγελος Συρίγος δεν διστάζει να ασκήσει δριμεία μεν αλλά και νηφάλια αυτοκριτική στην ελληνική πλευρά, αναλύοντας τις χρόνιες αμφιταλαντεύσεις, την αναβλητικότητα, τους στρατηγικούς δισταγμούς και τις ψευδαισθήσεις που χαρακτήρισαν την ελληνική εξωτερική πολιτική καθ' όλη τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης. Επισημαίνει ότι η Ελλάδα για δεκαετίες επέλεξε συχνά μια στάση αντιδραστική αντί για προληπτική, επαναπαυόμενη στην ηθική υπεροχή των θέσεών της και αφήνοντας την πρωτοβουλία των κινήσεων στην απέναντι πλευρά.
Η στρατηγική της ισχύος
Η βασική φιλοσοφική και πολιτική παραδοχή του βιβλίου συνοψίζεται σε μια σκληρή αλλά απολύτως αναγκαία αλήθεια: το διεθνές δίκαιο δεν αποτελεί από μόνο του στρατηγική, ούτε επιβάλλεται αυτόματα στον διεθνή χώρο. Το δίκαιο παρέχει την αναγκαία νομιμοποιητική βάση και τα διπλωματικά επιχειρήματα, αλλά παραμένει ανενεργό και κενό περιεχομένου εάν δεν υποστηρίζεται από απτή, αξιόπιστη εθνική ισχύ και από τη σαφή, αταλάντευτη πολιτική βούληση προάσπισής του. Πρόκειται για ένα θεμελιώδες αξίωμα της ρεαλιστικής σχολής σκέψης, το οποίο στην Ελλάδα συχνά παρακάμπτεται χάριν μιας βολικής νομικιστικής αυταπάτης.
Αυτή η ρεαλιστική θεώρηση της ισχύος διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο και λειτουργεί ως αναγκαία υπενθύμιση απέναντι σε όσους θεωρούν ότι η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ή στο ΝΑΤΟ αρκεί από μόνη της για να εγγυηθεί αυτόματα τα σύνορα και την εδαφική μας ακεραιότητα. Ο συγγραφέας επισημαίνει με ρεαλισμό τα όρια της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, εξηγώντας ότι οι ευρωπαίοι εταίροι αντιλαμβάνονται την ασφάλεια μέσα από το πρίσμα των δικών τους ξεχωριστών γεωπολιτικών προτεραιοτήτων, ιστορικών δεσμών και ισχυρών οικονομικών συμφερόντων. Συνεπώς, η Ελλάδα οφείλει να αντιλαμβάνεται τη συμμαχική της ένταξη ως ισχυρό πολλαπλασιαστή ισχύος αλλά όχι ως βολικό υποκατάστατο της δικής της αυτόνομης αποτρεπτικής ικανότητας.
Η ανάλυση επεκτείνεται και στο ζήτημα της προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ενός θέματος που συχνά προβάλλεται στον ελληνικό δημόσιο διάλογο ως πανάκεια. Ο Συρίγος απομυθοποιεί τις υπεραπλουστεύσεις, εξηγώντας διεξοδικά τι σημαίνει πρακτικά ένα συνυποσχετικό, ποιο είναι το ακριβές και μοναδικό αντικείμενο που αναγνωρίζει η Ελλάδα ως επιδεχόμενο δικαστικής κρίσης –η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ– και ποιους σοβαρούς κινδύνους εγκυμονεί η τουρκική προσπάθεια να εισαχθούν στη διαδικασία θέματα κυριαρχίας, αποστρατιωτικοποίησης και εναέριου χώρου. Με αυτόν τον τρόπο, αποτρέπει τη δημιουργία ανεδαφικών προσδοκιών και προειδοποιεί για την ανάγκη απόλυτης προετοιμασίας απέναντι στις τουρκικές μεθοδεύσεις.
Η γραφή του Συρίγου, ρέουσα, ακριβόλογη και πυκνή, καθιστά την ανάγνωση συναρπαστική ακόμα και στις πιο περίπλοκες νομικές λεπτομέρειες. Δεν πρόκειται απλώς για ένα πανεπιστημιακό βοήθημα ή για μια εγκυκλοπαιδική παράθεση θέσεων, αλλά για ένα ολοκληρωμένο εγχειρίδιο στρατηγικής αυτογνωσίας. Ο συγγραφέας καταφέρνει να συνδυάσει την αυστηρότητα του ακαδημαϊκού δασκάλου με την οξυδέρκεια του ενεργού πολιτικού που γνωρίζει εκ των έσω τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων. Αυτή η διπλή ιδιότητα προσδίδει στο βιβλίο έναν έντονα πραγματιστικό χαρακτήρα, μακριά από θεωρητικούς ιδεαλισμούς και αποστειρωμένες αναλύσεις γραφείου.
Σε μια κρίσιμη ιστορική συγκυρία, όπου η διεθνής τάξη πραγμάτων κλονίζεται από βαθιές ανακατατάξεις και η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εισέρχεται σε φάση γενικευμένης γεωπολιτικής ρευστότητας, το έργο αυτό συνιστά μια ανεκτίμητη συνεισφορά στον εθνικό προβληματισμό. Προσφέρει στον πολίτη τα απαραίτητα εργαλεία για να κατανοήσει την επικαιρότητα πέρα από τις κραυγές των μέσων ενημέρωσης, στον φοιτητή μια στέρεη επιστημονική βάση και στον ασκούντα την πολιτική έναν υπεύθυνο, νηφάλιο οδικό χάρτη για την αποτελεσματική υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων. Ο Άγγελος Συρίγος παραδίδει ένα έργο αναφοράς, αποδεικνύοντας ότι ο αληθινός πατριωτισμός δεν κραυγάζει, αλλά μελετά, αναλύει με ψυχραιμία, αναγνωρίζει τις πραγματικότητες της ισχύος και προετοιμάζεται μεθοδικά για τις προκλήσεις του μέλλοντος.
Τα όρια των χωρικών υδάτων
Στην τελευταία τους συνάντηση, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Ταγίπ Ερντογάν συμφώνησαν να προχωρήσει επί της ουσίας ο ελληνοτουρκικός διάλογος. Υποθέτω πως ο έλληνας πρωθυπουργός ήξερε για τι μίλαγε όταν συμφώνησε με τον τούρκο πρόεδρο να ανακοινώσουν την κοινή απόφασή τους. Λίγο καιρό αργότερα, ωστόσο, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δήλωσε, και έκτοτε δεν κουράζεται να επαναλαμβάνει, ότι η Ελλάδα αναγνωρίζει μια μόνο διαφορά με την Τουρκία, την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Δεν συζητάμε δηλαδή, είπε ο κ. Μαρινάκης, το θέμα των χωρικών υδάτων ή των λεγόμενων γκρίζων περιοχών.
Μύθοι και πραγματικότητες για το Αιγαίο
Στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, στα προβλήματα και στις αντιπαραθέσεις των δύο χωρών που εν πολλοίς εστιάζονται στο χώρο, στη θάλασσα δηλαδή του Αιγαίου, σύγχρονοι και αρχαίοι μύθοι, μνήμες, ιστορίες, άγνοια, προκαταλήψεις παλιές και νέες παρανοήσεις συναντούν τις σημερινές πραγματικότητες. Στις σχέσεις των δύο χωρών, οι λέξεις συχνά ενοχοποιούνται ή στρεβλώνονται με τέτοιον τρόπο ώστε να καθιστούν δύσκολή την ορθολογική πρόσληψη της πραγματικότητας και της επίλυσης των προβλημάτων μέσα από δίκαιους και έντιμους συμβιβασμούς.
Στην εποχή της εντεινόμενης αβεβαιότητας χρειάζονται λύσεις, όχι διαχείριση αδιεξόδων
Ένα νέο πολύ πιο ασταθές και επικίνδυνο σκηνικό διαμορφώνεται στις διεθνείς εξελίξεις με την όξυνση του ακήρυκτου πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την εντεινόμενη λόγω πολιτικών αιτίων διεθνή κρίση ενεργειακής επάρκειας, ενώ έχει προηγηθεί η άτακτη αποχώρηση των δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων από το Αφγανιστάν.
Κάρολος Παπούλιας: πραγματιστής σοσιαλδημοκράτης
Λίγα λόγια για τον Κάρολο Παπούλια (1929-2021) - και ένα κείμενό του για την πολιτική και την ηθική. Γράφει ο Γιώργος Ευαγγελόπουλος
Η εξωτερική πολιτική της μεταπολίτευσης. Επιτεύγματα, θέσεις, λάθη, ελλείμματα
Διακόσια χρόνια από την έναρξη του αγώνα της Ανεξαρτησίας και 40 χρόνια από την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα/Ένωση (ΕΕ), ευλόγως συζητούμε απολογιστικά για τα οφέλη και τις απώλειες του ελληνικού κράτους. Από κάθε άποψη, δικαίως, η Μεταπολίτευση (1974 έως σήμερα) κρίνεται ως η καλύτερη περίοδος των 200 χρόνων. Η Ελλάδα, παρά τα προβλήματα, τις δυσκολίες και τις κρίσεις της, πέρασε από την κατάσταση της Ψωροκώσταινας στις 35 περισσότερο ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη – πολιτικά, δημοκρατικά, οικονομικά, κοινωνικά. Με σοβαρές δομικές παθογένειες και ελλείμματα βεβαίως σε πολλούς τομείς.
Ελλάς, Γαλλία, συμμαχία – και η Ευρώπη
Η Ελλάδα επέλεξε, μέσω του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, να μην παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις αμήχανη, και κυρίως τις κινήσεις της Τουρκίας, που όπως όλα δείχνουν έχει επιλέξει πολιτική περιφερειακής δύναμης και αμφισβητεί το έως πρόσφατα status quo και της περιοχής του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Η αγορά από την Τουρκία των ρωσικών SS-400 και οι αντιδράσεις της Αμερικής του Τζο Μπάιντεν είναι ένα μόνο επεισόδιο αυτής της αλλαγής. Παρότι χώρα του ΝΑΤΟ, η Τουρκία συχνά υπονομεύει τις στρατηγικές επιλογές της Δύσης, συγκρούεται με έως σήμερα παραδοσιακούς συμμάχους ενώ έχει υποθάλψει ισλαμιστικά κινήματα που η Δύση τα εντάσσει στον κύκλο της τρομοκρατίας. Η διπλωματική και στρατιωτική κινητικότητά της, οι παρεμβάσεις της σε Ασία και Αφρική αλλά και η εντεινόμενη απειλή της ειρήνης στην ευρύτερη περιοχή μας δεν ήταν μια κατάσταση που μπορούσε να παρακαμφθεί. Η Ελλάδα δεν γίνεται να παραβλέψει την αμφισβήτηση από την Τουρκία του καθεστώτος του Αιγαίου, μάλιστα με διάβημά της στον ΟΗΕ. Ούτε μπορεί να ξεχάσει την υβριδική επίθεση εναντίον της μέσω του μεταναστευτικού κύματος που ενθαρρύνθηκε να εισβάλλει στην Ελλάδα μέσω των βόρειων ελληνοτουρκικών συνόρων.
Τι να κάνουμε στο Αιγαίο
Χρήστος Λ. Ροζάκης, Οι Ελληνοτουρκικές Σχέσεις και το Δίκαιο της Θάλασσας, Πόλις, Αθήνα 2021, 174 σελ.
Όσο κι αν ακούγεται οξύμωρο, οι μειλίχιες θέσεις του Ροζάκη, που καταγράφονται στο νέο βιβλίο του, είναι αφεαυτές «αιχμηρές», υπό την έννοια ότι δεν είναι ουδέτερες. Προσφέρουν δε μία, σε μεγάλο βαθμό, ολοκληρωμένη και συνεκτική θέση ως προς το τι δικαιούται η χώρα μας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, τι πρέπει να διεκδικήσει και πώς μπορεί να επιδιώξει βέλτιστα να κατοχυρώσει νομικά ό,τι διεκδικήσει. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εις βάθος, χωρίς εντυπωσιασμούς και κορώνες.
Ελλάδα-Τουρκία: από τις κρίσεις στις προσεγγίσεις...
Υπάρχει μια ιδιόμορφη σταθερά, ένα pattern, οιονεί νόμος, στις ελληνοτουρκικές σχέσεις που μάλλον τον παραβλέπουμε. Έπειτα από μια μεγάλη ένταση που φέρνει τις δύο χώρες στο χείλος του πολέμου, ή ακόμη έπειτα από μια μεγάλη καταστροφή, ακολουθούν οι πλέον φιλόδοξες, τολμηρές και μερικές φορές πρωτότυπες προτάσεις για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ τους.