Διονύσης Σαββόπουλος

Αν και ήταν οπαδός της κοινωνικής καταλλαγής δεν φοβήθηκε, ποτέ, τις ρήξεις. Όχι αυτές που υπαγόρευε η πρώτη αριστερή πολιτικο-καλλιτεχνική του ένταξη, αλλά αυτές που του υποδείκνυε η αυτεξούσια συνείδησή του. Η ψυχή του. Διονύσης Σαββόπουλος. Όπως το τραγουδά στον Πυρήνα του: «φεύγω, κάθε μέρα φεύγω, στην ψυχή μου όλο πιo κοντά». Ψυχικός, όχι εμπαθής, αληθινός και αμνησίκακος. Αν τον αποκαλέσουμε συγχωρητικό, τότε μάλλον υποχρεούμαστε να τον πούμε χριστιανό.

Για το κείμενο που θα διαβάσετε πρέπει να σας ενημερώσω ότι δεν είμαι ούτε δημοσιογράφος ούτε πολιτικός (ακόμη τουλάχιστον), αλλά ούτε καλλιτέχνης.  Είμαι ένας έφηβος που έτσι όπως ήρθαν τα πράγματα άκουσα κι εγώ για μεγάλο κομμάτι των παιδικών μου χρόνων τραγούδια του Διονύση Σαββόπουλου. Kαι δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτό το κομμάτι, γιατί όπως έχει πει και ο ίδιος θα είναι πάντα εκεί, να μας θυμίζει τις παλιές εποχές μέσα από τα τραγούδια του (αυτό το είδα σε τίτλο στην εφημερίδα).

Στο μνημόσυνο του Διονύση Σαββόπουλου, την Κυριακή 30/11 στο Πρώτο Νεκροταφείο, δεν υπήρχαν κάμερες, κομματάρχες και παράγοντες που γύρευαν κάτι να εισπράξουν. Ούτε οι «άδειες καρέκλες» (όπως παρατήρησε στα Νέα ο Μιχάλης Μητσός) όσων απουσίασαν επιδεικτικά από την κηδεία του για να δείξουν μια κάποια νομιμοφροσύνη απέναντι σε σαθρά στερεότυπα. Πλάι στην Άσπα και τον Ρωμανό, ο οποίος σχεδίασε τόσο ωραία τον τάφο του πατέρα του, βρέθηκαν κυρίως άνθρωποι που συνδέθηκαν μαζί του. 

Κάποτε είχα διαβάσει ότι ένας σπουδαίος μουσικός οραματιζόταν τη στιγμή που η μουσική του δεν θα περιοριζόταν στην ακοή, αλλά θα μπορούσε και να βλέπεται. Κάτι παρόμοιο κατάφερνε ο Διονύσης Σαββόπουλος: πολλά από τα τραγούδια του, στη σύζευξη στίχου και μελωδίας, αποκτούσαν μια σχεδόν οπτική υπόσταση. Έμοιαζαν να διαθέτουν μια μυστική εικονογραφία, που τα μετέτρεπε σε ηχητικούς πίνακες ζωγραφικής.

Γιώργος Ζεβελάκης

Ο Διονύσης Σαββόπουλος δεν είναι απλώς μια απώλεια για το ελληνικό τραγούδι. Είναι μια απώλεια για τη γλώσσα, για το συλλογικό φαντασιακό μας, για τις συνειδήσεις μας.  Ήταν ένας Έλληνας που πορεύτηκε πάντα μέσα στις ζόρικες αλλά και στις γοητευτικές περιπέτειες της χώρας μας τα τελευταία εξήντα χρόνια. Κι είχε πάντα τον τρόπο να περιγράψει αυτές τις περιπέτειες. Τις μεγάλες αλλά και τις μικρές εικόνες που γέννησαν. Τα μεγάλα γράμματα αλλά και τα ψιλά. Τις ελπίδες και τις απογοητεύσεις. Τις ιδέες αλλά και τις ιδεολογίες.

Κυκλοφορεί αύριο, 13 Νοεμβρίου, αρχικά στο Ωδείο Αθηνών, στην εκδήλωση με τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο, το τεύχος 170 του Books’ Journal με αφιέρωμα στον Διονύση Σαββόπουλο. Στα βιβλιοπωλεία, στα περίπτερα και στο σάιτ θα είναι διαθέσιμο από την Παρασκευή, 14/11. Ως πρόγευση, αναδημοσιεύεται εδώ το editorial του τεύχους:

Ο Διονύσης Σαββόπουλος επίτιμος διδάκτωρ στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ

Την Παρασκευή 24 Νοεμβρίου 2017, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, έγινε η τελετή αναγόρευσης σε επίτιμο διδάκτορα του Διονύση Σαββόπουλου. Λίγο μετά, στο τεύχος 83 του Books’ Journal, του Δεκεμβρίου εκείνης της χρονιάς, ο καθηγητής Ορέστης Καλογήρου δημοσίευσε τις εντυπώσεις του από την τελετή. Αναδημοσιεύονται, σήμερα, εδώ, με αφορμή την τελευτή του δημοφιλούς καλλιτέχνη.  

Κανείς από το πολιτικό προσωπικό της Αριστεράς δεν φάνηκε στην κηδεία του Διονύση Σαββόπουλου. Ούτε ένας. Ούτε ο Κουτσούμπας, ούτε ο Τσίπρας, ούτε ο Φάμελλος, ούτε οι υπόλοιποι. Η απουσία τους έμοιαζε με επίσημη δήλωση. Ένα είδος πολιτικής δήλωσης που αποκάλυψε, χωρίς λόγια, τη γύμνια ενός ολόκληρου χώρου: την ανικανότητά του να σεβαστεί τον πολιτισμό που δεν ελέγχει. Ήταν η στιγμή που η απουσία τους (σε όλα) είπε όσα δεν τόλμησαν ποτέ να πουν με λέξεις. Δεν υπάρχει πιο καθαρός καθρέφτης της παρακμής ενός χώρου από την αδυναμία του να τιμήσει έναν εκλιπόντα καλλιτέχνη που λάμπρυνε τον πολιτισμό. Τι να πούμε; Ας τραγουδούσε κι αυτός στα φεστιβάλ της ΚΝΕ, στις «Φριπαλεστάιν» συναυλίες για τους δολοφόνους της Χαμάς!

Έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλά για την επιρροή που δέχτηκε η μουσική και η ποίηση τους Διονύση Σαββόπουλου από καλλιτέχνες διεθνούς εμβελείας όπως ο Μπομπ Ντίλαν και ο Φρανκ Ζάππα, όμως η κατάταξή του στο Πάνθεον της μουσικής του 20ού αιώνα φαίνεται δύσκολη έως αδύνατη. Αυτό οφείλεται σε μια ιδιομορφία του έργου του, στο γεγονός ότι η πολιτισμική επιρροή του περιορίζεται αυστηρά στα όρια της ελληνικής γλώσσας. Για να αξιολογήσουμε το έργο του θα πρέπει να το συγκρίνουμε με το έργο καλλιτεχνών που χαρακτηρίζεται από την ίδια ιδιομορφία – την μεγάλη επιρροή του σε ένα γλωσσικά περιορισμένο κοινό και την σχεδόν παντελή αγνόησή του πέρα από αυτό το όριο, κάτι που είναι προφανώς πολύ δύσκολο ακριβώς λόγω του γλωσσικού φράγματος.

Στο τεύχος 79 του Books' Journal, το καλοκαιρινό τεύχος του 2017, δημοσιεύτηκε αφιέρωμα της ομάδας Με τα λόγια (γίνεται) για την ποίηση της δεκαετίας του 1980 - που είχε παρουσιαστεί τον Μάρτιο του 2017 στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, στο πλαίσιο της μεγάλης έκθεσης GR80s με διοργανωτές τον Βασίλη Βαμβακά και τον Παναγή Παναγιωτόπουλο. Στη συγκεκριμένη εκδήλωση με τίτλο «Τι ποίηση διαβάζαμε στα 80s και τι ποίηση διαβάζουμε απ' τα 80s» συμμετείχαν, η Δήμητρα Κωτούλα, ο Ορφέας Απέργης και ο Παναγιώτης Ιωαννίδης, με συντονίστρια τη Μαρία Τοπάλη. Από το αφιέρωμα εκείνο προέκυψε το εξώφυλλο του τεύχους, ο Διονύσης Σαββόπουλος (που όπως πάντα σχεδίασε ο Αλέκος Παπαδάτος). Με θλιβερή αφορμή το θάνατο του Διονύση Σαββόπουλου, δημοσιεύουμε σήμερα την ανάλυση του Ορφέα Απέργη για την ποίηση εκείνων των χρόνων και τους ελάχιστους ποιητικούς οδοδείκτες που συνεχίζουν να μας συγκινούν. Σεφέρης, Αναγνωστάκης, Εμπειρίκος, Νίκος Παναγιωτόπουλος. Κανείς πια δεν ζει. Κι από τις 21 Οκτωβρίου 2025, ούτε ο επιβλητικός Διονύσης Σαββόπουλος.