Ο Κίμων δεν ξεχνά την Κύπρο

Το επεισόδιο αυτό της έντασης στη Μέση Ανατολή ανοίγει ένα ρήγμα στον χρόνο και αποκαλύπτει πόσο ελάχιστα μεταβάλλονται τα σταθερά σημεία της γεωγραφίας και της ισχύος· πόσο επίμονα επανέρχονται οι ίδιες θάλασσες, τα ίδια νησιά, τα ίδια περάσματα στο κέντρο της Ιστορίας. Το 450 π.Χ., ο Κίμων απέπλευσε για την Κύπρο με διακόσιες συμμαχικές τριήρεις. Στόχος του ήταν να εκδιώξει τους Πέρσες και να επαναβεβαιώσει την αθηναϊκή ισχύ στην ανατολική Μεσόγειο. Η Κύπρος ήταν τότε –όπως και σήμερα– το θαλάσσιο κλειδί ανάμεσα στο Αιγαίο, την Ανατολία, τη Συρία και την Αίγυπτο. Όποιος ήλεγχε την Κύπρο, άγγιζε τον λαιμό της ανατολικής Μεσογείου.

Σήμερα, οι τριήρεις έχουν γίνει φρεγάτες πολλαπλού ρόλου. Τα βέλη έχουν μετατραπεί σε drones. Οι αυτοκρατορίες έχουν αλλάξει όνομα· μιλούμε για περιφερειακές δυνάμεις, για στρατηγικούς άξονες, για συστήματα αποτροπής. Κι όμως, η γεωγραφία παραμένει αμείλικτη. Η Κύπρος εξακολουθεί να είναι το σταθερό σημείο σε μια ζώνη που αναφλέγεται ξανά και ξανά: από την αρχαία αντιπαράθεση Ελλήνων και Περσών έως τις σύγχρονες αντιπαλότητες Ιράν–Ισραήλ, τις συγκρούσεις στη Συρία, την ενεργειακή σκακιέρα της ανατολικής Μεσογείου.

Η παρουσία της φρεγάτας Κίμων, ακόμα και λόγω της ονομασίας της, λειτουργεί σαν ιστορική ειρωνεία – ή σαν υπενθύμιση συνέχειας. Από τον αθηναίο στρατηγό που επιχείρησε να εκκαθαρίσει την περσική επιρροή στην Κύπρο μέχρι το σύγχρονο πολεμικό πλοίο που καλείται να διασφαλίσει την αποτροπή σε μια νέα περσική προβολή ισχύος, ο συμβολισμός είναι σχεδόν θεατρικός.

Η Μέση Ανατολή είναι σταθερό κέντρο γεωπολιτικής ισχύος εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια. Από την εποχή των Φοινίκων και των Περσών, από τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από τις ρωμαϊκές λεγεώνες και τα βυζαντινά δρομολόγια, έως τις οθωμανικές ναυτικές γραμμές και τις σύγχρονες ενεργειακές οδεύσεις, η ίδια ζώνη επανέρχεται στο προσκήνιο. Αλλάζουν τα ονόματα, οι σημαίες, τα δόγματα. Η γεωγραφία δεν αλλάζει.

Κάθε φορά που κάποιος πιστεύει ότι η ανατολική Μεσόγειος είναι «μακριά» ή «περιφερειακή», η Ιστορία επιστρέφει για να διορθώσει την αυταπάτη. Η Κύπρος υπήρξε διαχρονικά προγεφύρωμα, παρατηρητήριο και εφαλτήριο ισχύος στην ανατολική Μεσόγειο. Ένα σημείο όπου τέμνονται θαλάσσιοι δρόμοι, ενεργειακά κοιτάσματα, θρησκευτικές μνήμες και γεωπολιτικές φιλοδοξίες.

Η εκτόξευση δύο drones μπορεί να φαίνεται μικρό επεισόδιο. Στην πραγματικότητα, είναι ψηφίδα σε ένα μωσαϊκό αιώνων. Η αποστολή μιας φρεγάτας είναι κίνηση αποτροπής· ταυτόχρονα, όμως εκπέμπει κι το μήνυμα ότι η Ιστορία δεν ξεχνά τις σταθερές της.

Ο παραλληλισμός δεν είναι ρομαντικός. Είναι ρεαλιστικός. Το 450 π.Χ. οι Αθηναίοι γνώριζαν πως αν η περσική ισχύς παγιωνόταν στην Κύπρο, η ισορροπία στο Αιγαίο θα άλλαζε. Σήμερα, όποιος αφήσει την ανατολική Μεσόγειο να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτο πεδίο προβολής ισχύος, θα δει τις συνέπειες να φτάνουν γρήγορα και στο δικό του λιμάνι.

Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Δεν υπάρχουν ίδιες μάχες, ούτε ίδιοι συσχετισμοί. Υπάρχουν όμως επαναλαμβανόμενες γεωγραφίες. Υπάρχουν σταθερά στρατηγικά σημεία. Και υπάρχουν ονόματα που, είτε από πρόθεση είτε από σύμπτωση, γεφυρώνουν τους αιώνες.

Η φρεγάτα Κίμων που πλέει προς την Κύπρο είναι μια υπενθύμιση ότι η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει το μεγάλο σταυροδρόμι του κόσμου – εκεί όπου η Ευρώπη αγγίζει την Ασία, όπου οι αυτοκρατορίες δοκιμάζουν τα όριά τους και όπου η Ιστορία, κουρασμένη αλλά επίμονη, συνεχίζει να επιστρέφει.