Οικονομικές μεταβολές και προοπτικές
Έπειτα από μια απότομη πτώση το 2022, η ουκρανική οικονομία ανέκαμψε εν μέρει το 2023. Παρά τη συνεχιζόμενη σύρραξη και τη σκόπιμη καταστροφή των ουκρανικών υποδομών από τη Ρωσία, η οικονομία έχει σταθεροποιηθεί και παραμένει σχετικά σταθερή. Το 2025, η πραγματική αύξηση του ΑΕΠ επιβραδύνθηκε σε περίπου 2 % λόγω των συνεχιζόμενων κινδύνων για την ασφάλεια, των απωλειών σε υποδομές και παραγωγική ικανότητα, της έλλειψης ηλεκτρικής ενέργειας και των περιορισμών στην εργασία. Το εμπορικό έλλειμμα επιδεινώθηκε, καθώς οι εισαγωγές αυξήθηκαν σε 84,8 δισεκατομμύρια δολάρια και έγιναν περίπου διπλάσιες από τις εξαγωγές. Ο πληθωρισμός το 2025 ήταν περίπου 8%. Το μέσο επίπεδο εμπιστοσύνης των επιχειρήσεων και των καταναλωτών αυξήθηκε σε σύγκριση με το 2024, υποδηλώνοντας την προσαρμογή της κοινωνίας στο περιβάλλον του πολέμου.
Για το 2016, η Εθνική Τράπεζα της Ουκρανίας έχει κάνει πρόβλεψη ανάπτυξης 1,8%, ενώ το υπουργείο Οικονομίας διατηρεί στόχο 2,5%. Ο πληθωρισμός αναμένεται να είναι 7,5%, υποδηλώνοντας περαιτέρω επιβράδυνση της αύξησης των τιμών σε σύγκριση με το 2025. Το δημόσιο χρέος της Ουκρανίας θα κορυφωθεί το 2026, υπερβαίνοντας το 110% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, αλλά στη συνέχεια θα μειωθεί, όπως προβλέπεται σε έκθεση του ΔΝΤ για το 2025.
Στρατιωτικές δυνατότητες και προκλήσεις
Μέχρι στιγμής, περίπου 55.000 Ουκρανοί στρατιώτες έχουν χάσει τη ζωή τους από το 2022. Η φύση του πολέμου παρέμεινε καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 στατική. Κατά τη διάρκεια εκείνου του έτους, η κατάκτηση ενός τετραγωνικού χιλιομέτρου ουκρανικού εδάφους κόστισε στη Ρωσία 93 θύματα κατά μέσον όρο. Η χρόνια έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί σημαντικό πρόβλημα τόσο για την Ουκρανία όσο και για τη Ρωσία.
Το 2026, η Ουκρανία προβλέπεται να έχει έναν αμυντικό προϋπολογισμό-ρεκόρ της τάξης περίπου των 2,8 τρισεκατομμυρίων UAH, ή 27,2% του ΑΕΠ. Αυτό θα την καταστήσει την 20ή χώρα στον κόσμο όσον αφορά τις υψηλές αμυντικές δαπάνες. Τα περισσότερα έσοδα και δάνεια που θα συγκεντρώσει η Ουκρανία μόνη της το 2026 θα διατεθούν για την εξασφάλιση των μισθών των στρατιωτών, την προμήθεια όπλων, τη στρατιωτική εφοδιαστική αλυσίδα και τις εφεδρείες στρατευμάτων.
Η Ουκρανία αναπτύσσει με ταχείς ρυθμούς το στρατιωτικό-βιομηχανικό της σύμπλεγμα. Η χώρα είναι πλέον ηγέτης στην ανάπτυξη φθηνών drones και πυραύλων Κρουζ, ενώ συνεργάζεται με εταίρους σε αυτόν τον τύπο όπλων, βέβαια και σε άλλους. Σύμφωνα με πρόβλεψη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας της Ουκρανίας, η παραγωγική ικανότητα της ουκρανικής στρατιωτικής βιομηχανίας θα διπλασιαστεί σχεδόν το 2026.
Αν και, για παράδειγμα, η παραγωγή drones προβλέπεται να αυξηθεί σε πάνω από 7 εκατομμύρια μονάδες, υπάρχουν ταυτόχρονα προκλήσεις. Αυτές περιλαμβάνουν την έλλειψη συστημάτων αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας που απαιτούνται όχι μόνο στο μέτωπο, αλλά και στα μετόπισθεν της Ουκρανίας για την προστασία της ενεργειακής υποδομής, την έλλειψη κατάλληλων μέσων για την αντιμετώπιση των νέων ρωσικών drones οπτικών ινών και τη συνεχιζόμενη πρόκληση της διατήρησης της πρώτης γραμμής.
Δημογραφικές αλλαγές και μετανάστευση
Ιδιαίτερα από το 2022, ο πόλεμος έχει επιδεινώσει τα δημογραφικά προβλήματα της Ουκρανίας, τα οποία εντάσσονταν σε ευρύτερες τάσεις στον μετασοβιετικό χώρο – κυρίως μέσω της μετανάστευσης. Εκτιμάται ότι σήμερα 30,5 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στο έδαφος που ελέγχεται από την ουκρανική κυβέρνηση, δηλαδή περίπου 7 εκατομμύρια λιγότεροι σε σύγκριση με την τελευταία εκτίμηση της κυβέρνησης το 2019. Ήδη πριν από το 2022, η Ουκρανία ήταν μια «γηράσκουσα χώρα», με μέση ηλικία πολιτών περίπου 42-43 ετών. Μετά από μια απότομη μείωση του ποσοστού γεννήσεων κατά 25% το 2022, η πτώση επιβραδύνθηκε σταδιακά στο 6% το 2024 και στο 4,5% το 2025, όταν όμως υπήρχαν ακόμα τρεις θάνατοι για κάθε νεογέννητο στη χώρα.
Τον Νοέμβριο του 2025, 4,33 εκατομμύρια πολίτες εκτός ΕΕ που είχαν εγκαταλείψει την Ουκρανία βρίσκονταν υπό προσωρινή προστασία στην ΕΕ. Περίπου 260.000 άτομα μετακόμισαν στις ΗΠΑ μέσω του ανθρωπιστικού προγράμματος U4U και σχεδόν 300.000 στον Καναδά μέσω παρόμοιου προγράμματος.
Η απόφαση πολλών Ουκρανών να επιστρέψουν στην Ουκρανία εξαρτάται από τις προοπτικές για ειρήνη και ασφάλεια στο μέλλον. Ωστόσο, ορισμένοι έχουν ήδη επιστρέψει στην πατρίδα τους παρά τη συνεχιζόμενη πολεμική κατάσταση, λόγω οικογενειακών δεσμών, του οικείου περιβάλλοντος, της νοσταλγίας, των υψηλών τιμών στο εξωτερικό, της καλής ιατρικής περίθαλψης, του πατριωτισμού, της νοσταλγίας για την πατρίδα και της ανεπιτυχούς ένταξης στις χώρες υποδοχής τους.
Βασικά κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα
Η χώρα αντιμετωπίζει πληθώρα όχι μόνο υπαρξιακών εξωτερικών αλλά και περίπλοκων εσωτερικών προκλήσεων – κοινωνική εξαθλίωση, πολιτική πόλωση, δημογραφική παρακμή, ένταξη των βετεράνων, περιβαλλοντική καταστροφή, πολιτισμικές διαμάχες και επιχειρηματικές συγκρούσεις. Ο κρατικός μηχανισμός της Ουκρανίας, παρά την κακή φήμη του, αντιμετωπίζει σχετικά καλά αυτά τα ζητήματα, σε συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών και με διάφορους ξένους εταίρους, και επενδύει στη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας.
Για παράδειγμα, το 2026, οι συνολικές δαπάνες του Υπουργείου Κοινωνικής Πολιτικής για την κοινωνική στήριξη των πολιτών θα ανέλθουν σε 468,5 δισεκατομμύρια UAH, δηλαδή 47,6 δισεκατομμύρια UAH περισσότερο από το 2025. Κατά τη διάρκεια του 2025, η Ουκρανία βελτίωσε τη θέση της στον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας κατά μία θέση στην παγκόσμια κατάταξη των χωρών, αν και η χώρα εξακολουθεί να κατατάσσεται μόλις στην 104η θέση μεταξύ 182 χωρών. Η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ αποτελεί σημαντική πηγή κοινωνικής αισιοδοξίας και, παρά την αντίσταση της Ουγγαρίας, συνεχίζει να προχωρά. Η μερική ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ θα μπορούσε να ξεκινήσει ήδη το 2027.
Συμπεράσματα και συστάσεις πολιτικής
Από το 2022, η Ουκρανία έχει επιδείξει υψηλή κοινωνική ανθεκτικότητα, δυναμικό καινοτομίας, κινητοποίηση των πολιτών, οικονομική επινοητικότητα και ικανότητα προσαρμογής σε περιόδους πολέμου. Ωστόσο, η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη από τη Δύση παρέμεινε διστακτική και μάλιστα μειώθηκε το 2025, σε σύγκριση με το 2024. Ο βασικός λόγος είναι η σχεδόν πλήρης διακοπή της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία, μια αλλαγή που έχει αντισταθμιστεί –αλλά όχι πλήρως– από την απότομη αύξηση της ευρωπαϊκής υποστήριξης.
Τα τρέχοντα επίπεδα υποστήριξης προς την Ουκρανία καταδεικνύουν μια αντίφαση: από τη μια πλευρά, οι Ουκρανοί έχουν από το 2022 επιδείξει αξιοσημείωτα αποτελέσματα τόσο στην άμυνά τους έναντι της Ρωσίας όσο και στη συνέχιση της κοινωνικοπολιτικής τους ανάπτυξης, παρά τη συνεχιζόμενη στρατιωτική πίεση και τις επιθέσεις της Ρωσίας εναντίον των ουκρανικών αμάχων. Από την άλλη πλευρά, η συνολική υποστήριξη της Δύσης, μετά από μια κορύφωση το 2024, μειώθηκε το 2025 – ανεξάρτητα από την υψηλή ανθεκτικότητα της Ουκρανίας.
Αυτό πρέπει να διορθωθεί το 2026. Με βάση τις προηγούμενες και πρόσφατες επιδόσεις του ουκρανικού κράτους, η συνέχιση και η εντατικοποίηση της αποφασιστικής υποστήριξης της Δύσης προς την Ουκρανία φαίνεται να αποτελεί μια συνεκτική και δικαιολογημένη στρατηγική.
Οι δυτικές και μη δυτικές χώρες πρέπει, προς το συμφέρον της διασφάλισης της δικής τους ασφάλειας και της υπεράσπισης της ευρωπαϊκής τάξης ασφάλειας και της βασισμένης σε κανόνες παγκόσμιας τάξης που την υποστηρίζει, να αυξήσουν γρήγορα τόσο τη στρατιωτική τους υποστήριξη όσο και τη μη στρατιωτική βοήθειά τους προς την Ουκρανία το 2026. Η εμπειρία από την απόδοση της Ουκρανίας κατά τα τελευταία τέσσερα χρόνια υποδηλώνει ότι μια τέτοια επένδυση δεν θα πάει χαμένη. Μπορεί τελικά να οδηγήσει στην επίτευξη μιας δίκαιης ειρήνης μεταξύ της Ουκρανίας και της Ρωσίας.
