Σύνδεση συνδρομητών

H κρίση των κλασικών σπουδών

Σάββατο, 03 Ιουλίου 2021 14:07
Λεπτομέρεια από τη φωτογραφία που χρησιμοποιεί το Πανεπιστήμιο του Princeton στην ιστοσελίδα του όπου περιγράφονται τα προγράμματα ελληνικών σπουδών.
Princeton University
Λεπτομέρεια από τη φωτογραφία που χρησιμοποιεί το Πανεπιστήμιο του Princeton στην ιστοσελίδα του όπου περιγράφονται τα προγράμματα ελληνικών σπουδών.

Το Πανεπιστήμιο του Princeton, στο Νιου Τζέρσεϊ, ανακοίνωσε την κατάργηση της υποχρεωτικότητας στην εκμάθηση αρχαίων ελληνικών και λατινικών, στο πρόγραμμα κλασικών σπουδών. Για ποιο λόγο; Επισήμως, το Πανεπιστήμιο δίνει τη δυνατότητα σε φοιτητές που δεν έμαθαν αρχαία ελληνικά και λατινικά σε καλά δημόσια σχολεία ή σε πανάκριβα ιδιωτικά λύκεια να ξεκινήσουν σπουδές κλασικής φιλολογίας χωρίς προηγούμενη προετοιμασία. Επίσης, το Πανεπιστήμιο δίνει τη δυνατότητα σε όσους δεν θέλουν απαραίτητα να σπουδάσουν φιλολογία να ακολουθήσουν την κατεύθυνση του κλασικού πολιτισμού, διαβάζοντας κείμενα σε μετάφραση. Μια υπόκωφη βοή, όμως, θέλει το Πανεπιστήμιο να υποκύπτει στο ρεύμα της πολιτικής ορθότητας.

Είναι αλήθεια ότι η πολιτική ορθότητα, ως υστερία, επιδιώκει την κάθαρση των κοινωνιών από τη «λευκή κυριαρχία», και τις σπουδές από τη «λευκότητα». Οι θέσεις αυτές δεν θα μπορούσαν να μη διεκδικήσουν ισχύ και στο Princeton. Πολλοί φοιτητές, όπως συμβαίνει με το λεγόμενο φοιτητικό κίνημα, θεωρούν ότι πρέπει να αλλάξουν τον κόσμο – και πιστεύουν ότι η αλλαγή θα σηματοδοτηθεί αν ανατρέψουν τις αξίες των γονιών τους και των γονιών των γονιών τους, όλων εκείνων που έφτιαξαν την ακμή του δυτικού κόσμου μέσω, θαρρούν, της εκμετάλλευσης των άλλων, που δεν είναι λευκοί. Όπως συμβαίνει πάντα με τον ακτιβισμό, κάποιοι θα ζήσουν προτάσσοντας την αφέλεια αυτών των θέσεων, κάποιοι άλλοι θα τις αναθεωρήσουν όσο αποκτούν πρόσβαση στη συνθετότητα του κόσμου. 

Αλλά δεν είναι μόνο οι φοιτητές. Υπάρχουν και καθηγητές που θέλουν να ανατρέψουν τη «λευκότητα», κι αυτό πιστεύουν ότι θα γίνει μέσω της παιδείας. Το ρεύμα αυτό στο Πανεπιστήμιο του Princeton προσωποποιείται στον μαύρο καθηγητή κλασικών σπουδών, Νταν-ελ-Παντίλα, ο οποίος διδάσκει ακριβώς ότι η κλασική παράδοση είναι συνδεδεμένη με τη «λευκή κυριαρχία» και με τις μελανές στιγμές στην εξέλιξη του δυτικού κόσμου, τη δουλεία, την αποικιοκρατία και τον ναζισμό. Αν ήταν στο χέρι του καθηγητή Παντίλα, οι κλασικές σπουδές θα εξωθούνταν σε περιθωριοποίηση από έναν ακαδημαϊκό ακτιβισμό της αποδόμησής τους. Αν τα πνευματικά επιτεύγματα της ανθρωπότητας αντιμετωπιστούν με αυτή τη λογική, ο Κικέρων π.χ. θα ήταν δικαίως αποσυνάγωγος επειδή τον μελετούσε ένας από τους προέδρους του Πανεπιστημίου του Princeton που αντιτάχθηκε στην κατάργηση της δουλείας – και την Ακρόπολη τελικά θα την γκρεμίσουμε επειδή απ’ αυτήν εμπνέονταν η Λένι Ρίφενσταλ και (όπως αναλύει στα βιβλία του ο Γιοάν Σαπουτό) οι εξιδανικευτικές ιδέες του ναζισμού. 

Μια διατύπωση του προέδρου του Πανεπιστημίου, Κρίστοφερ Αϊσγκρούμπερ, σύμφωνα με τον οποίο στους στόχους του είναι και «η καταπολέμηση του συστημικού ρατσισμού», ενισχύει όσους πιστεύουν ότι η ιδεολογία της αντίθεσης στη «λευκή κυριαρχία» έχει φτάσει στην καρδιά του ακαδημαϊκού συστήματος – που ενεργεί στον αντίποδα των επεξεργασιών σημαντικών «παραδοσιακών της νεωτερικότητας», καθηγητών όπως ο Μαρκ Λίλα, ο Τίμοθι Σνάιντερ ή ο Φράνσις Φουκουγιάμα, διανοητών που υπερασπίζονται τη δημοκρατία και τη χειραφέτηση των πολιτών σε μια όλο και πιο δίκαιη κοινωνία, όχι ταυτοτικών ομάδων σε ανταγωνισμό με την κοινωνία. 

Όσοι ξέρουν καλά δεν αποκλείουν το ρόλο της ιδεολογίας των ταυτοτήτων στην απόφαση του Πανεπιστημίου του Princeton. Είναι, όμως, ρεαλιστές. Γνωρίζουν ότι έχουν αλλάξει πολλά στη μέση εκπαίδευση, ότι οι μαθητές στην πλειονότητά τους έχουν όλο και λιγότερη πρόσβαση στις αρχαίες γλώσσες. Οι ανθρωπιστικές σπουδές βιώνουν μια τρομακτική κρίση ακόμα και στα κέντρα που έως πρόσφατα τις υπηρετούσαν. Το Πανεπιστήμιο είναι αναγκασμένο να προσαρμοστεί. 

* * * 

Οι συζητήσεις για την απόφαση του Πανεπιστημίου του Princeton δεν έχουν βγει, έως τώρα, από το ακαδημαϊκό πλαίσιο. Σε αντίθεση, πολύ πιο έντονες είναι οι αντιδράσεις στην Ελλάδα. Ευλόγως, θα πει κανείς. Αν εξαιρεθούν οι κριτικές στην πολιτική ορθότητα, η υπεράσπιση των αρχαίων ελληνικών επιβεβαιώνει σε μεγάλο βαθμό τη δική μας ταυτότητα, τη συμβολή του ελληνικού πνεύματος στο δυτικό οικοδόμημα. 

Αλλά, κατά τα άλλα, η Ελλάδα έχει ήδη πάρει μεγάλες αποστάσεις όχι μόνο από τα αρχαία ελληνικά αλλά κι από το περιεχόμενο της κλασικής γραμματείας. Και όχι μόνο στο σχολείο αλλά σε μεγάλο βαθμό και στο Πανεπιστήμιο. Την απαξίωση της κλασικής αρχαιότητας τη γνωρίζουν όσοι πηγαίνουν στα ελληνικά σχολεία κι όσοι αποφοιτούν από τα ελληνικά πανεπιστήμια, στην πλειονότητά τους ακόμα κι από τα φιλολογικά τμήματα. 

Η αρχαιότητα είναι περισσότερο για μας ένας συμβολισμός εθνικής αυτοπεποίθησης, χωρίς όμως τη γνώση του περιεχομένου που θα τη δικαιολογούσε. Η δική μας σχέση με το παρελθόν, συνολικά, είναι επιφανειακή: τα μάρμαρα και τα αρχαία ερείπια, ως ίχνη ενός πολιτισμού που τον θεωρούμε σημαντικό αλλά στην πλειονότητά μας αδυνατούμε να περιγράψουμε τα χαρακτηριστικά του και τη χρησιμότητα στη ζωή μας. Θέλουμε να βγαίνουμε πλάι «στα μάρμαρα», να διαμαρτυρόμαστε όταν δήθεν τα πληγώνουν και μας πληγώνουν οι παρεμβάσεις της πολιτικής, αλλά στην πραγματικότητα δεν μας λένε τίποτα. 

Κι αυτό, για εμάς τους Έλληνες, είναι περισσότερο δυσοίωνο από την παγκόσμια κρίση των ανθρωπιστικών σπουδών. 

Σε κάθε περίπτωση, οι κλασικές σπουδές χρειάζεται να παραμείνουν υπόθεση των ειδικών, εκείνων που αγάπησαν την εποχή και τα κείμενα. Αυτοί προηγούνται από τους εκπροσώπους ταυτοτικών και πολιτικών ρευμάτων, από οπαδούς της πολιτικής ορθότητας, που επιδιώκουν να μεταφέρουν την ιστορία στα μέτρα τους.

The Books' Journal

Το Books' Journal είναι μια απολύτως ανεξάρτητη επιθεώρηση με κείμενα παρεμβάσεων, αναλύσεις, κριτικές και ιστορίες, γραμμένα από τους κατά τεκμήριον ειδικούς. Πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς και επιστήμονες με αρμοδιότητα το θέμα με το οποίο καταπιάνονται.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.