Σύνδεση συνδρομητών

Σε λίγο το νέο τεύχος του Books' Journal με αφιέρωμα στον Κορνήλιο Καστοριάδη

Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2022 22:20
Ο Κορνήλιος Καστοριάδης από τον Αλέκο Παπαδάτο.
Αλέκος Παπαδάτος / The Books' Journal
Ο Κορνήλιος Καστοριάδης από τον Αλέκο Παπαδάτο.

Με αφιέρωμα στον Κορνήλιο Καστοριάδη, τον φιλόσοφο της αυτονομίας, κυκλοφορεί από την Πέμπτη, 16/6, το νέο τεύχος του Books' Journal, 131, Iούνιος 2022.

Εκατό χρόνια από τη γέννησή του και είκοσι πέντε από το θάνατό του, ο Κορνήλιος Καστοριάδης συνεχίζει να είναι διαρκώς παρών, και στην ακαδημαϊκή ζωή και στις πολιτικές συζητήσεις.

Ο Καστοριάδης δεν ανήκε στους «φιλοσόφους του σπουδαστηρίου» αλλά στους λίγους στην εποχή του –κι ακόμη λιγότερους σήμερα– στοχαστές οι οποίοι έβλεπαν/βλέπουν την θεωρία απολύτως συνδεδεμένη με την πράξη και συμμετείχαν/συμμετέχουν οι ίδιοι ενεργώς στο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι, μερικοί ακόμη κι ως πρωταγωνιστές. Το ενδιαφέρον του για την πολιτική πράξη είναι σταθερό και τον συνοδεύει σε κάθε στάδιο της πνευματικής του εξέλιξης. Ίσως γι’ αυτό, οι αναφορές στο έργο του, στη σκέψη και στις παρεμβάσεις του δεν είναι επετειακές, αλλά ουσιώδεις.

Ο Καστοριάδης, πολύ νωρίς αμφισβήτησε τις ιδέες της κομμουνιστικής Αριστεράς ως ιδέες της χειραφέτησης και της ελευθερίας. Χάρη στις πολύ έγκαιρες παρεμβάσεις του, και στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης διευρύνθηκε η κριτική στο καθεστώς της τότε Σοβιετικής Ένωσης που, για τους υποψιασμένους, δεν θεωρούνταν σοσιαλιστικό αλλά, αντιθέτως, μια μορφή ανελεύθερου, γραφειοκρατικού συστήματος, που τελούσε υπό τον απόλυτο έλεγχο του Κομμουνιστικού Κόμματος. Τα βασικά επιχειρήματα κατά των καθεστώτων του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» τα είχε προσφέρει ο έλληνας στοχαστής στο Παρίσι με τα μικρά του βιβλία που περιείχαν άρθρα του για τη σοβιετική οικονομία και κοινωνία, πρωτοδημοσιευμένα στο περιοδικό Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα του οποίου ήταν ιδρυτής, και σε ανάλογα έντυπα της εποχής. Δυστυχώς, ο καιρός πέρασε χωρίς ο Καστοριάδης να συζητηθεί σοβαρά στο χώρο της Αριστεράς, γι’ αυτό άλλωστε επιφανειακοί αριστεροί ηγέτες ανασύρουν το δίλημμα «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» ουσιαστικά για να μας πείσουν ότι ο κομμουνισμός είναι δικαιότερος από τη δημοκρατία. Για μερικούς τέτοιους, ανεξαρτήτως ιδεολογικής ταυτότητας, ανέκαθεν (για να λεχθεί οργουελικώς) η άγνοια ήταν και συνεχίζει να είναι δύναμη.

Αλλά, προφανώς, ο Καστοριάδης ήταν πολύ περισσότερα από ένας κριτικός του αυταρχισμού των κομμουνιστικών καθεστώτων. Η κριτική προς την ΕΣΣΔ τον βοήθησε να απομακρυνθεί και από τον μαρξισμό και από τον τροτσκισμό, όχι όμως εύκολα ούτε ανώδυνα. Κατάφερε όμως να απαγκιστρωθεί από κάθε είδους δόγμα κι από κάθε είδους ιστορικό και κοινωνικό ντετερμινισμό και να αφιερώσει τη ζωή του σε μια προσπάθεια κατανόησης της Ιστορίας ως Δημιουργίας. Χρειάστηκε βέβαια η κατάδυσή του και η εμβάθυνση στην αρχαία Ελληνική Δημοκρατία, αλλά και στη δημιουργική ερμηνεία του κόσμου που επιτρέπει η ψυχανάλυση.

Από την ψυχανάλυση δανείστηκε την έννοια της φαντασίας και του κοινωνικού φαντασιακού, βασικών μεγεθών στο έργο του Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας. Ο Καστοριάδης εισήγαγε την έννοια της αυτονομίας, όρος που ταιριάζει και στα άτομα και στις κοινωνίες. Μιλώντας για αυτονομία ουσιαστικά προτείνει, τόσο τα άτομα όσο καιι κοινωνίες, να μην ετεροκαθορίζονται σε σχέση με ισχυρά ήδη υπάρχοντα δόγματα, θρησκευτικά ή πολιτικά. Με άλλα λόγια, όπως το έλεγε ο ίδιος ο Καστοριάδης, «προσδιορίζομαι από μια μειονοτική αντίληψη σχετικά με τη χειραφέτηση από το κράτος. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η χειραφέτηση περνάει από την αυτοδιοίκηση, από την ικανότητα των ατόμων να ξαναπάρουν στα χέρια τους συλλογικά τη δραστηριότητά τους. Απορρίπτω τον ιστορικό ντετερμινισμό που εμπεριέχει ο μαρξισμός. Είμαι συγχρόνως εναντίον της δικτατορίας του προλεταριάτου και εναντίον της δικτατορίας του καπιταλισμού».

Τέσσερα κείμενα συνθέτουν το νέο αφιέρωμα του Books' Journal στον στοχαστή (το πρώτο είχε γίνει στο τεύχος 70, τον Οκτώβριος του 2016). Τα δυο είναι βιβλιοκρισίες δυο πρόσφατων εκδόσεων. Ο Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης κρίνει το βιβλίο του Γιάννη Κτενά, Το πρόβλημα της θεμελίωσης των αξιών. Μια κριτική προσέγγιση μέσα από το έργο του Max Weber και του Κορνήλιου Καστοριάδη, Πόλις, Αθήνα 2022, 168 σελ. Και ο Κώστας Δημητρακόπουλος κρίνει το βιβλίο του Γιώργου Λ. Ευαγγελόπουλου, Κρίσιμες οντολογικές έννοιες στο έργο του Καστοριάδη. Τρία κείμενα, πρόλογος: Στάθης Ψύλλος, Ευρασία, Αθήνα 2022, 90 σελ.

Ο Γιάννης Λαζαράτος παρουσιάζει αναλυτικά τη ζωή και τη διαδρομή μέσα στις ιδέες του Καστοριάδη, αλλά και τις βασικές θέσεις του όπως καταγράφηκαν στο πιο σημαντικό έργο του, τη Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας.  Έργο κλασικό της σύγχρονης σκέψης, συνιστά μια επιστημολογική τομή. Ολοκληρώνοντας τη ρήξη με τον Μαρξ, προσφέρει ένα εντελώς νέο φιλοσοφικό και διανοητικό σύμπαν, οικοδομημένο στη βάση ριζικά νέων, αποκλειστικά δικών του, οντολογικών φιλοσοφικών κατηγοριών, με ανάφορό τους την κοινωνία, την ετερότητα του χρόνου, τον άνθρωπο, την ψυχή, τον κόσμο, το είναι/ον. Έργο με το οποίο ταυτοχρόνως καταθέτει και μιαν άλλη, βαθύτερη και διαφορετική, κατανόηση του πεδίου και των στόχων της πολιτικής.

Τέλος, ο Γιώργος Ζώταλης διαλέγεται με το έργο του Καστοριάδη, μέσω μιας θέσης σχεδόν ασχολίαστης έως σήμερα: της επίκρισής του για τη Μαντόνα, το μουσικό και, αναγκαστικά, το κοινωνικό ιδίωμα που υπηρετεί. 

Το εξώφυλλο σχεδίασε ο Αλέκος Παπαδάτος. 

Φυσικά, το νέο τεύχος περιέχει δεκάδες ακόμα θέματα τα οποία καλεί τους αναγνώστες του να τα ανακαλύψουν.  

The Books' Journal

Το Books' Journal είναι μια απολύτως ανεξάρτητη επιθεώρηση με κείμενα παρεμβάσεων, αναλύσεις, κριτικές και ιστορίες, γραμμένα από τους κατά τεκμήριον ειδικούς. Πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς και επιστήμονες με αρμοδιότητα το θέμα με το οποίο καταπιάνονται.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.