Σύνδεση συνδρομητών

Όταν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ενέπνεε τον Πούσκιν

Σάββατο, 15 Μαϊος 2021 07:24
Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο Αλεξάντερ Πούσκιν. Σχέδιο του Αλέκου Παπαδάτου.
Αλέκος Παπαδάτος / The Books' Journal
Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο Αλεξάντερ Πούσκιν. Σχέδιο του Αλέκου Παπαδάτου.

Το νέο τεύχος #119 του Books' Journal, που αρχίζει να κυκλοφορεί τη Δευτέρα, δημοσιεύει στο εξώφυλλο την εικόνα μιας (φανταστικής) συνάντησης του υπασπιστή του τσάρου, αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας, στρατευμένου στην Επανάσταση, Αλέξανδρου Υψηλάντη, και του τρομερού παιδιού της ρωσικής ποίησης, Αλεξάντερ Πούσκιν. Είναι το βασικό θέμα του τεύχους, γραμμένο από τον καθηγητή Θεοδόση Π. Τάσιο, έπειτα από εκτεταμένη έρευνα. 

Από το δημοσίευμα αναδύονται το κλίμα της εποχής που γέννησε το θαύμα της ελληνικής Επανάστασης, το διεθνές πολιτικό κλίμα και ο εμπνευστικός φιλελληνισμός που οδήγησε τα καλύτερα πνεύματα της εποχής να δηλώσουν συμπαράσταση και να εμπνευστούν από το μεγάλο γεγονός για την Ελλάδα. 

Παρακάτω δημοσιεύεται μικρό απόσπασμα από την εργασία του Θ.Π. Τάσσιου:

 

Έμπνευση στον αγώνα για ελευθερία

Ο Πούσκιν στο Κισινιόφ θα βρισκόταν «κυκλωμένος» από Ελευθερία και Ελλάδα – και θα άφηνε την καρδιά-του να μιλήσει: ανήμερα της εξέγερσης του Υψηλάντη, έγραψε το ποίημα «Πόλεμος» (Farsolas, 1971, σ. 64):

Πόλεμος! Ήρθε επιτέλους ο ξεσηκωμός.

Ξεδιπλωθήκαν οι σημαίες της τιμής.

Εκδικηθείτε – τί γιορτή, το βλέπω το αίμα.

Και λέει (αρχές Μαρτίου 1821) στον Β.Λ. Νταβίντοφ (συνταγματάρχη, Δεκεμβριστή): «Η Ελλάδα επαναστάτησε και ανακήρυξε την ελευθερία της. Στις 21 Φεβρουαρίου, ο στρατηγός πρίγκηπας Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο πρίγκηπας Γεώργιος Καντακουζηνός έφθασαν στο Ιάσιο από το Κισινιόφ. Μία είναι η σκέψη όλων, η Ανεξαρτησία της αρχαίας πατρίδας. Όλοι μιλούν για τον Λεωνίδα και τον Θεμιστοκλή» (επιστολή αρ.14, Shaw, σ. 79-80).

Άλλη μια ένδειξη του συναισθηματικού δεσμού του Πούσκιν με την ελληνική υπόθεση είναι και το γεγονός ότι θα γράψει ρωσικό ποίημα με ελληνικό τίτλο «ΕΛΛΕΦΕΡΙΓΙΑ» (Ανάλεκτα Ι, 498, 624, Farsolas, 1971, σελ. 65 – όπου γίνεται λόγος για την Ελευθερία που παίρνει φωτιά και που μπροστά-της σβήνουν οι άλλες χαρές. «Δικός-σου είμαι για πάντα», της λέει).

Από διάφορες ενδείξεις εικάζομε βασίμως πως ο Πούσκιν ήταν έτοιμος να συμμετάσχει στην εκστρατεία του Υψηλάντη. Μία απ’ αυτές είναι και το γράμμα-του προς τον Σ.Ι. Τουργκένιεφ (αρ. 20, Shaw, σελ. 87): «Εάν υπάρχει ελπίδα να γίνει πόλεμος, για όνομα του Χριστού αφήστε-με στη Βεσσαραβία» (21/8/1821). Ήδη «είχαν κυκλοφορήσει φήμες μεταξύ των φίλων-του στην Αγιοπετρούπολη ότι είχε διαφύγει για να ενωθεί με το στρατό των Φιλικών» (Farsolas, 1971, σελ. 66).

«Το πρώτο βήμα του Αλέξανδρου Υψηλάντη είναι έξοχο και λαμπερό. Νεκρός ή νικητής –από τώρα ανήκει στην Ιστορία–, εικοσιοχτάχρονος και μονόχειρ. Τύχη ζηλευτή!» (επιστολή προς Β.Λ. Νταβίντοφ, αρ. 14, Shaw, σελ. 81).

Απ’ τη συντροφιά-τους στο Κισινιόφ, ο Πούσκιν[1] είχε προλάβει να θαυμάσει την προσωπικότητα του Υψηλάντη. Ενθυμούμενος εκείνους τους καιρούς, θα γράψει τούτους τους δυνατούς στίχους μέσα στον Ευγένιο Ονιέγκιν, αναφερόμενος στα ευρωπαϊκά απελευθερωτικά κινήματα:

Πρώτα, η φοβέρα τράνταξε τα Πυρηναία

κι ο Ήφαιστος της Νάπολης ξέρασε φλόγες,

και ο μονόχειρ πρίγκηψ απ’ το Κισινιόφ

για τον Μοριά τα σχέδιά-του ανοίγει.

                             [απόδοση: Παναγιώτης Ιωαννίδης]

 

Ολόκληρο το κείμενο, μαζί με πολλή ακόμα πλούσια ύλη στο τεύχος που θα κυκλοφορήσει από τη Δευτέρα. 

 

[1] Αργότερα, βέβαια, ο Πούσκιν (όπως και πολλοί φιλέλληνες) θα απογοητευθεί απ’ την αποτυχία της εξέγερσης στις Παραδουνάβιες περιοχές, καθώς άλλωστε και με τις επαναστάσεις στην Ιβηρική και στην Ιταλία. Θα περάσει μάλιστα μια περίοδο φόβου της αναρχίας εκ των κάτω, αλλά και υποτίμησης της αξίας των σύγχρονων Ελλήνων, όταν θα τους βλέπει να πολεμάνε μεταξύ τους – μέχρι σημείου να ενοχληθούν πολλοί απ’ τους φίλους-του στην Αγιοπετρούπολη. Τους διαβεβαίωσε όμως ότι «δέν έπρεπε να πιστεύετε ότι η καρδιά-μου θα μπορούσε ποτέ να νιώσει άσχημα για τους ευγενείς αγώνες ενός λαού, στο δρόμο για την αναγέννησή του» (Farsolas, 1971, σελ. 77).

 

The Books' Journal

Το Books' Journal είναι μια απολύτως ανεξάρτητη επιθεώρηση με κείμενα παρεμβάσεων, αναλύσεις, κριτικές και ιστορίες, γραμμένα από τους κατά τεκμήριον ειδικούς. Πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς και επιστήμονες με αρμοδιότητα το θέμα με το οποίο καταπιάνονται.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.