Κριτικές

Σκέφτομαι πως ο Σταύρος Τσακυράκης ήταν ένας τυχερός άνθρωπος. Όχι μόνο γιατί υπήρξε μέντορας πολλών νέων και μεγαλύτερων που συνεχίζουν να εμπνέονται από τη σκέψη του ούτε  γιατί είχε σε όλη τη ζωή του πιστούς και ανιδιοτελείς φίλους –όπως άλλωστε υπήρξε και ο ίδιος για τους άλλους–, αλλά γιατί άφησε ισχυρό αποτύπωμα τόσο στην πνευματική και στην πολιτική ζωή της χώρας όσο και στην προσωπική ζωή όσων τον γνώρισαν.

Παναγιώτης Βογιατζής, Λούση Κιουσοπούλου, Μαριαλένα Τσίρλη (επιμ.), Ανθρώπινα δικαιώματα σε καιρούς ανελεύθερων δημοκρατιών. Human rights in times of illiberal democracies. Τιμητικός Τόμος Σταύρος Τσακυράκης, δίγλωσση έκδοση (ελληνικά - αγγλικά), Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2021, 408 σελ.

Θα ήθελα να πω δυο λόγια για τη σχέση του Σταύρου Τσακυράκη με την ελευθερία της έκφρασης. Σκοπός μου δεν είναι να αναφερθώ γενικά στην αξία της ελευθερίας της έκφρασης ως δικαιώματος, αλλά να αποπειραθώ να εξηγήσω τη σημασία της για τον ίδιο τον Τσακυράκη. Για ποιο λόγο το συγκεκριμένο δικαίωμα τον απασχόλησε τόσο εκτεταμένα στη διδασκαλία και το έργο του; (τεύχος 126)

Σταύρος Τσακυράκης, Η ελευθερία του λόγου στις ΗΠΑ, πρόλογος: Πάσχος Μανδραβέλης, επίμετρο: Ιωάννα Τουρκοχωρίτη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2021, 448 σελ. 

Το βιβλίο Η ελευθερία του λόγου στις ΗΠΑ του Σταύρου Τσακυράκη είναι ένα βιβλίο-ορόσημο, όχι μόνο για την ελληνική θεωρία του συνταγματικού δικαίου αλλά και γενικότερα για την ελληνική νομική επιστήμη. Σκοπός του είναι να αναδειχθεί η κεντρική θέση της ελευθερίας του λόγου σε μια φιλελεύθερη, δημοκρατική κοινωνία, να εξαρθεί η αναγκαιότητα ύπαρξής της, ακόμη και όταν ο εκφερόμενος λόγος είναι απεχθής ή εξόχως ενοχλητικός.

Τομ Βολφ, Μαρία Κάλλας: Γράμματα και Αναμνήσεις, μετάφραση από τα γαλλικά: Ανδρέας Παππάς, Πατάκη, Αθήνα 2020, 496 σελ.

^[1]

Η Μαρία Κάλλας γνώριζε σε βάθος τη μουσική που υπηρέτησε. Η ίδια αναγνώριζε τη σημασία της μαθητείας της και, κυρίως, την επίδραση που είχαν στη μουσική της πορεία δυο πρόσωπα. Η ισπανίδα δασκάλα φωνητικής Ελβίρα ντε Ιντάλγκο αργότερα, ο ιταλός μαέστρος Τούλιο Σεραφίν. «Η μαθητεία μου δίπλα στην Ιντάλγκο», έγραφε, «ήταν η θητεία μου στη μέση και ανώτερη παιδεία, δίπλα στον Σεραφίν έκανα τα μεταπτυχιακά μου». (τεύχος 125)

Lyndsy Spence, Casta Diva. Μαρία Κάλλας – Η κρυφή ζωή της, μετάφραση από τα αγγλικά: Χρύσα Φραγκιαδάκη, Παπαδόπουλος, Αθήνα 2021, 494 σελ.

Αστραφτερή θεά, μύθος της μουσικής, στην πραγματικότητα ήταν μια τσακισμένη γυναίκα, έτοιμη να πέσει θύμα των ανασφαλειών της και του συναισθηματικού κενού της. Μια προικισμένη γυναίκα που εργάστηκε πολύ για να νέμονται τη χάρη της η αδηφάγος μητέρα της Λίτσα, ο χυδαίος συμφεροντολόγος σύζυγός της Μενεγκίνι και ο εξουθενωτικός, εξουσιαστικός και βίαιος εραστής της Ωνάσης. Ένα βιβλίο για τη Μαρία Κάλλας, μια συντετριμμένη, μοναχική γυναίκα πίσω από το μύθο της. (τεύχος 125)

Χέρμαν Μέλβιλ, Μπίλλυ Μπαντ, Ναύτης, μετάφραση από τα αγγλικά: Παναγιώτης Κεχαγιάς, Κώστας Σπαθαράκης, επίμετρο: Θοδωρής Δρίτσας, Αντίποδες, Αθήνα 2021, 212 σελ.

Ο Χέρμαν Μέλβιλ (1819-1891), χρόνια μετά την έκδοση του Μόμπι Ντικ (1851), από το 1886 ώς το θάνατό του, το 1891, αφιερώθηκε στη συγγραφή της νουβέλας Billy Budd, the Sailor, η οποία δημοσιεύτηκε πολύ αργότερα, το 1924, ενώ στην χώρα μας μεταφράστηκε μόλις φέτος και θα πρέπει ως αναγνωστικό κοινό να ευχαριστήσουμε τους εκδότες γι’ αυτό το σπουδαίο δώρο.

Βασίλης Βασιλικός, Η μνήμη επιστρέφει με λαστιχένια πέδιλα, Κέδρος, Αθήνα 2021.

Επανακυκλοφορεί ένα βιβλίο απομνημονευμάτων του Βασίλη Βασιλικού που γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ένα είδος συγγραφικών αναμνήσεων, για την οικογένεια του συγγραφέα, τις συζύγους του, τους φίλους του, τους συγγραφείς, τους διανοούμενους, τους πολιτικούς που συνάντησε και που, για διαφορετικούς λόγους, τον σημάδεψαν και τον διαμόρφωσαν. 

Αλέξης Παπαχελάς, Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974. Ο Ιωαννίδης και η παγίδα της Κύπρου. Τα πετρέλαια και το Αιγαίο. Ο ρόλος των Αμερικανών, Μεταίχμιο, Αθήνα 2021, 630 σελ.

Το βιβλίο Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, ανατέμνει τεκμηριωμένα, κάνοντας χρήση νέων πρωτογενών πηγών, τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις την εποχή της απριλιανής χούντας μέχρι και την αυγή της μεταπολίτευσης. Ο τίτλος είναι δηλωτικός: υπάρχουν (ακόμα) «κρυμμένες υποθέσεις» για την περίοδο στην οποία αναφέρεται το βιβλίο, που σε πολλές από αυτές η 25χρονη έρευνα του Αλέξη Παπαχελά ρίχνει φως. Όπως όμως αναφέρει ο συγγραφέας στην ακροτελεύτια φράση του επιλόγου του, για κάποιες άλλες εξακολουθούν να λείπουν οι «μάρτυρες» και οι «αποδείξεις».

Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος, Μπάνιο με τον Γιάννη, ιδιωτική έκδοση εκτός εμπορίου, Αθήνα 2019

Μια μικρή συλλογή νέων διηγημάτων, που κυκλοφόρησε πριν από δυο χρόνια, αποδεικνύει ότι ο Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος συνεχίζει να γράφει με δυναμισμό και πρωτοτυπία. Και στις νεότερες ιστορίες του «επανέρχονται πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις γνωστές από τον κατατεθειμένο στις πέντε προηγηθείσες συλλογές του Η.Χ.Π., μόνο που εδώ το συναίσθημα, σαν την πηγή της Λουκίσσας (αλήθεια, τι αινιγματική κι εξωτική λέξη;), δροσίζει, αλλά και καίει την ψυχή». Από το τεύχος 124 [ΤΒJ]

To κείμενο του Ουίλιαμ Αλοσκούφη είναι η εισήγησή του στη συζήτηση της 1ης Οκτωβρίου 2021, στον κήπο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, για το νέο βιβλίο του Δημήτρη Υφαντή με θέμα τον Γιώργη Ζάρκο, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Άγρα.

------------------

Δημήτρης Υφαντής, Αυτός που έσπασε τις βιτρίνες – Γιώργης Ζάρκος. 54 ημέρες εγκλεισμού στο Δημόσιο Ψυχιατρείο Αθηνών, Άγρα, Αθήνα 2020, 144 σελ.

Τη δεκαετία του 1930, ο αθυρόστομος κομμουνιστής συγγραφέας Γιώργης Ζάκρος στέλνεται στο Δαφνί και η παραμονή του εκεί είναι αφορμή ενός χρονικού με την εμπειρία του από τον εγκλεισμό. Οι σκέψεις του, παρότι τις προκαλεί ο εξαναγκαστικός εγκλεισμός του, καταγράφουν την απανθρωπία του συστήματος ψυχικής υγείας – και κατά τούτο, ο Ζάρκος ταυτίζεται με τον Άντον Τσέχοφ, ο οποίος, στον Θάλαμο αρ. 6,  επίσης είχε περιγράψει τον εγκλεισμό σε ψυχιατρείο, τον καταναγκασμό και την απανθρωποποίηση, συστατικά με τα οποία ήταν συνυφασμένη η ψυχική υγεία έως και πριν από μερικά χρόνια. [ΤΒJ]

Gonda Van Steen, Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα. Υιοθεσίες στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, μετάφραση από τα αγγλικά: Αριάδνη Λουκάκου, Ποταμός, Αθήνα 2021, 536 σελ.  

Με το τέλος του Εμφυλίου, το διάστημα 1949-62, τα χρόνια του αναδυόμενου Ψυχρού Πολέμου και της αμερικανικής παρέμβασης στη χώρα μας με την Ελλάδα να μαστίζεται από ακραία φτώχεια, περίπου 3.200 ελληνόπουλα «μετοίκησαν», τα περισσότερα ακουσίως, όχι και με τόσο νόμιμους τρόπους, από την Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν κυρίως στις ΗΠΑ. (τεύχος 125, Δεκέμβριος 2021)

Μπάμπης Αργυρίου, Προτιμώ τα παλιά τους. Μυθιστόρημα, Mic Books, Θεσσαλονίκη 2015, 320 σελ.

Είναι το δεύτερο βιβλίο του. Κι εδώ, όπως και στο πρώτο, το αρχικό κίνητρο της συγγραφής εδράζεται στη μουσική. Ως γνωστόν, η μουσική σε ταξιδεύει παντού. Μπορεί στο Φοίνιξ της Αμερικής, μπορεί και στην Ελλάδα της κρίσης… (Το κείμενο αναδημοσιεύεται από το Books’ Journal #55 – Μάιος 2015, λόγω της κακής είδησης του θανάτου του νεαρού συγγραφέα)