Ένας τυχερός άνθρωπος

Είμαι από αυτούς που γνώρισαν τον Σταύρο Τσακυράκη όψιμα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν αρχίσαμε να συνεργαζόμαστε εν δικηγορία. Ο τρόπος που ασκούσε τη δικηγορία δεν διέφερε πολύ από  εκείνον με τον οποίο προσέγγιζε, στην ακαδημαϊκή ζωή του, τα προσφιλή του ανθρώπινα δικαιώματα. Για  την ακρίβεια, η δικηγορία ήταν για εκείνον το όχημα που οδηγούσε στην εφαρμογή της θεωρίας του για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το βασικό εργαλείο με το οποίο προσέγγιζε μια υπόθεση όταν αυτή του κινούσε το ενδιαφέρον ήταν  η απλή λογική, όπως ο ίδιος έλεγε. Δεν ήταν, όμως, καθόλου απλή η λογική του, αφού κατάφερνε να ενσωματώνει ταυτόχρονα τη βαθιά γνώση, την ισχυρή  άποψή του περί της ανάγκης ηθικής ανάγνωσης του Συντάγματος, το πάθος του για τη δικαιοσύνη,  την καλλιέργειά του και το ισχυρό πολιτικό του ένστικτο. 

Θυμάμαι ακόμη την ψυχραιμία με την οποία αντιμετώπισε την έκπληξή μας όταν, περί το 2003, μας ανακοίνωσε πως είχε δεχθεί  τηλεφώνημα κρατουμένου στις φυλακές Χαλκίδας ο οποίος διαμαρτυρόταν για τις συνθήκες κράτησής του. Ειδικότερα,  διαμαρτυρόταν γιατί αναγκαζόταν να μοιράζεται το κελί του με καπνιστές, γεγονός που του προκαλούσε τέτοια ενόχληση και αγωνία για τη ζωή του ώστε να αναζητήσει δικηγορική συνδρομή. Ο Σταύρος Τσακυράκης, αν και αρειμάνιος καπνιστής ο ίδιος,  αντιμετώπισε με απόλυτη κατανόηση το παράπονο του κρατούμενου και προσέφυγε για λογαριασμό του στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.  Υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι οι συνθήκες κράτησής του ήταν απάνθρωπες κατά το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, στο μέτρο που μετέτρεπαν τον κρατούμενο σε παθητικό καπνιστή και μείωναν το προσδόκιμο της ζωής του, άρα την αξία του ως  ανθρώπου.

Αντίθετα, την έντονη αγανάκτησή του προκαλούσαν οι δικαστικές αποφάσεις οι οποίες, από την ερμηνεία της «ισοτιμίας» ως ίσης αμοιβής, κατέληγαν στην επεκτατική ισότητα, προκειμένου να δικαιώσουν κατά καιρούς μισθολογικές και οικονομικές-συνδικαλιστικές απαιτήσεις δικαστικών και διαφόρων υπαλλήλων του δημόσιου τομέα. Η άποψή του ότι το Σύνταγμα δεν εγγυάται, και δεν είναι δυνατόν να εγγυάται, συγκεκριμένο ύψος παροχών ήταν αδιαπραγμάτευτη. Ποτέ δεν υποστήριξε δικαστικά τέτοια υπόθεση, τουναντίον άσκησε δριμύτατη κριτική στις σχετικές αποφάσεις.

Μια από τις τελευταίες υποθέσεις με τις οποίες ασχολήθηκε ήταν εκείνη των αξιωματικών του τουρκικού στρατού που, μετά το πραξικόπημα της 16ης Ιουλίου 2016 στην Τουρκία, έφθασαν με στρατιωτικό ελικόπτερο στη χώρα μας.  Αφού συνελήφθησαν για παράνομη είσοδο, κατέθεσαν αίτηση διεθνούς προστασίας. Δεν θα σταθώ στις λεπτομέρειες της υπόθεσης, θα αναφέρω μόνο το βασικό επιχείρημα  που συνοψίζει την κοσμοθεωρία του. Κατά τον Σταύρο Τσακυράκη υπάρχουν κάποια δικαιώματα του ανθρώπου που, εάν ένα κράτος δεν τα προστατεύει,  δεν είναι δίκαιο. Τέτοιο δικαίωμα είναι και εκείνο της διεθνούς προστασίας των προσφύγων.

Τα προηγούμενα είναι μόνο μερικά παραδείγματα που δείχνουν τη βιωματική σχέση του Σταύρου Τσακυράκη με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο Σταύρος παθιαζόταν ως συνειδητός πολίτης και ενεργό πολιτικό υποκείμενο. Γι’ αυτό, όπως προσπάθησα να δείξω, τα δικαιώματα δεν καθόρισαν μόνο την ακαδημαϊκή ζωή του,  σφράγισαν επίσης ανεξίτηλα και την άσκηση της δικηγορίας του. 

Ο παρουσιαζόμενος σήμερα τιμητικός τόμος, ο οποίος εκδόθηκε χάρη  στο πείσμα και την αποφασιστικότητα της Μαριαλένας Τσίρλη,  και οι  σημαντικές συμβολές των συμμετεχόντων σε αυτόν,  βοηθούν, πιστεύω, να σκιαγραφηθεί το βασικό χαρακτηριστικό του τιμώμενου φίλου μας. Γιατί, η πνευματική ζωή του Σταύρου Τσακυράκη ήταν μια περιπέτεια γεμάτη ανθρωπιά, και όχι μια συνηθισμένη ιστορία.

Δεκέμβριος 2021

*To κείμενο αυτό, όπως και εκείνο του Παναγιώτη Βογιατζή, διαβάστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου Παναγιώτης Βογιατζής, Λούση Κιουσοπούλου, Μαριαλένα Τσίρλη (επιμ.), Ανθρώπινα Δικαιώματα σε καιρούς ανελεύθερων Δημοκρατιών/ Human Rights in times of Illiberal Democracies. Τιμητικός Τόμος Σταύρος Τσακυράκης, πρόλογος: Λίνος - Αλέξανδρος Σισιλιάνος, δίγλωσση έκδοση (ελληνικά - αγγλικά), Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2021, 408 σελ., στις 20/12/2021. Μίλησαν ακόμα η Μαριαλένα Τσίρλη, ο Χριστόφορος Αργυρόπουλος, οι καθηγητές Νίκος Αλιβιζάτος και Χρήστος Ροζάκης, ενώ την εκδήλωση χαιρέτισε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου.