Σύνδεση συνδρομητών

Στο Αιγαίο πριν την Επανάσταση

Κυριακή, 19 Ιουνίου 2022 12:02
Ο νεαρός ναυτικός σε συμπλοκή με έλληνες πειρατές στο Αιγαίο, λίγα χρόνια πριν από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Οι περιπέτειες του Τζον Ντέιβις του Αλεξάνδρου Δουμά σε κόμικς, από τον γαλλικό εκδοτικό οίκο Société Parisienne d'Édition, που μεταξύ άλλων εξέδωσε κόμικς διασκευές σημαντικών λογοτεχνικών έργων, κατά τα πρότυπα των αμερικανικών Κλασσικών Εικονογραφημένων.
Société Parisienne d'Édition
Ο νεαρός ναυτικός σε συμπλοκή με έλληνες πειρατές στο Αιγαίο, λίγα χρόνια πριν από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Οι περιπέτειες του Τζον Ντέιβις του Αλεξάνδρου Δουμά σε κόμικς, από τον γαλλικό εκδοτικό οίκο Société Parisienne d'Édition, που μεταξύ άλλων εξέδωσε κόμικς διασκευές σημαντικών λογοτεχνικών έργων, κατά τα πρότυπα των αμερικανικών Κλασσικών Εικονογραφημένων.

Αλεξάνδρου Δουμά,  Οι περιπέτειες του Τζον Ντέιβις, μετάφραση από τα γαλλικά: Μαρία Μουρκούση, πρόλογος: Ζαν-Πιερ Ντελού, Οpera, Αθήνα 2021, 368 σελ.

Ένα από τα άγνωστα έργα του Αλέξανδρου Δουμά (πατρός) συστήνουν στο αναγνωστικό κοινό οι εκδόσεις Οpera. Οι περιπέτειες του Τζον Ντέιβις είναι ένα ναυτικό μυθιστόρημα που αφηγείται το πρώτο  ταξίδι του νεαρού δόκιμου Τζον Ντέιβις  στη Μεσόγειο και στον ελληνικό χώρο, την περίοδο πριν από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Tεύχος 128

Ο Τζον Ντέιβις εκπαιδεύτηκε, παιδί ακόμα, από τον καπετάνιο πατέρα του για να αποκτήσει δεξιότητες στη ναυτοσύνη, τέτοιες  που κανένας νέος στην ηλικία του δεν διέθετε.  Συνέχισε την εκπαίδευσή του στο Κολέγιο, και την πρώτη μέρα σε αυτό έγινε μάρτυρας της επεισοδιακής αποχώρησης του εκκεντρικού Λόρδου Βύρωνα.

Νεαρός δόκιμος πια, ο Τζον Ντέιβις παρουσιάζεται στο πλοίο Τρίαινα του Βασιλικού Ναυτικού της Αγγλίας και ξεκινά το πρώτο του ταξίδι από το Πλύμουθ , διασχίζει το Γιβραλτάρ και βάζει ρότα για την Κωνσταντινούπολη. Η άφιξή του στο πλοίο είναι γιορτή, αλλά γρήγορα θα ζήσει την πρώτη του καταιγίδα και θα αισθανθεί τον κίνδυνο.  Ο συγγραφέας των Τριών σωματοφυλάκων και του Κόμη Μοντεχρήστου, μέσα από την αφήγηση της ζωής  στο πλοίο, σκιαγραφεί διάφορους, αντιφατικούς χαρακτήρες. Τον  δίκαιο και καλόκαρδο καπετάνιο, τον σκληρό και μοχθηρό πρώτο αξιωματικό, τον αυθεντικό και έντιμο ναύτη. Ταυτόχρονα, περιγράφει με λεπτομερείς αναφορές το ιστιοφόρο και τα μέρη του, χρησιμοποιώντας τη ναυτική ορολογία σαν έμπειρος ναυτικός.

Στη Σμύρνη επιβιβάζεται στο πλοίο ο Μπάυρον. Και ενώ η παρουσία του εν πλω είναι σύντομη, εντούτοις πολλές είναι οι ιστορικές λεπτομέρειες που εύστοχα εισάγει στην αφήγηση και στους διαλόγους των δύο νέων ο συγγραφέας. Φτάνοντας στην Κωνσταντινούπολη γίνονται μάρτυρες της εκτέλεσης ενός επιφανούς Έλληνα και βοηθούν την κόρη του, Βασιλική, να δραπετεύσει από τα χέρια του τούρκου αφέντη της και να επιστρέψει στην πατρίδα της, στην  Ήπειρο. 

Αλλ’ ο νεαρός δόκιμος θα χρειαστεί να μονομαχήσει για να υπερασπιστεί την τιμή του. Κι αυτό θα τον υποχρεώσει σε φυγή, με το πλοίο Ωραία Λεβαντινή, που πλέει στο Αιγαίο (σε όλο το έργο αποδίδεται ως Αρχιπέλαγος). Στη διάρκεια του ταξιδιού, ο έλληνας φίλος του θα του μιλήσει για τη σπίθα της Ελληνικής Επανάστασης της ανεξαρτησίας, έπειτα από 400 χρόνων σκλαβιά:

Μα η στιγμή αυτή δεν θα αργήσει, αφού ένας ολόκληρος λαός την προσμένει εδώ και τέσσερις αιώνες κι όσο γερνάει η καταπίεση τόσο πιο πολύ σιμώνει η νιότη της λευτεριάς.

Στο Αιγαίο ο Τζον Ντέιβις πλοηγεί δεξιοτεχνικά το πλοίο για να αποφύγει ένα ελληνικό  πειρατικό καΐκι. Δεξιοτεχνική είναι επίσης η αφήγηση της μάχης με τους πειρατές και τα μανιασμένα κύματα.

 

Οριενταλισμός

Περιγράφοντας τον μεγάλο έρωτα του ήρωα με την κόρη του έλληνα πειρατή, ο Δουμάς σκιαγραφεί τα ήθη και τα έθιμα των Ελλήνων, τα οποία εν πολλοίς ταυτίζει με αυτά της Ανατολής. Για παράδειγμα, οι νεαρές γυναίκες έχουν το πρόσωπό τους καλυμμένο και ζουν περιορισμένες από την υπόλοιπη κοινωνία. Με ιδιαίτερες λεπτομέρειες περιγράφει το μυστήριο του  γάμου και όλη τη γνωστή σε εμάς διαδικασία, παραθέτοντας ακόμη και τις φράσεις του ιερέα και του Ευαγγελίου. Σχολιάζοντας τα έθιμα και τις δοξασίες των Ελλήνων, κάνει λόγο για λαό «συνάμα πρωτόγονο και πλούσιο σε εικόνες και συμβολισμούς».

Καθώς η ιστορία του Τζον Ντέιβις κλιμακώνεται σε πολλαπλά επίπεδα, το ταξίδι στη θάλασσα διαδέχεται ένα ταξίδι στη στεριά.  Ο ήρωας  αποβιβάζεται στο λιμάνι των Αγίων Σαράντα της Αλβανίας και από εκεί κατευθύνεται προς τα Γιάννινα για να συναντήσει τον Αλή Πασά. Ο Αλέξανδρος Δουμάς είχε εντρυφήσει στον τύραννο της Ηπείρου, είχε μάλιστα προσπαθήσει να τον παρουσιάσει με αντικειμενικότητα, χωρίς να αποσιωπά τις αντιφάσεις του χαρακτήρα του, στο έργο του Αλή Πασάς.

Με διαβατήριο τις επιστολές του Μπάυρον, ο Τζον Ντέιβις συναντά τον 72 χρόνων Αλή Πασά, τον οποίο ο Δουμάς σκιαγραφεί αριστοτεχνικά, δίνοντας πληροφορίες για τη βαρβαρότητά του, που εκφράζεται από τα κομμένα κεφάλια τα «στοιβαγμένα καταγής σαν οβίδες σε οπλοστάσιο», αλλά και για τη θηριωδία στο Γαρδίκι. Πεθαίνοντας, η μητέρα του Αλή Πασά, Χάμκω, ζήτησε από το γιο της να εκδικηθεί την απαγωγή, το βιασμό και τον εξευτελισμό της και της αδελφής του Χαϊνίτσας, πριν από περίπου μισό αιώνα, από κατοίκους του Γαρδικίου. Αποκτώντας ισχύ στα Γιάννινα, το 1812, ο Αλή Πασάς εισέβαλε στο Γαρδίκι, ένα κεφαλοχώρι βορειοδυτικά του Αργυροκάστρου, αφανίζοντας χωρίς οίκτο εκατοντάδες κατοίκους του χωριού. Τα περιστατικά της σφαγής, τον εγκλωβισμό των ανδρών του χωριού σε ένα χάνι, τη στάση του επικεφαλής των τσοχανταραίων, της αλβανικής φρουράς του Αλή Πασά, Θανάση Βάγια (τον οποίο ο Δουμάς χαρακτηρίζει εκτελεστή και φονιά, όπως άλλωστε και τους άνδρες του), την εν ψυχρώ δολοφονία περισσότερων από εξακόσιους άοπλους άνδρες και, κατόπιν, την ατίμωση μεγάλου αριθμού γυναικών από τη Χαϊνίτσα.  

Όλα αυτά διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια του Τζον Ντέιβις, ο οποίος τα παρακολουθεί συγκλονισμένος. Μάλιστα, παρεμβαίνει και σώζει για δεύτερη φορά  την όμορφη, νεαρή Βασιλική και τη μητέρα της, τις οποίες ο Αλή Πασάς παίρνει υπό την προστασία του, υπονοώντας ότι πρόκειται για την μετέπειτα σύζυγό του Βασιλική Κονταξή. Αν και ιστορικά ο γάμος της Βασιλικής Κονταξή με τον Αλή Πασά τοποθετείται στο 1808, η καταγωγή της είναι από τη Θεσπρωτία, η σφαγή του Γαρδικίου έγινε το 1812, κανείς δεν μπορεί να διακρίνει ευχερώς αν οι αναφορές αυτές του Δουμά αποτελούν ιστορικές ανακρίβειες ή αν, απλώς, εξυπηρετούν την πλοκή η οποία εξυφαίνεται και μέσα από αυτές. 

Πάντως, η περιπέτεια του Τζον Ντέιβις συνεχίστηκε. Από τα Γιάννινα έφτασε στην Αθήνα, για την οποία ο Δουμάς δεν μας δίνει καμία απολύτως πληροφορία, αν και την είχε επισκεφτεί επιστρέφοντας από ένα ταξίδι του στη Ρωσία. Επιλέγει, πάντως, να μην ασχοληθεί καθόλου με το κεφάλαιο «Αθήνα» και έτσι ο ήρωας, απορροφημένος από τις σκέψεις του και τις αγωνίες του, δεν βγαίνει καθόλου από την κάμαρά του, στο ακόμα τουρκοχώρι το διάσπαρτο με αρχαία ερείπια. «Έτσι, είμαι ίσως ο μοναδικός ταξιδιώτης που πέρασε από την Αθήνα χωρίς να την επισκεφθεί», λέει σε ένα σημείο ο ήρωας του βιβλίου. 

Φτάνοντας στον  τελευταίο σταθμό  του ταξιδιού του Τζον Ντέιβις, ο Δουμάς κλιμακώνει  την ιστορία του με μαεστρία για να την οδηγήσει σε ένα αναπάντεχο τέλος, ως ιστορία αγάπης.

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.