Τεύχος 174

Πώς στο όνομα της ταυτότητας απειλούνται οι κοινωνικές κατακτήσεις των γυναικών

Ο αμερικανός συγγραφέας Γουίλλιαμ Φώκνερ (1897-1962), βραβευμένος με το  Νόμπελ του 1949, δεν έδινε συχνά συνεντεύξεις (κατά τη γνώμη του, ο συγγραφέας ερμηνεύεται με τα βιβλία του). Έκανε εξαίρεση στον ανταποκριτή του Paris Review. Από τις 20 σελίδες του κειμένου, η  Επιθεώρηση Τέχνης (τχ. 19, 1956), ίσως με την ευκαιρία της αναμονής του συγγραφέα στην Αθήνα, το 1957, έπειτα από πρόσκληση της Ακαδημίας Αθηνών, αναδημοσίευσε μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Roderick Beaton, Γιώργος Σεφέρης: Περιμένοντας τον άγγελο (νέα, αναθεωρημένη έκδοση), μετάφραση από τα αγγλικά: Μίκα Προβατά-Carlone, Πατάκη, Αθήνα 2026, 672 σελ.

Η επανέκδοση της βιογραφίας του Γιώργου Σεφέρη από τον Ρόντρικ Μπήτον είναι μια αφορμή επαναγνωριμίας με έναν ποιητή που είναι ιδιαίτερα δημοφιλής. Στηριγμένο σε συστηματική και εξονυχιστική έρευνα από έναν συγγραφέα που λατρεύει τον ποιητή και, πριν επιχειρήσει να ανασυστήσει τη ζωή του, γνωρίζει άριστα το έργο του, το βιβλίο αυτό ξεναγεί τον αναγνώστη του σε μια άλλη εποχή, σε ένα αξιοσημείωτο ήθος. Αλλά η μεγαλύτερη αρετή του βιβλίου είναι η απεξάρτηση από τον ίδιο τον βιογραφούμενο. Και τούτο αξίζει να σημειωθεί ως  άλλη μια διάσταση αντικειμενικότητας. Ο Μπήτον δεν αποδέχεται a priori τις απόψεις του Σεφέρη, αλλά τις εξετάζει κριτικά, κάτι που απουσιάζει από τις περισσότερες εγχώριες μελέτες, οι οποίες συνήθως ανυψώνουν τον ποιητή σ’ ένα ιδεατό βάθρο θαυμασμού.

Ελισάβετ Χρονοπούλου, Επί σκοπώ πλουτισμού. Μυθιστόρημα, επίμετρο: Μενέλαος Χαραλαμπίδης, Πόλις, Αθήνα 2026, 208 σελ.

Μια συγγραφέας που με το τωρινό, τρίτο κατά σειρά βιβλίο της επανέρχεται στην αγριότητα όχι μόνο της Κατοχής μα και του δωσιλογισμού, σχηματίζοντας, αν συνυπολογίσουμε τα δύο προηγούμενα έργα της, μια τριλογία για τη βία – οξύτερη, αθλιότερη και πιο ανατριχιαστική κάθε φορά που γίνεται ένα βήμα βαθύτερα στο παρελθόν.

Ο Αντώνης Μανιτάκης υπήρξε ιδιαίτερη προσωπικότητα για πάρα πολλούς λόγους. Καταρχάς, υπήρξε πραγματικός δάσκαλος. Οι καλοί επιστήμονες, υπό την έννοια αυτών που παράγουν σοβαρό και πρωτότυπο συγγραφικό και ερευνητικό έργο, μπορεί να είναι πολλοί. Δάσκαλοι όμως, υπό την έννοια αυτών που συναρπάζουν και γοητεύουν τους φοιτητές τους, είναι λιγότεροι. Ίσως γιατί η καλή διδασκαλία στηρίζεται στο ταλέντο της μεταδοτικότητας. Και απ’ αυτό ο Αντώνης Μανιτάκης είχε άφθονο. Δεν είχε όμως μόνον αυτό. Είχε και άλλα χαρακτηριστικά που τον έκαναν χαρισματικό στη διδασκαλία. Κυρίως ήταν πολύ γλυκός άνθρωπος και αυτό του «έβγαινε». Επίσης, το λόγο του διέπνες η ηρεμία, η πραότητα, η οποία προφανώς στηριζόταν στην έμφυτη ευγένεια του χαρακτήρα του και στην έλλειψη αλαζονείας.

Φέτος συμπληρώνονται 220 χρόνια από την έκδοση της Ελληνικής Νομαρχίας, του «σπουδαιοτέρου μνημείου πολιτικής θεωρίας του νεοελληνικού Διαφωτισμού», σύμφωνα με τον Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη.^[1] Το έργο, το οποίο σώζεται σε ελάχιστα αντίτυπα, επανεκδόθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα από τον Ν. Β. Τωμαδάκη και, λίγο αργότερα, από τον Κώστα Βαλέτα, σε συγκρουσιακό κλίμα τόσο για την εκδοτική πρωτιά, όσο και για την ερμηνεία του.^[2]  Έκτοτε το έργο γνώρισε δεκάδες επανεκδόσεις, οι οποίες αναπαράγουν λιγότερο ή περισσότερο πιστά τα κείμενα που παρέδωσαν οι Τωμαδάκης και Βαλέτας. To 1976 η Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος προχώρησε στη φωτοτυπική επανέκδοση της Νομαρχίας και έτσι διευκολύνθηκε η επαφή των ερευνητών με το πρωτότυπο. Για το έργο γράφτηκαν πολλά. Ειδικά για την πατρότητα του προεπαναστατικού εντύπου σημειώθηκαν, από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, πολλές θεωρίες. Οι υποθέσεις αυτές, ιδίως οι πλέον παράδοξες, αποτελούν ενδιαφέρον υλικό για τις κοινωνικές και πολιτικές διακυβεύσεις της εποχής κατά την οποία γράφτηκαν. Δεν θα ξετυλίξω, όμως, αυτό το κουβάρι. Στο πλαίσιο της επιστημονικής συζήτησης, θα θέσω το ερώτημα από την αρχή και θα σκιαγραφήσω μια ερευνητική κατεύθυνση με βάση στοιχεία που προέκυψαν από μακροχρόνιες έρευνές μου. Ποιος έγραψε την Ελληνική Νομαρχία;

«Αυτά τα έργα πρέπει να τα αποκτήσουμε οπωσδήποτε» είπε στον συνομιλητή του ο Ρόμπερτ Έρσκιν, αρχίατρος της Ρωσίας, δείχνοντας στον συνομιλητή του τον πίνακα με τις δυο μπλε πεταλούδες. Κι εκείνος τον κοίταξε σιωπηλός. Έπειτα, ξεσπώντας σε ένα βροντερό γέλιο, χτύπησε δυνατά στον ώμο το φίλο και σύμβουλό του και του είπε: «Προχώρα, κι ό,τι χρειαστεί, εγώ είμαι εδώ».

Πλάι στα πολλά άλλα μεγαλοφυή επιτεύγματά του: πλάι στην καθοριστική συμβολή του συνολικά στη διαμόρφωση της νεογέννητης τότε έβδομης τέχνης, και στη διάπλαση της κινηματογραφικής κωμωδίας ειδικότερα, πλάι στις τεχνικές καινοτομίες που εισήγαγε, πλάι στη σκηνοθετική πρωτοτυπία του, ο Τσάρλι Τσάπλιν πιστώνεται και την ανανέωση της φιγούρας του κλόουν. Οι δύο παραδοσιακοί τύποι του κλόουν, ο Λευκός κι ο Αύγουστος, κατάγονται από διαφορετικό ο καθένας κλάδο της καρναβαλικής παράδοσης. Ο Λευκός είναι απόγονος του Πιερότου της Κομέντια ντελ άρτε: έχει ασπροβαμμένο πρόσωπο, είναι σοβαρός κι αριστοκρατικός, δεσπόζει με το κύρος του ανάμεσα στους άλλους κλόουν της παράστασης. Ο Αύγουστος, αντίθετα, είναι η μετεξέλιξη του Αρλεκίνου: η όψη του είναι ροδοκόκκινη και είναι ατσούμπαλος και γκαφατζής. Κάθε φορά που ο Λευκός προσπαθεί να εκτελέσει σωστά το νούμερο, ο Αύγουστος μπλέκεται στα πόδια του και το καταστρέφει με την ατζαμοσύνη του. Ο ρόλος του είναι να υποβιβάζει και να γειώνει την επισημότητα του Λευκού, όπως επιτάσσει η καρναβαλική αντίληψη. Έτσι, οι δύο κλόουν είναι οι αλληλοσυμπληρούμενοι γελωτοποιοί στα κωμικά νούμερα του τσίρκου από τον Μεσαίωνα και μέχρι τις μέρες μας.

Μετά τις επικρίσεις κατά του Βιμ Βέντερς στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Βερολίνου

Οδυσσέας Ελύτης: «σχέδιο» ιστορίας του ενιαίου ελληνικού ποιητικού λόγου