Θυμάμαι, επίσης, τη δεκαετία του 1990, τους αγώνες του με την Ένωση Πολιτών για την υπεράσπιση της πολιτιστικής χρήσης της Ροτόντας ως μνημείου, όπου ο Μανιτάκης υπήρξε η φωνή της νομικής τεκμηρίωσης και ανέδειξε με άρθρα και ομιλίες τον κίνδυνο της οικειοποίησης των δημόσιων μνημείων από συγκεκριμένους φορείς. Όπως και το κείμενό του στον Πολίτη, το 2001, «Ο “Λαός του Θεού” ενάντια στον “Λαό της Πολιτείας”», για τη λαθραία υποκατάσταση της βούλησης του πολίτη από εκείνη του πιστού, την εποχή που μας ταλάνιζε και μας δίχαζε το ζήτημα της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες με τη διοργάνωση συλλαλητηρίων και τις συλλογές υπογραφών, όπου τόνιζε τη θεμελιώδη διάκριση του πιστού από τον πολίτη και την ανεπίτρεπτη υποκατάσταση του λαού της πολιτείας από τον «Λαό του Θεού». Και τις επανειλημμένες παρεμβάσεις στον Τύπο στη διάρκεια της κρίσης, οι περισσότερες από τις οποίες είναι συγκεντρωμένες, κυρίως, στον τόμο Στο λυκόφως της Μεταπολίτευσης. Είναι ένα αντιπροσωπευτικό βιβλίο, γιατί περιλαμβάνει κείμενα με αφορμή επίκαιρα συνταγματικά και πολιτικά ζητήματα των τελευταίων είκοσι χρόνων που απασχόλησαν την κοινή γνώμη και τη συνταγματική θεωρία, μέσα από το βλέμμα του συνταγματολόγου που κρίνει τη συμπεριφορά της πολιτικής εξουσίας και τα εκφυλιστικά συμπτώματα της ύστερης μεταπολιτευτικής δημοκρατίας. Επιχειρούν να ερμηνεύσουν τα βαθύτερα αίτια της κρίσης, επισημαίνοντας πως δεν ήταν μόνο οικονομική αλλά ανέδειξε ανάγλυφα χρόνιες αντιφάσεις και προκλητικές υστερήσεις του πολιτικού και κοινωνικού μας συστήματος και ενός κυρίαρχου τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς που ήταν διάχυτος στη Μεταπολίτευση.
Τα τολμηρά αυτά κείμενα, απευθυνόμενα σε ένα ευρύτερο ακροατήριο, για την υπεράσπιση των μεταρρυθμίσεων και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό πυρήνα, πιστεύω πως διαμόρφωσαν –ασφαλώς μαζί με παρεμβάσεις άλλων πολιτικών και διανοουμένων– την ερμηνεία της κρίσης από το μειοψηφικό ρεύμα που κράτησε την Ελλάδα όρθια απέναντι στο κύμα του αριστεροδεξιού εθνικολαϊκισμού που δαιμονοποιούσε και υπεδείκνυε ως αποκλειστικούς ενόχους με προτεταμένο το δάχτυλο τους ξένους.
Το ακροτελεύτιο κείμενο, που αποτελεί και τον προσωπικό απολογισμό της πολιτικής πορείας και στάσης του Αντώνη Μανιτάκη, διερευνά το πολιτικό αδιέξοδο όλων των κομμάτων της μεταπολίτευσης, σκιαγραφώντας το δρόμο των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων για μια νέα μεταπολίτευση, μια μεταπολίτευση της μεταπολίτευσης, όπως έγραφε. Και είναι, ταυτόχρονα, ο απολογισμός του χαμένου εγχειρήματος της ανανεωτικής Αριστεράς, το όραμα της οποίας διαλύθηκε οριστικά με το πείραμα της ΔΗΜΑΡ σε ένα κλίμα πολιτικής ανυποληψίας.
Τα παραπάνω αποτελούν μικρές ψηφίδες της δημόσιας παρουσίας του που μαρτυρούν την ασίγαστη αγωνία του πολίτη Μανιτάκη για την κοινωνία και το δημόσιο συμφέρον. Η τελευταία, όμως, εικόνα που θα ήθελα να κρατήσω είναι εκείνη του πάθους που χαρακτήριζε τις δημόσιες παρεμβάσεις του στη διάρκεια της κρίσης. Και χρειάζεται τόλμη για να διατυπώνεις αντιδημοφιλείς αλήθειες. Να υψώνεις τη φωνή σου πάνω από τα χειροκροτήματα του πλήθους και να διατυπώνεις απόψεις που ξεβολεύουν από τα σκουριασμένα παραταξιακά στερεότυπα. Να ομολογείς τον ρομαντισμό της ανανεωτικής Αριστεράς, αλλά και τις συναλλαγές και τη γελοιοποίησή της. Να κρίνεις, αλλά η κριτική να θέτει αμείλικτα και ενοχλητικά ερωτήματα.
Θα θυμόμαστε πάντα με αγάπη τον άνθρωπο που ενσάρκωνε τον συνταγματικό πατριωτισμό και τον ορθολογισμό στη δύσκολη εποχή του διχασμού, του μανιχαϊσμού και των συνθημάτων.
