Η Ορθοδοξία ή θα είναι οικουμενική ή δεν έχει λόγο ύπαρξης

Με τον μακαριστό Αναστάσιο με συνέδεε μακροχρόνια φιλική σχέση. Μια σχέση που ξεκίνησε από όταν ήταν στην Ιεραποστολή στο τρίγωνο Κένυα, Ουγκάντα, Τανζανία, όπου ποίμαινε ο θείος μου, αρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος.

Έκτοτε συναντηθήκαμε πολλές φορές, με πλέον χαρακτηριστική τη συνάντηση στις 22 Δεκεμβρίου 2010, όπου είχαμε τη δυνατότητα, με άνεση χρόνου, για μια εκ βαθέων συζήτηση.

Του έδωσα το βιβλίο μου Πολιτικό Τραβέρσο στην Ύστερη Μεταπολίτευση και το βιβλίο του Σταύρου Τζίμα Στον αστερισμό του εθνικισμού. Ελλάδα και Αλβανία στη μετά Χότζα εποχή. Στο Τραβέρσο είχα γράψει την ακόλουθη αφιέρωση: Στον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας Αναστάσιο, που σε μια ταραγμένη εποχή στα Βαλκάνια, έγινε σύμβολο μιας «άλλης» ορθοδοξίας, αγάπης και συμβίωσης, όρθιος και μόνος μέσα στη φοβερή ερημία του πλήθους των ιεραρχών που ευλόγησαν το μίσος, τα όπλα και τις σφαγές.

«Δυστυχώς έχετε δίκιο», παρατηρεί απογοητευμένος. Μόλις με πληροφόρησαν από την πρεσβεία ότι σε δημοσκόπηση με ερώτημα «ποια χώρα απειλεί περισσότερο την Αλβανία», το 51% απάντησε η Σερβία και το 47% η Ελλάδα. Οι κήρυκες του μίσους, και στις δυο χώρες, είναι πιο αποτελεσματικοί από εμάς», παρατηρεί με πίκρα. Ιδίως στην Αλβανία τον απασχολεί η έντονη αναζωπύρωση του ζητήματος των Τσάμηδων: «Η αλβανική Βουλή πρόσφατα τήρησε ενός λεπτού σιγή για τους Τσάμηδες που δολοφονήθηκαν από τους Έλληνες. Πολλοί στην Αλβανία μιλούν για γενοκτονία των Τσάμηδων. Η Ελλάδα σιωπά, αντί να μιλήσει τη γλώσσα της αλήθειας, αναλαμβάνοντας τις ευθύνες που της αναλογούν και αποζημιώνοντας για τις περιουσίες που δημεύτηκαν», παρατηρεί.

«Εγώ προσπαθώ με κάθε τρόπο να οικοδομήσω μια Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας και όχι μια Αλβανική Εκκλησία», μου λέει. «Αυτό σημαίνει ότι σε αυτή την εκκλησία έχουν θέση Αλβανοί, Έλληνες, Βλάχοι, Σέρβοι, Μαυροβούνιοι». Του απαντώ: «Μακαριώτατε, εάν το επιτύχετε θα καταρρίψετε όλες τις σύγχρονες θεωρίες του Hobsbawm, του Gellner και του Anderson για τον σχηματισμό του έθνους-κράτους της νεωτερικότητας. Η μέχρι τώρα εμπειρία της Ορθοδοξίας δείχνει ότι είστε η εξαίρεση στον κανόνα της εθνικής Εκκλησίας. Μακάρι να τα καταφέρετε». Το σχόλιό του είναι:

Η Ορθοδοξία ή θα είναι οικουμενική ή δεν έχει λόγο ύπαρξης. Για αυτόν ακριβώς το λόγο δεν έχω κανένα πρόβλημα εάν ο διάδοχός μου είναι Αλβανός. Αρκεί να συμμερίζεται αυτές τις αρχές και να μην είναι όπως κάποιος που πρόσφατα χειροτονήθηκε ιερωμένος στα Σκόπια και, ενώ στερείται κάθε σοβαρότητας, τα τηλεοπτικά κανάλια τον προβάλλουν συνεχώς. Έτσι και αλλιώς αυτή τη στιγμή στην Εκκλησία της Αλβανίας, μόνον πέντε ιερωμένοι είναι από την Ελλάδα. Η ελπίδα για πραγματική εξομάλυνση των σχέσεων της Αλβανίας με την Ελλάδα είναι κυρίως οι Αλβανοί Ορθόδοξοι. Είναι μια πραγματική και διαχρονική γέφυρα φιλίας.

Μου χαρίζει πέντε βιβλία του με θερμή αφιέρωση. Στην ερώτησή μου πότε προλαβαίνει, απαντά αφοπλιστικά ότι πράξη χωρίς θεωρία και θεωρία χωρίς πράξη είναι αδιανόητα. «Ακριβώς για αυτόν το λόγο προσπαθούμε να κάνουμε μια αντίσταση ποιότητας». Μου μιλάει για τα σχέδιά του για ίδρυση ιδιωτικού πανεπιστημίου. Υπόσχομαι να βοηθήσω με βιβλιογραφίες.

Η ιδιόγραφη αφιέρωση του εκλιπόντος στον Πέτρο Παπασαραντόπουλο.

Κάποια στιγμή μιλάμε για τους σέρβους ιερωμένους. Έχει αρνητική γνώμη και μου αποκαλύπτει ότι προσπάθησαν στα πρώτα βήματά του στην Αλβανία να δημιουργήσουν δικές τους εκκλησίες στη Σκόδρα. «Ευτυχώς ο Αμφιλόχιος δεν το προχώρησε, λόγω σεβασμού στο πρόσωπό μου, αφού ήμουν επιβλέπων στη διδακτορική του διατριβή. Λόγω των προσωπικών μου σχέσεων με την Καθολική Εκκλησία δεν δημιουργήθηκε Ουνία στην Αλβανία. Είπα στους Καθολικούς ότι οι χριστιανοί είναι ήδη μειοψηφία στην Αλβανία. Η Ουνία δεν θα βοηθήσει κανέναν μας. Ενώ κάνω όλα αυτά κάποιοι συνεχίζουν να με αποκαλούν Έλληνα κατάσκοπο. Θαρρείς και υπάρχει κάτι για να κατασκοπεύσεις».

Θυμόμαστε στιγμές από παλαιότερες συναντήσεις μας. Το 1993, όταν αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας στη Θεολογική Σχολή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και, από ζήλεια και φθόνο, ο τότε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, «παναγριώτατος» Παντελεήμων, δεν του έδωσε διαμονητήριο, αναγκάζοντάς τον να μείνει στα περίχωρα της πόλης με διαμονητήριο από τον μακαρίτη Διονύσιο, τότε Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως. «Σας έδωσα τότε συνέντευξη για το Ράδιο Παρατηρητής, που τόσο μας έχει βοηθήσει», παρατηρεί. «Ιδίως το 1999 που μαζέψατε τρόφιμα στο Ράδιο Παρατηρητής και ήλθατε ο ίδιος με το C130 για να μας τα φέρετε στα Τίρανα, μαζί με τους καθηγητές Κώστα Χατζηκωνσταντίνου και Γιάννη Κουκιάδη».

«Ήταν μια από τις πλέον συγκλονιστικές στιγμές στη ζωή μου», του απαντώ. Αεροδρόμιο Τιράνων, υπό αμερικανική διοίκηση, με ελικόπτερα Απάτσι και πολεμικά αεροπλάνα να προσγειώνονται και να απογειώνονται με διαβολικούς θορύβους και ταχύτητες. «Συναντηθήκαμε στην πίστα του αεροδρομίου, μας επαναλάβατε ότι τα τρόφιμα θα μοιραστούν στους πρόσφυγες από το Κόσοβο ανεξαρτήτως θρησκεύματος, μας ευχαριστήσατε, ξεφορτώθηκαν τα τρόφιμα και πήραμε το δρόμο της επιστροφής…»

Ήταν ένα δίωρο μοναδικής πνευματικής μέθεξης.

Μακαριστέ Αναστάσιε, αναπαύσου εν ειρήνη.