Εντελώς αντίθετα απ’ τους κινδυνολογούντες, ο Μιχαήλ Επστάιν, σπουδαίος ρωσοαμερικανός στοχαστής, αναλύει τις πελώριες δυνατότητες που διανοίγει η τεχνητή νοημοσύνη, όχι ως απλό εργαλείο αλλά ως ένωση της ανθρώπινης με τη μηχανική ευφυΐα, η οποία πολλαπλασιάζει την ισχύ τους. Ο Επστάιν θεωρεί την εχθρότητα προς την τεχνητή νοημοσύνη ως μια νέα μορφή τεχνοφοβίας.[1]
Ο φόβος πως η ΤΝ θα υποδουλώσει ή θα καταστρέψει την ανθρωπότητα είναι, στον πυρήνα του, μια προβολή στην ΤΝ των αρπακτικών-κυριαρχικών λειτουργιών του φυσικού λόγου, ο οποίος βαρύνεται με την κληρονομιά του εξαντλητικού αγώνα του ατομικού οργανισμού να τιθασεύσει το περιβάλλον του. Αποδίδουμε στην ΤΝ τα δικά μας χειρότερα γνωρίσματα –τη δίψα για εξουσία, την επιθετικότητα, τη δολιότητα, την επιθυμία να υποδουλώνουμε–, λες και κάποιος νέος Τζένγκις Χαν επελαύνει ενάντια στην ανθρωπότητα με μια ορδή από ρομπότ. Κοιτάζουμε την ΤΝ μέσα απ’ τον παραμορφωτικό καθρέφτη της δικής μας ιστορίας – και βλέπουμε σ’ αυτήν όλους τους εφιάλτες μας: μια Ιερά Εξέταση των αλγορίθμων, ένα ψηφιακό Γκουλάγκ, ένα ηλεκτρονικό Άουσβιτς. Αυτά όμως τα γνωρίσματα είναι προϊόντα της βιολογικής εξέλιξης, εκατομμυρίων ετών αγώνα επιβίωσης. Είναι η δική μας κληρονομιά, όχι η κληρονομιά της ΤΝ.[2]
Στην πραγματικότητα, ο Επστάιν είναι ακόμα πιο αισιόδοξος για τις προοπτικές που γεννά η συνεργασία ανθρώπου και ΤΝ. Πιστεύει πως με την ανάπτυξή της θα εισέλθουμε, εισερχόμαστε ήδη, σε μια νέα εποχή, στη Νοόκαινο.
Πριν από τρία χρόνια, στις 30 Νοεμβρίου 2022, παρουσιάστηκε το ChatGPT – και για πρώτη φορά στην ιστορία, η τεχνητή νοημοσύνη έγινε συνομιλητής εκατομμυρίων ανθρώπων. Ξεκίνησε η εποχή της μαζικής ΤΝ. Σημαντικότερη όμως απ’ την τεχνολογία είναι η γνωστική τομή: η εμφάνιση της συννόησης (syntellect), της συνεργατικής νόησης ανθρώπων και μηχανών, ικανής να δημιουργεί μορφές σκέψης απρόσιτες στην καθεμιά ξεχωριστά. Αυτά τα τρία χρόνια σηματοδοτούν τη μετάβαση σε μια νέα εποχή της νόησης – τη Νοόκαινο. Με τον όρο Νοόκαινος ονομάζουμε την αναδυόμενη συνθήκη της εποχής μας: τη στιγμή κατά την οποία η σκέψη γίνεται εξελικτική δύναμη. Η κουλτούρα, η γλώσσα, η τεχνολογία και ο στοχασμός συγκλίνουν σ’ ένα νέο νοητικό κλίμα στο οποίο οι ιδέες αποκτούν πρωτοφανή ικανότητα αυτενέργειας. Βγαίνουμε απ’ την Ανθρωπόκαινο και εισερχόμαστε σε μια εποχή η οποία διαμορφώνεται όχι μόνο απ’ την ανθρώπινη δραστηριότητα αλλά απ’ τον ίδιο τον νου.[3]
Σημείωση: το κείμενο του Μιχαήλ Επστάιν, "Ο σχιζοφασισμός", δημοσιεύεται στο Books' Journal, τχ. 173, που μόλις κυκλοφόρησε.
[1] Την ονομάζει, μάλιστα, artiphobia, απ’ τις λέξεις artificial intelligence και phobia. Στα ελληνικά θα μπορούσαμε ίσως να τη μεταφράσουμε τεχνονοοφοβία.
[2] Mike Epstein, «Against Artiphobia», Medium, 9 Δεκεμβρίου 2025 (https://medium.com/noocene/against-artiphobia-eea452fa6adb)
[3] Mike Epstein, «What Is Noocene? A Beginning», Medium, 2 Δεκεμβρίου 2025 (https://medium.com/noocene/english-russian-scroll-7c83304d31ca)
