Θεοδόσης Π. Τάσιος
Ομότιμος καθηγητής του τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), ακαδημαϊκός και συγγραφέας. Πρόσφατα βιβλία του: Ηθο-οικονομικά (2015), On Technology in Ancient Greece (2018), Οι κοινωνίες των ζώων (2018), Ξανά ο Αριστοτέλης; (2018), Civil Engineering in Ancient Greece (2018), Νίκος Καζαντζάκης (2021), Αρχαία ελληνική στρατιωτική τεχνολογία (2025).
- Απόπειρα ορισμού
Το αφιέρωμα του περιοδικού ΦΡΜΚ (τχ. 19, χειμώνας 2025) στο Παιχνίδι, μου ξαναθύμισε το παλαιότατο ενδιαφέρον-μου γι’ αυτό το θέμα. Και πράγματι, με τη σοβαροφάνεια που μας δέρνει, κινδυνεύομε να χάσομε την πολύ σοβαρή σημασία που έχει το παιχνίδι[1] στη ζωή πολλών ζώων – ιδίως δέ του ανθρώπου. Και καθώς τα λεξικά ορίζουν συνήθως χωριστά και ασύνδετα τα πολλαπλά επιμέρους νοήματα του όρου, σκόπιμο θα ήταν να αποπειραθούμε (τώρα απ’ την αρχή) έναν ενιαίο ειδυνατόν ορισμό, κι άς τον περιορίσομε προς το παρόν στο ανθρώπινο είδος μόνον (αλλα με το μεγαλύτερο δυνατόν εύρος νοήματος): «Παιχνίδι μπορεί να ονομάζεται μια ενέργεια ενος ανθρώπου προκειμένου να απολαύσει ικανοποίηση απο μια (χαλαρώς προσχεδιασμένη) δραστηριότητα – μια ικανοποίηση προερχόμενη:
- απο χειρισμό αντικειμένων,
- απο μια άσκηση του σώματος ή του πνεύματός του, ή
- απο συναγωνισμό ή και ανταγωνισμό με άλλους ανθρώπους ή ζώα.
Θα ήθελα να θέσω στην κρίση-σας ενα μάλλον πρόχειρο πόνημα – κάτι σάν «τσιμπολόγημα» (άν επιτρέπεται η έκφραση) πάνω σε δυό σπουδαίες κινεζικές μυθοσοφικές αφηγήσεις:
- Τη Μυθολογία των «Τριών Ηγεμόνων και των Πέντε Αυτοκρατόρων», και
- Το κλασικό φιλοσοφικό έργο «Το Δόγμα Chung-Yung», που περιλήφθηκε στο Βιβλίο των Εθιμοτυπιών.
Μια μερική παρουσίαση ενός πολύ ανήσυχου βιβλίου
Στέφανος Τραχανάς, Ο κύκλος. Επιστήμη και δημοκρατία σε ανήσυχους καιρούς, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2024, 413 σελ.
Το κείμενο που ακολουθεί αποπειράται να παρουσιάσει το πρώτο μόνον μέρος του βιβλίου του Στέφανου Τραχανά (πρώτο απο τα τρία μέρη που το αποτελούν). Αυτή η μερικότητα της παρουσίασης οφείλεται καί στην αναρμοδιότητα του υπογραφομένου καί στις ανάγκες μιας εύλογης συντομίας.
Οι γνωστές τρεις στάθμες επικοινωνιακής ευστοχίας στην ανάγνωση κειμένου
![Ο Φίλιππος Ε΄ ο Μακεδών (221-179 π.Χ.), όπως απεικονίζεται σε ασημένιο τετράδραχμο του βασιλείου του, που ματαίως ελάχιστοι Έλληνες έλπιζαν ότι θα μπορούσε να είναι ασπίδα όλης της Ελλάδας απέναντι στην κατακτητική μηχανή των Ρωμαίων. Στο ατελές ποίημα του Καβάφη «Αγέλαος», γράφει ο Αλεξανδρινός: «Στην συνεδρίασιν της Ναυπάκτου ο Αγέλαος / μίλησε τα σωστά. Μη πολεμάτε πια / οι Έλληνες τους Έλληνας. Κοντά μας ο αγών / γίνεται που μας απειλεί. Είτε η Καρχηδών / νικήσει είτε η Ρώμη, / προς ημάς κατόπιν θα στραφεί. Ω βασιλεύ / Φίλιππε, […] σώσε την Ελλάδα. // Λόγια σοφά. Μα δεν έπιασαν τόπο. / Στες φοβερές, επάρατες ημέρες / των Κυνός Κεφαλών, της Μαγνησίας, της Πύδνας, / πολλοί εκ των Ελλήνων θα θυμήθηκαν / τα λόγια τα σοφά, που δεν έπιασαν τόπο».](/media/k2/items/cache/633ae8386f90e40f6dbc1dc3e159872e_Generic.jpg?t=20230830_103144)
Οι μάταιοι αντιδιχαστικοί λόγοι δυο αρχαίων Ελλήνων απ’ τη Ρούμελη
Φαινομενικές αντιφάσεις στην εβραϊκή περί Δημιουργίας παράδοση
Επειδή η Ιστορία γράφεται εκ των κάτω, δηλαδή ως συνισταμένη των επιμέρους περιστατικών μιας εποχής (κι όχι με προκατασκευασμένες, τάχα επιστημονικές, ιδέες), σκόπιμο θα ήταν να ξαναμιλήσομε και για επεισόδια που δέν θεωρούνται τόσο κεντροβαρικά για την Εθνεγερσία. Επεισόδια τοπικώς μέν αποτυχημένα, αλλά με μεγάλη συμβολή στην καθολική επιτυχία της Επανάστασης. Κι ακόμη, επεισόδια που υποδεικνύουν πόσο διεθνικότερες συνιστώσες είχε η Ελληνική Επανάσταση, πολύ πρίν απ’ την εκ των υστέρων ευνοϊκή επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων. Προτείνω δηλαδή να αναμνησθούμε την τραγική μορφή του Αλεξάνδρου Υψηλάντη, και να αμφισβητήσομε την ενίοτε επικρατούσα περί αυτού αντίληψη, ως ενός ουτοπικού αριστοκράτη. Διότι, όπως αναγνώριζε ο αείμνηστος Κ. Σβολόπουλος (2010, σελ. 85), «η κρίση της ιστορίας, περισσότερο από αυστηρή, υπήρξε σκληρή για τον Αλέξανδρο Υψηλάντη».
![Προτομή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, από την έκδοση Αρχαία Αλεξάνδρεια, Μόσχα 1803 [50] [ΩΒ].](/media/k2/items/cache/83274d52df243e3809825d8ba8bf8f65_Generic.jpg?t=20210329_092759)
Κωνσταντίνος Σπ. Στάικος, Το Μουσείο και η Βιβλιοθήκη των Πτολεμαίων στην Αλεξάνδρεια. Το όραμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου για ένα καθολικό πνευματικό κέντρο, Άτων, Αθήνα 2020, ivi + 506 σελ.
Το νέο βιβλίο του Κωνσταντίνου Στάικου είναι αφιερωμένο στο κατεξοχήν «Μουσείον» της Αλεξανδρείας, το σπουδαιότερο επιστημονικό Κέντρο της αρχαιότητας, σπουδαιότερο λόγω εύρους ειδικοτήτων και λόγω ύψους οικονομικής υποστήριξης. Πρόκειται για μια πλατειά σύνθεση, μιαν απόπειρα να σχηματίσεις εικόνα από ανεπαρκή αριθμό κομματιών. Κι όσο για την περίφημη Βιβλιοθήκη, δέν τεκμηριώνεται «πυρπόληση» της Βιβλιοθήκης ούτε απ’ τον Καίσαρα ούτε κατά τις πολιορκίες Αυρηλιανού και Διοκλητιανού. Πιθανολογείται σταδιακή αφαίμαξή της απ’ τους Ρωμαίους κατα τους αιώνες της ρωμαϊκής κατοχής της Αλεξάνδρειας και καταστροφή πολύτιμων συγγραμμάτων κατα τους διωγμούς εναντίον των εθνικών απ’ τους Χριστιανούς. Κι ύστερα, ήρθε η φθορά από την εγκατάλειψη.
ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΤΕΥΧΟΣ
![«[…] ένα gin-fizz ακόμη»](/media/k2/items/cache/a45dcc3194d2c5b5f4c1814adad970d9_S.jpg)
