Μένης Κουμανταρέας

Στάθης Ν. Καλύβας - Νατάσα Τριανταφύλλη, Big Bang 1970–1973: Η άνθηση του πολιτισμού στα χρόνια της δικτατορίας, Μεταίχμιο, Αθήνα 2025, 716 σελ.

Αντέχουμε να δούμε τη σχέση μας με τη δικτατορία χωρίς τις απλουστεύσεις της πιο πρόσφατης μεταπολιτευτικής μυθολογίας; Μπορούμε να παραδεχθούμε ότι η εικόνα για την κουλτούρα μας χτίστηκε εν μέρει πάνω σε έναν μύθο απόλυτης ρήξης, που μας βόλεψε πολιτικά και ηθικά, αλλά μας στέρησε αναλυτική διαύγεια και, ουσιαστικά, υπέταξε τη σκέψη μας και τις πεποιθήσεις μας σε μια αντιστασιακή τελεολογία, της οποίας «ο λαός» είναι το βασικό υποκείμενο; Το βιβλίο των Καλύβα-Τριανταφύλλη, για την άνθηση του πολιτισμού μέσα στη χούντα, μιλάει για το χτες αλλά, κυρίως για το σήμερα.

Στις 5 Δεκεμβρίου 2014 δολοφονήθηκε άγρια ένας άνθρωπος. Χωρίς λόγο. Δολοφόνοι του ήταν δύο νεαροί Ρουμάνοι. Κίνητρό τους ήταν η επιθυμία τους να αποσπάσουν χρήματα από το θύμα: όταν το θύμα αρνήθηκε να τους τα δώσει, τον σκότωσαν. Συνελήφθησαν ένα μήνα μετά. Προφυλακίστηκαν. Ο εισαγγελέας πρότεινε την καταδίκη χωρίς ελαφρυντικά των δύο Ρουμάνων και οι ένορκοι υιοθέτησαν την πρόταση. Οι Ματασαρεάνου και Γκαϊτάν τιμωρήθηκαν με την ποινή της ισόβιας κάθειρξης και με επιπλέον τέσσερα χρόνια φυλάκιση για απόπειρα ληστείας. Οι συνήγοροι υπεράσπισης των δύο καταδικασθέντων άσκησαν έφεση και η υπόθεση εκδικάστηκε σε δεύτερο βαθμό στο Μικτό Ορκωτό Εφετείο Αθηνών. Το Μάρτιο του 2021, οι καταδικασθέντες κηρύχθηκαν ξανά ένοχοι, αλλά τους αναγνωρίστηκε το ελαφρυντικό του πρότερου σύννομου βίου, παρά την αντίθετη εισαγγελική πρόταση. Η αρχική ποινή των ισοβίων μειώθηκε σε 15 έτη κάθειρξη και τα 4 χρόνια φυλάκιση για απόπειρα ληστείας ελαττώθηκαν στους 18 μήνες. Το 2022 οι δύο νεαροί αποφυλακίζονται υπό όρους.

William Faulkner, Καθώς ψυχορραγώ, μετάφραση από τα αγγλικά: Παναγιώτης Κεχαγιάς, Gutenberg, Αθήνα 2023, 287 σελ.

Ουίλλιαμ  Φώκνερ, Κόκκινα φύλλα, μετάφραση από τα αγγλικά - επίμετρο: Γιάννης Παλαβός, Κίχλη, Αθήνα 2021, 152 σελ. 

Δυο σημαντικά κείμενα του Γουίλλιαμ Φώκνερ στα ελληνικά, σε υποδειγματικές μεταφράσεις και εκδόσεις, κάνουν ξανά επίκαιρο τον αμερικανό συγγραφέα στην Ελλάδα. Μόλις κυκλοφόρησε το Καθώς ψυχορραγώ, γραμμένο το 1929 σε 47 ημέρες, σε υποδειγματική μετάφραση του Παναγιώτη Κεχαγιά. Νωρίτερα, επίσης στην υποδειγματική μετάφραση του Γιάννη Παλαβού, είχε κυκλοφορήσει το διήγημα, έκτασης νουβέλας, Κόκκινα φύλλα, που δημοσιεύτηκε το 1930. Και τα δυο κείμενα είναι τοποθετημένα στον παρακμάζοντα αμερικανικό Νότο, μετά την κατάργηση της δουλείας. Και τα δυο μιλούν για την οδύνη της επιβίωσης, συνθήκη καλύτερη από την ανυπαρξία.