Η είδηση είναι δυσάρεστη. Η Ρενέ Χίρσον (Renée Hirschon) δεν είναι πια εδώ! Κι η απώλειά της είναι μεγάλη και για την ελληνική κοινωνική ανθρωπολογία, αλλά και ευρύτερα για τις ελληνικές σπουδές.
Η Ρενέ Χίρσον σφράγισε με το έργο αλλά και την ακαδημαϊκή παρουσία της την κοινωνική ανθρωπολογία στην πρώιμη περίοδο ανάδυσής της στο ελληνικό πανεπιστημιακό τοπίο, όταν το 1987 έγινε καθηγήτρια και στη συνέχεια πρόεδρος του πρώτου Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στην Ελλάδα, στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου (στη Μυτιλήνη). Με καταγωγή από τη Νότια Αφρική και με σπουδές στο Κέικπταουν και στο Σικάγο, η Χίρσον έκανε το διδακτορικό της στο St. Antony’s College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης με τον διαπρεπή κοινωνικό ανθρωπολόγο Τζον Κάμπμπελ (John Campbell). Ήταν από τις πρώτες γυναίκες που έκαναν ανθρωπολογική έρευνα στην Ελλάδα και η πρώτη που έκανε εθνογραφική έρευνα σε αστικό χώρο και όχι σε αγροτικό ή ποιμενικό. Πριν από αυτήν, η ουγγρο-αμερικανίδα Εrnestine Friedl (με το βιβλίο της, Vasilika. A village in modern Greece) και η (επίσης φοιτήτρια του Κάμπμπελ) Juliet du Boulay (με το έργο της, Portrait of a Greek Mountain Village) είχαν μελετήσει αγροτικούς πληθυσμούς, ενώ ο ίδιος ο Κάμπμπελ είχε κάνει έρευνα στους Σαρακατσάνους (Ηonour, Family and Patronage). Συνεπώς, δεν αποτελεί υπερβολή να πει κανείς ότι η Χίρσον ανήκει στους «ιδρυτικούς γονείς» της κοινωνικής ανθρωπολογίας στην Ελλάδα (και για την Ελλάδα).
Η έρευνά της για τους πρόσφυγες της Κοκκινιάς έγινε γύρω στο 1971 και εκδόθηκε από τον οίκο Oxford University Press το 1989 ως Heirs of the Greek Catastrophe: The Social Life of Asia Minor Refugees in Piraeus. Το έργο αυτό παραμένει έως και σήμερα βασικό βιβλίο αναφοράς για την κοινότητα αυτή και φωτίζει με ενάργεια και προσοχή πλήθος διαστάσεων της κοινωνικής της ζωής. Στα ελληνικά εμφανίστηκε το 2004 από το ΜΙΕΤ. Μετά την αποχώρησή της από τη Μυτιλήνη, ξαναγύρισε στην Οξφόρδη όπου και παρέμεινε ως Research Fellow του St. Peter’s College, ενώ συνδεόταν και με το Refugee Studies Centre του Πανεπιστημίου.
H Χίρσον ήταν μια γλυκύτατη και ευγενέστατη παρουσία, πάντοτε πρόθυμη να βοηθήσει. Τη θυμάμαι να έρχεται συχνά στο Κολέγιο St. Antony’s για διαλέξεις και για να δει τον παλαιό της σουπερβάιζορ, εκεί είχα την ευκαιρία να τη γνωρίσω και εγώ. Aπό τις συζητήσεις μαζί της έμαθα πολλά. Uα λείψει και σε μένα αλλά, είμαι σίγουρος, και σε όλους όσοι είχαν την τύχη να τη γνωρίσουν. Aλλά το κενό θα παραμείνει μεγάλο.
