Σύνδεση συνδρομητών

Η Δίκη των Έξι ως θέατρο του παραλόγου

Κυριακή, 28 Αυγούστου 2022 07:50
Οι κατηγορούμενοι στη Δίκη των Έξι: από τα αριστερά, Μ. Γούδας, Γ. Μπαλτατζής, Ξ. Στρατηγός, Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Ν. Θεοτόκης, Π. Πρωτοπαπαδάκης.
Agence Rol - Bibliothèque nationale de France
Οι κατηγορούμενοι στη Δίκη των Έξι: από τα αριστερά, Μ. Γούδας, Γ. Μπαλτατζής, Ξ. Στρατηγός, Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Ν. Θεοτόκης, Π. Πρωτοπαπαδάκης.

Θανάσης Διαμαντόπουλος, Η κορύφωση του Εθνικού Διχασμού. Η Δίκη των Έξι: «Αναγκαίο λάθος» ή «δικαστικός φόνος»;, Πατάκη, Αθήνα 2022

Δεν πίστευα ποτέ ότι ένα επιστημονικό κείμενο θα μου αναγεννούσε τόσο έντονα τη στυφή αλλά γονιμοποιό καφκική γεύση της εφηβικής ηλικίας, συνδυασμένη με την ανάλογη επίγνωση της έκτης δεκαετίας του βίου μου, που προσπαθεί να κινηθεί στα επικίνδυνα όρια της επιστήμης και της τέχνης. Είμαι ευγνώμων στον Θανάση Διαμαντόπουλο και γι’ αυτό. (τεύχος 130)

1. Η Δίκη των Έξι ασκούσε από τα εφηβικά μου χρόνια ανεξήγητη σαγήνη επάνω μου. Στη βιβλιοθήκη μας υπήρχαν τα πρακτικά της Δίκης, που έπαιρνα συχνά στα χέρια μου, για να διαβάσω μαρτυρίες και αγορεύσεις και δικαστικές παρεμβάσεις που έμοιαζαν ρόλοι έργου θεατρικού. Καταλάβαινα αρκετά, όχι όλα, αλλά επηρεαζόμουν καταλυτικά. Ίσως γιατί ήξερα, από την ώρα που έπιανα στα χέρια το βιβλίο, πως η κατάληξη ήταν ο θάνατος των κατηγορουμένων. Μια δίκη-παρωδία που γνωρίζεις εκ των προτέρων το αποτέλεσμά της έχει τη στυφή γεύση του παραλόγου. Και η εφηβική ψυχή, για έναν περίεργο λόγο, σπεύδει να γευθεί καρπούς από αυτό το κλαδί του Δέντρου της Γνώσεως. 

2. Συνέδεα έτσι αθέλητα τη Δίκη των Έξι με την άλλη «Δίκη», εκείνη του Κάφκα. «Σαν το σκυλί» έλεγε ο Γιόζεφ Κ. στο τέλος, πεθαίνοντας. Άρχιζα από το τέλος. Έτσι, όλες οι προσπάθειες του ήρωα μου φαίνονταν ακόμα πιο μάταιες και παράλογες. Δίκη, Παράλογο, Θέατρο έγιναν σύντομα ένα τρίπολο που έπαιξε ρόλο στην αυτοδιαμόρφωσή μου και τελικά στην προσωπική και επαγγελματική μου ζωή. Η Δίκη των Έξι ως θέατρο του παραλόγου υπήρξε για μένα μια άκρως προσωπική εσωτερική εμπειρία, που δεν είχε τύχει να μοιραστώ βαθιά με κανέναν ώς σήμερα. 

3. Μόνο έτσι μπορώ να εξηγήσω την απρόσμενη ηδονή και εσωτερική πλήρωση με την οποία διάβασα απνευστί τη νέα εργασία του Θανάση Διαμαντόπουλου για τη Δίκη των Έξι, ως κορύφωση του Εθνικού Διχασμού. Το βιβλίο αυτό, αν και γραμμένο με την πάντα γοητευτική γραφίδα ενός διαπρεπούς πολιτικού επιστήμονα, δεν συμβάλλει μόνο στον αναστοχασμό πάνω στις αιτίες του διχασμού και στους λόγους που κατέστησαν την καταδίκη προεξοφλημένη και νομοτελειακά αναπόφευκτη. Ο αναστοχασμός αφορά περισσότερο τους ειδικούς και τους διανοούμενους, που σίγουρα έχουν να βρουν πλούσιο πνευματικό υλικό στο βιβλίο, παρά το μικρό δέμας του.

4. Το νέο έργο του Θανάση Διαμαντόπουλου, έργο εθνικής αυτογνωσίας, είχε για μένα επιπροσθέτως την ένταση και τη γοητεία μοντέρνου θεατρικού έργου. Διαβάζεις και ταυτόχρονα φαντασιώνεσαι όλο το ιστορικό δράμα. Όχι μόνο με ευθύγραμμη αφήγηση, αλλά και με εικόνες και αναλογίες και σχήματα. Ως τέτοιο το βιβλίο αφορά τους πάντες, όπως ένα όμορφο καλλιτεχνικό έργο. 

Σε δύο ισόρροπες πράξεις, όσα και τα μέρη του βιβλίου, περνούν από τη σκηνή πληθώρα από φιγούρες σαν τις μεγάλες πινακοθήκες χαρακτήρων του Ντοστογιέφσκι. Φιγούρες σχεδιασμένες με λίγες γραμμές αλλά διακριτές. Ρόλοι δευτερεύοντες, ο Κοιμήσης, ο Παπούλας, ο Ρέππας, ο Γεωργιάδης, ο Γρηγοριάδης και τόσοι άλλοι, γνωστοί και άγνωστοι δίπλα στους πρωταγωνιστικούς ρόλους: τον Βενιζέλο και τον Βασιλιά. Ρόλοι κομβικοί στην εξέλιξη του δράματος. Στις υποσημειώσεις, ο αναγνώστης γεύεται λεπτομέρειες για τους ρόλους, τη δράση, τα σκηνικά στο χώρο της θεατρικής δράσεως. Μέσα από κάθε τέτοια λεπτομέρεια και την πλάγια οξυδερκή ματιά του Διαμαντόπουλου ανασυντίθεται δυνάμει το παν. Οι υποσημειώσεις γίνονται αυτοτελές ανάγνωσμα, που πρισματικά εμπεριέχει το όλον. Όλες μαζί υπηρετούν ένα κείμενο πυκνό, λιτό, πειστικό αλλά και λογοτεχνικό και ασθματικό. Το ιδιαίτερο ύφος του Διαμαντόπουλου. «Πράγματι», «ειδικότερα», «ακόμη» είναι οι λέξεις που με αποσιωπητικά παρεμβάλλονται μεταξύ κεφαλαίων και παραγράφων για να συνενώσουν, να προσδώσουν ροή ποταμού στη βίαιη εξέλιξη των γεγονότων που οδηγεί στο ιστορικά αναπόφευκτο.

5. Δεν πίστευα ποτέ ότι ένα επιστημονικό κείμενο θα μου αναγεννούσε τόσο έντονα τη στυφή αλλά γονιμοποιό καφκική γεύση της εφηβικής ηλικίας, συνδυασμένη με την ανάλογη επίγνωση της έκτης δεκαετίας του βίου μου, που προσπαθεί να κινηθεί στα επικίνδυνα όρια της επιστήμης και της τέχνης. Είμαι ευγνώμων στον Θανάση Διαμαντόπουλο και γι’ αυτό. 

         

                   

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.