Κύπρος
Εμφάνιση άρθρων Books' Journal βάσει ετικέταςΟι χαμένες ευκαιρίες του Κυπριακού
Αλέξης Ηρακλείδης, Το Κυπριακό Πρόβλημα: 50+1 ερωτήσεις και απαντήσεις, Θεμέλιο 2025, 182 σελ.
Ο Αλέξης Ηρακλείδης έχει στο ενεργητικό του δύο ακόμα βιβλία αναφοράς για το Κυπριακό. Η προσέγγισή του είναι πάντα τεκμηριωμένη, ψύχραιμη, αποδεσμευμένη από εθνικά στερεότυπα – και δεν φοβάται να αμφισβητήσει το επίσημο εθνικό αφήγημα. Με την ίδια τόλμη είναι γραμμένο και το πιο πρόσφατο σχετικό βιβλίο του, χρήσιμο εργαλείο για νέους ερευνητές που ξεκινούν να μελετούν το Κυπριακό αλλά και για όσους ευρύτερα θέλουν να λάβουν μια ολοκληρωμένη γνώση για το τι «γέννησε» το πρόβλημα και πώς εξελίχθηκε μέχρι σήμερα.
Ο Αλέξης Ηρακλείδης έχει πάθος με την Κύπρο και το Κυπριακό – σε μεγάλο βαθμό, σχέση βιωματική. Υπό μία έννοια, μοιραζόμαστε κοινά βιώματα: και οι δύο γεννηθήκαμε με το Κυπριακό σε εξέλιξη. Ζήσαμε και οι δύο, σε διαφορετικές ηλικίες και συνθήκες, την τουρκική εισβολή του 1974 και όλες τις έκτοτε προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού. Επομένως, και για τους δυο μας το Κυπριακό δεν είναι μόνο θέμα ακαδημαϊκής συζήτησης και έρευνας. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τις εκτιμήσεις για το Κυπριακό, διαφέρουμε: ο Ηρακλείδης είναι συνήθως ο απαισιόδοξος, εγώ ο αισιόδοξος. Μέχρι στιγμής, δυστυχώς, επιβεβαιώνεται η απαισιοδοξία του Ηρακλείδη.
Με την έξυπνη μέθοδο των 50 + 1 ερωτήσεων, ο αναγνώστης μαθαίνει όλους τους σημαντικούς ιστορικούς σταθμούς του Κυπριακού και διαβάζει, ταυτόχρονα, μια οξυδερκή ανάλυση των διαφόρων φάσεων της εξέλιξής του. Τα δύο σημαντικότερα χαρακτηριστικά του βιβλίου είναι: (α) η κριτική προσέγγιση, ιδιαίτερα στην πολιτική διαχείριση του προβλήματος από την ελληνοκυπριακή και την ελληνική ηγεσία και τα πολιτικά συστήματα και (β) η απομυθοποίηση και η αποδόμηση διαφόρων βεβαιοτήτων που συναντούμε στο ελληνοκυπριακό αφήγημα όπως, π.χ., ότι για όλα φταίνε οι Άγγλοι και οι Αμερικανοί, ότι ο εκάστοτε εκπρόσωπος των Ηνωμένων Εθνών είναι φιλότουρκος και εχθρικός στις ελληνοκυπριακές θέσεις, ότι για τις αποτυχίες λύσης φταίνε πάντα και μόνο η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι.
Στη συνέχεια, θα επικεντρωθώ σε τρία θέματα που αναδεικνύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του Ηρακλείδη, τα οποία θεωρώ εξαιρετικά σημαντικά: Τις χαμένες ευκαιρίες επίλυσης του Κυπριακού· τον μαξιμαλισμό· και την κρισιμότητα των σχέσεων Αθηνών-Λευκωσίας.
Χαμένες ευκαιρίες
Ο Ηρακλείδης ξεδιπλώνει τις χαμένες ευκαιρίες του Κυπριακού διαχρονικά. Εγώ θα αναδείξω τις ευκαιρίες που χάθηκαν μετά τη Συμφωνία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι το 1999.
Το Ελσίνκι ήταν μια συμφωνία η οποία άλλαξε δραματικά το παιχνίδι. Ήταν “game changer”. Άλλαξε τους όρους διαπραγμάτευσης και διαμόρφωσε ένα νέο ισοζύγιο δυνάμεων σε διπλωματικό επίπεδο υπέρ της ελληνοκυπριακής και της ελληνικής πλευράς. Η σαφής διατύπωση ότι η λύση του Κυπριακού δεν ήταν προϋπόθεση για την ένταξη αλλά και συνολικά η ενταξιακή πορεία της Κύπρου λειτούργησε ως καταλύτης για τις πρωτοβουλίες επίλυσης του Κυπριακού που ακολούθησαν. Και τις οποίες, δυστυχώς, η ελληνοκυπριακή ηγεσία κατά κύριο λόγο δεν αξιοποίησε για να φτάσουμε στον τελικό στόχο της ενωμένης, ευρωπαϊκής Κύπρου.
Μοναδική ευκαιρία συνολικής επίλυσης του Κυπριακού ήταν το Σχέδιο Άναν, το 2004. Η ευκαιρία αυτή οδηγήθηκε σε αποτυχία ως αποτέλεσμα του «Όχι» της ελληνοκυπριακής πλευράς στο δημοψήφισμα του Απριλίου 2004. Κατά τον Ηρακλείδη, το Σχέδιο Άναν «ήταν όχι μόνο το πλέον λεπτομερές σχέδιο για επίλυση του Κυπριακού που έχει κατατεθεί αλλά και το πλέον λεπτομερές και πολυσέλιδο σχέδιο που έχει προταθεί για την επίλυση οποιασδήποτε διένεξης στην ιστορία του ΟΗΕ από το 1945 μέχρι σήμερα» (σ. 116).
Εδώ χρειάζεται να θυμηθούμε την περίοδο πριν και μετά το δημοψήφισμα του 2004 όπου στην Κύπρο, όσοι υποστηρίξαμε το «Ναι» στο Σχέδιο Άναν ζήσαμε ένα κλίμα μακαρθισμού, εκφοβισμού και τρομοκρατίας – κλίμα που έφτασε και στην Ελλάδα. Αυτό το κλίμα το επέτρεψε και το ενθάρρυνε ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά το συντριπτικό «Όχι» ξεκίνησε μια εκστρατεία δολοφονίας χαρακτήρων και εξόντωσης πολιτικών αντιπάλων, δημιουργώντας κλίμα ενός νέου εθνικού διχασμού, χαρακτηρίζοντας όσους στήριξαν το «Ναι», «νενέκους», «ελληνόφωνους» και πληρωμένους από τους Αμερικανούς και τους Άγγλους.
Το διχαστικό κλίμα που δημιουργήθηκε μαζί με τη δαιμονοποίηση του απορριφθέντος σχεδίου δηλητηρίασαν την κοινωνία και την ιδέα της επανένωσης στο πλαίσιο μιας συμβιβαστικής λύσης διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας. Δημιούργησε επίσης τεράστιο χάσμα εμπιστοσύνης μεταξύ της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας, ενίσχυσε την καχυποψία και εμπέδωσε την πεποίθηση ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν θέλουν λύση επανένωσης και συμβιβασμού. Μια μεγάλη ευκαιρία είχε χαθεί.
Αλλά η ήττα-έκπληξη του Τάσσου Παπαδόπουλου στις προεδρικές εκλογές του 2008, η άνοδος του Δημήτρη Χριστόφια, γενικού γραμματέα του ΑΚΕΛ στην προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας και η ταυτόχρονη παρουσία του Μεχμέτ-Αλί Ταλάτ στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων δημιούργησαν νέα συγκρατημένη αισιοδοξία.
Λίγους μήνες μετά την εκλογή Χριστόφια, τον Σεπτέμβριο του 2008, ξεκίνησαν συνομιλίες ανάμεσα στους δύο ηγέτες που οδήγησαν το 2012 στις λεγόμενες «συγκλίσεις Χριστόφια-Ταλάτ». Όπως σωστά σημειώνει ο Αλέξης Ηρακλείδης στο βιβλίο του, «επρόκειτο αναμφίβολα για μεγάλη ευκαιρία» (σ. 124). Αλλά, δυστυχώς, οι γνωστοί κύκλοι στη Λευκωσία και στην Αθήνα ξεκίνησαν να υποσκάπτουν εκ νέου την προσπάθεια στην κοινή γνώμη. Ο δε Πρόεδρος Χριστόφιας κωλυσιεργούσε, πιεζόμενος όπως φαίνεται και από τον ρωσικό παράγοντα ο οποίος διαχρονικά ήταν πολέμιος της λύσης του Κυπριακού.
Η κωλυσιεργία και η αποτυχία προόδου διεύρυνε το χάσμα και ενίσχυσε την καχυποψία της τουρκοκυπριακής πλευράς απέναντι στους Ελληνοκυπρίους. Το 2010, οι Τουρκοκύπριοι εξέλεξαν τον σκληροπυρηνικό εθνικιστή Έρογλου ως ηγέτη - κι έτσι χάθηκε ακόμα μια ευκαιρία ουσιαστικής προόδου για λύση.
Μια ακόμα ευκαιρία έλαμψε το 2017 στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας. Οι συνομιλίες των Προέδρων Αναστασιάδη και Ακιντζί, το 2015-17, οδήγησαν στη δραματική συνάντηση του Κραν Μοντανά η οποία, με κύρια ευθύνη Αναστασιάδη-Κοτζιά-Χριστοδουλίδη, ναυάγησε. Οι συνομιλίες και η συνάντηση στο Κραν Μοντανά είχαν μια σημαντική διαφορά από τις προηγούμενες: για πρώτη φορά συμμετείχε στην προσπάθεια λύσης η ΕΕ, μάλιστα στο υψηλότερο επίπεδο (ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ στη Γενεύη κι οι αντιπρόεδροι Τίμερμανς και Μογκερίνι στο Κραν Μοντανά). Αυτή η πρωτόγνωρη εμπλοκή της ΕΕ ήταν αποτέλεσμα και των καταλυτικών ενεργειών του τότε Κύπριου Ευρωπαίου Επιτρόπου, Χρήστου Στυλιανίδη.
Ο Ηρακλείδης παρουσιάζει λεπτομερώς στοιχειοθετημένα όσα συνέβησαν στο Κραν Μοντανά, περιγράφοντας και το ρόλο των πρωταγωνιστών. Ο χώρος δεν επιτρέπει λεπτομερή ανάλυση του ναυαγίου του Κραν Μοντανά.[1] Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι, ενώ ο Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης δεσμεύτηκε ότι θα ήταν «Πρόεδρος λύσης» (το σύνθημά του στις προεδρικές εκλογές του 2013 ήταν: «Η λύση θέλει ηγέτη»), υπαναχώρησε και, σε συντονισμό με τον πρώην Έλληνα υπουργό Εξωτερικών Νίκο Κοτζιά στην Αθήνα και τον νυν Κύπριο πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη στη Λευκωσία, οδήγησε την προσπάθεια σε αδιέξοδο. Τι ακριβώς συνέβη το περιγράφει η φράση Ευρωπαίου αξιωματούχου: “Nikos missed a great opportunity” (ο Νίκος έχασε μια μεγάλη ευκαιρία).
Μια ακόμα μεγάλη ευκαιρία για λύση είχε χαθεί. Μετά το ναυάγιο στο Κραν Μοντανά, μάλιστα, η φράση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, «Καλή Τύχη στους Κύπριους στο Νότο και στο Βορρά», προσγείωσε όλους στη σκληρή πραγματικότητα.
Μαξιμαλισμός
Δύσκολα κάποιος θα διαφωνήσει ότι ο μαξιμαλισμός και η εμμονή σε αυτόν, ειδικά όταν αγνοεί την πραγματικότητα, είναι καταστροφικός για τα εθνικά συμφέροντα. Παρακολουθώντας μέσα από το βιβλίο του Αλέξη Ηρακλείδη τον τρόπο διαχείρισης του Κυπριακού από την κυπριακή πολιτική ηγεσία και το πολιτικό σύστημα μπορούμε να βγάλουμε τα εξής συμπεράσματα:
Πρώτον: η ανικανότητα ορθής ανάγνωσης και ανάλυσης των εξελίξεων, του συσχετισμού δυνάμεων (πολιτικών και στρατιωτικών) και του σύνθετου πλέγματος των διεθνών και περιφερειακών σχέσεων συνήθως οδηγεί σε εθνικές τραγωδίες. Ανατρέχοντας στη δική μας ιστορία, αρκεί να αναφερθούμε στη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την κυπριακή τραγωδία του 1974.
Δεύτερον: Η πάροδος του χρόνου χωρίς λύση χειροτερεύει το πρόβλημα και, στην περίπτωση της Κύπρου, «τσιμεντώνει» τη διχοτόμηση και την τουρκοποίηση των κατεχομένων, απομακρύνοντας μια συμβιβαστική λύση επανένωσης με την επιστροφή εδαφών. Αρκεί να θυμηθούμε χαρακτηριστικά ότι, το 2004, στο Σχέδιο Άναν, ήταν δεδομένη η επιστροφή της Μόρφου και της Αμμοχώστου. Το 2017 έγινε σκληρή προσπάθεια για να συμπεριληφθεί τελικά η Μόρφου στα εδάφη που θα επιστρέφονταν. Σήμερα, σχεδόν δέκα χρόνια μετά, στον ορίζοντα προβάλλει για πρώτη φορά η ισχυρή πιθανότητα να χαθεί οριστικά και η Αμμόχωστος. Την ίδια ώρα, η αλλοίωση του δημογραφικού και πολιτισμικού χαρακτήρα των κατεχομένων συνεχίζεται, οι ελληνοκυπριακές περιουσίες εξακολουθούν να είναι αντικείμενο εκμετάλλευσης και δεν έχει φύγει ούτε ένας τούρκος στρατιώτης. Μια απλή επίσκεψη στα κατεχόμενα αρκεί για να πείσει και τον πλέον δύσπιστο.
Τρίτον: Ο σημαντικός γεωπολιτικός ρόλος της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής είναι δεδομένος και δεν μπορεί ούτε να αγνοηθεί ούτε να αμφισβητηθεί. Ονειρώξεις περί απομόνωσης και αποκλεισμού της Τουρκίας μέσω διαφόρων τύπου τριμερών συνεργασιών είναι και αφελείς και επικίνδυνες.
Τέταρτον: Στο εθνικό μας αφήγημα, η έννοια του συμβιβασμού, δηλαδή η εξεύρεση λύσης η οποία να εξυπηρετεί τα συμφέροντα και τις ανάγκες και των δύο μερών, έχει δαιμονοποιηθεί. Χαρακτηρίζεται μέχρι και αντεθνική, προδοτική. Ταμπού που, αν δεν ξεπεραστεί, δύσκολα μπορεί να γίνει το άλμα προς τη λύση. Η ελληνική ιστορία, άλλωστε, διδάσκει ότι όσες φορές ο ελληνισμός αποδέχτηκε ένα συμβιβασμό, ακόμα και επώδυνο, όπως η Συμφωνία της Λωζάνης, κέρδισε και επιβίωσε. Όσες φορές έμεινε εγκλωβισμένος στους εθνικούς μαξιμαλισμούς, πλήρωσε βαρύ τίμημα και συρρικνώθηκε, με κορυφαίο παράδειγμα την τραγωδία και τη διχοτόμηση της Κύπρου.
Ο Ηρακλείδης αναδεικνύει ακόμα την περιπλοκότητα στις σχέσεις Αθηνών-Λευκωσίας συμπεραίνοντας πως η ειλικρινής συνεργασία είναι καθοριστική για να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις και να επιτύχουν εθνικοί στόχοι. Όσες φορές η Λευκωσία προσπάθησε να παρασύρει την Αθήνα σε λάθος και επικίνδυνα μονοπάτια, όπως την περίοδο του Μακαρίου πριν την τουρκική εισβολή ή όσες φορές η Αθήνα υπονόμευσε τη Λευκωσία όπως την περίοδο της χούντας, τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά.
Οι σχέσεις Αθηνών-Λευκωσίας είχαν σκαμπανεβάσματα. Δεν υπάρχει αμφιβολία, όμως, ότι η «χρυσή εποχή» ήταν η περίοδος Σημίτη-Κληρίδη. Ήταν περίοδος επιτυχιών, με επιστέγασμα την πλήρη ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, χωρίς η λύση του Κυπριακού να αποτελεί προϋπόθεση. Αυτή την περίοδο πετύχαμε την ιστορική συμφωνία του Ελσίνκι το 1999, που έφερε ουσιαστική εμπλοκή της ΕΕ στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού και οδήγησε στην ανάληψη της πρωτοβουλίας για λύση από τα Ηνωμένα Έθνη. Με τους αριστοτεχνικούς χειρισμούς Σημίτη-Κληρίδη πετύχαμε την καταλυτική απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Κοπεγχάγη το 2002 που επισφράγισε την άνευ όρων ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ. Η διαφύλαξη των σχέσεων Αθηνών-Λευκωσίας σήμερα είναι ακόμα πιο αναγκαία λαμβάνοντας υπόψη και τις δύσκολες γεωπολιτικές συνθήκες καθώς και τον πραγματικό κίνδυνο μονιμοποίησης της διχοτόμησης της Κύπρου.
Με εξαίρεση εκείνη την περίοδο, όμως, στην ελληνοκυπριακή πλευρά κυριάρχησαν η απουσία στρατηγικής και πραγματισμού – υπό τις ηγεσίες του Μακάριο ή του Σπύρου Κυπριανού αλλά και του Νίκου Αναστασιάδη και του Νίκου Χριστοδουλίδη. Η πολιτική των καθυστερήσεων και της κωλυσιεργίας, της αφελούς θέσης ότι η «μη λύση είναι λύση» (την οποία υιοθέτησαν ο Κώστας Καραμανλής και μαζί του ο Πέτρος Μολυβιάτης και ο Ιωάννης Βαληνάκης αλλά σε νεότερη εκδοχή και οι Αναστασιάδης - Κοτζιάς - Χριστοδουλίδης), η πρόταξη επιμέρους διευθετήσεων αντί της συνολικής λύσης, αργά ή γρήγορα, θα μονιμοποιήσουν το διχοτομικό στάτους κβο και θα επιβάλουν μια «νέα πραγματικότητα». Με τα λόγια του Χρήστου Στυλιανίδη:
Είναι επικίνδυνη αφέλεια να πιστεύει κάποιος ότι, ειδικά με όσα δραματικά συμβαίνουν στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Ουκρανία, το σημερινό νόθο στάτους κβο στην Κύπρο μπορεί να διατηρηθεί και να κατοχυρώσει την επιβίωση του Ελληνισμού στην Κύπρο. Αργά ή γρήγορα, η Λευκωσία θα βρεθεί μπροστά σε σκληρά διλήμματα. Η Κύπρος, και ιδιαίτερα ο κυπριακός ελληνισμός, δεν θ’ αντέξουν ακόμα μια χαμένη ευκαιρία. Οι πρωταγωνιστές στη Λευκωσία έχουν τον πρώτο λόγο, έχουν και την ευθύνη. (Τα Νέα, 30/12/2025)
Η πιο πάνω εκτίμηση είναι ακόμα πιο επίκαιρη σήμερα που ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ κάνει μια ύστατη προσπάθεια επανέναρξης και θετικής κατάληξης συνομιλιών για λύση μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Δεν είναι υπερβολή η θέση ότι μια νέα αποτυχία θα είναι ενδεχομένως η ταφόπλακα του οράματος για μια ενωμένη ευρωπαϊκή Κύπρο.
[1] Για μια λεπτομερή καταγραφή των γεγονότων στο Κραν Μοντανά, βλ. Μακάριος Δρουσιώτης, Έγκλημα στο Κραν Μοντανά (Λευκωσία: Αλφάδι, 2021).
H πορεία προς το Πολυτεχνείο
Ο Παπαδόπουλος άρχισε να προσπαθεί ήδη από την άνοιξη του 1968 να πολιτικοποιήσει τη διακυβέρνηση της χώρας και να αποχωρήσει ο στρατός απ’ αυτήν. Όμως, και τις τρεις φορές που έφερε αυτό το θέμα προς συζήτηση στα άλλα δύο μέλη της τριανδρίας και στους στενούς συνεργάτες τους, συνάντησε έντονη αντίδραση και έκανε πίσω (για λεπτομέρειες δείτε τη μονογραφία The Metapolitefsi that Never Was: a Re-evaluation of the 1973 ‘Markezinis Experiment’, Ιωάννης Τζώρτζης, University of Birmingham, 2003).
Στο βιβλίο του Ένα Σκοτεινό Δωμάτιο 1967-74 (Μεταίχμιο, 2021, σ. 50), ο Αλέξης Παπαχελάς παραθέτει μαρτυρία του Ελληνοαμερικανού πράκτορα της CIA Τζων Φατσέα ότι επισκέφθηκε την Ελλάδα σε μυστική αποστολή (μάλλον στα τέλη του 1968) για να παραδώσει μήνυμα της Ουάσιγκτον στον Παπαδόπουλο για άμεση διενέργεια εκλογών. Ο Παπαδόπουλος φέρεται, από τον Φατσέα, να του είπε ότι θα κάνει εκλογές «στη σωστή στιγμή». Στο ίδιο βιβλίο, ο Παπαχελάς αναφέρει ότι ο Πρόδρομος Μποδοσάκης, μεγαλοβιομήχανος και άνθρωπος με μεγάλη παρασκηνιακή επιρροή στα πολιτικά πράγματα της χώρας, ζήτησε το 1970 από τον Παπαδόπουλο να προχωρήσει άμεσα σε εκλογές και επαναφορά στον κοινοβουλευτισμό.
Στα τέλη του 1972, ο Παπαδόπουλος δημιουργεί συμβούλιο αποτελούμενο από τους στενούς συνεργάτες του, το οποίο αποφασίζεται να συνεδριάζει τακτικά για να προετοιμάσει το έδαφος της επιστροφής της εξουσίας στους πολιτικούς. Το καθεστώς υφίστατο ισχυρές πιέσεις να επιστρέψει τη χώρα σε πολιτική διακυβέρνηση, πλέον των πιθανών προθέσεων του ίδιου του Παπαδόπουλου. Το συμβούλιο αυτό ατόνησε και σταμάτησε να συνεδριάζει σχετικά σύντομα μετά τη δημιουργία του.
Το φθινόπωρο του 1972, ο Ελληνοαμερικανός αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Σπίρο Άγκνιου είχε επισκεφθεί επισήμως την Ελλάδα, και, όταν αποχώρησαν οι δημοσιογράφοι, μετέφερε μήνυμα της κυβέρνησης Νίξον στον Παπαδόπουλο που συνοψιζόταν στην προτροπή: «ταχύτατη πολιτικοποίηση». Άμεση αποχώρηση του στρατού, δηλαδή, από τη διακυβέρνηση της χώρας.
Φοιτητικές εκλογές και κίνημα του Ναυτικού
Το καθεστώς είχε αρχίσει να ασχολείται με την ανώτατη παιδεία ήδη από το φθινόπωρο του 1972. Είχε αποφασιστεί ότι οι φοιτητές που εκδηλώνονταν εναντίον της «επανάστασης» ή αμελούσαν τα μαθήματά τους και τις εξετάσεις θα τιμωρούνταν με διακοπή της αναβολής τους και άμεση στρατολόγηση. Τα μέτρα αυτά, όπως είναι φυσικό, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στα πανεπιστήμια, ακόμη και μεταξύ των υποστηρικτών της χούντας.

Στις 21 Φεβρουαρίου 1973 γίνεται συνέλευση φοιτητών στη Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκδίδεται ψήφισμα για αποχή επ’ αόριστον από τα μαθήματα. Περίπου χίλιοι φοιτητές πηγαίνουν στη Νομική σχολή, στην οδό Σόλωνος, όπου γίνεται προγραμματισμένη συγκέντρωση των φοιτητών της Νομικής και της Φιλοσοφικής. Συνολικά, περίπου 4.000 φοιτητές κατακλύζουν το κτίριο της Νομικής. Στους γύρω δρόμους, και ιδιαίτερα στην Ακαδημίας, γίνονται διαδηλώσεις που διαλύονται με την επέμβαση της αστυνομίας. Στις 22 Φεβρουαρίου, ύστερα από μακρές διαπραγματεύσεις με την αστυνομία, οι φοιτητές αποχωρούν από το κτίριο της Νομικής, το κτίριο εκκενώνεται και η διαμαρτυρία τελειώνει.

Στις 23 Απριλίου δημοσιεύονται σε δύο ελληνικές εφημερίδες δηλώσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή απ’ το Παρίσι εναντίον της χούντας, την οποία καλούσε να παραιτηθεί και να παραδώσει τη διακυβέρνηση σε πολιτικούς με στόχο τη διενέργεια εκλογών και την επαναφορά στην ομαλότητα.
Στις 20 Μαΐου, η φιλοχουντική εφημερίδα Ελεύθερος Κόσμος δημοσιεύει κύριο άρθρο που προαναγγέλλει, ουσιαστικά, την επικείμενη μετεξέλιξη του καθεστώτος και τη διενέργεια εκλογών.

Τρεις ημέρες μετά, στις 23 Μαΐου, προδίδεται και καταστέλλεται κίνημα νεαρών αξιωματικών, κυρίως του πολεμικού ναυτικού, εναντίον της χούντας. Στις 25 Μαΐου, το αντιτορπιλικό Βέλος αποχωρεί από άσκηση του ΝΑΤΟ στην οποία συμμετείχε, καταπλέει στο λιμάνι της Ρώμης, στο Φιουμιτσίνο, και το πλήρωμά του, που συμμετείχε στο σχεδιαζόμενο κίνημα, ζητά πολιτικό άσυλο.
Ανακήρυξη αβασίλευτης δημοκρατίας και δημοψήφισμα
Με αφορμή την αλληλουχία γεγονότων από τις αρχές της χρονιάς, την 1η Ιουνίου 1973, δηλαδή μία εβδομάδα μετά την καταστολή του κινήματος του Ναυτικού, η χούντα ανακηρύσσει, με συντακτική πράξη, την Ελλάδα σε Προεδρική Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Στις 12 Ιουνίου προκηρύσσεται δημοψήφισμα για τις 29 Ιουλίου 1973, με ερώτημα την επικύρωση των αποφάσεων της χούντας περί του πολιτεύματος. Στο δημοψήφισμα, που καταγγέλθηκε, εκ των υστέρων, για «κραυγαλέες παρατυπίες» και «εκτεταμένη νοθεία», η συμμετοχή ξεπέρασε το 75% και το «Ναι», δηλαδή η επικύρωση των αποφάσεων της χούντας για Προεδρική Δημοκρατία, έλαβε το 78% των ψήφων. (Παρόμοιο ποσοστό πήρε το ΟΧΙ στη μοναρχία ενάμιση χρόνο αργότερα, στο αντίστοιχο δημοψήφισμα που έκανε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, και στο οποίο δεν σημειώθηκαν «κραυγαλέες παρατυπίες» και «εκτεταμένη νοθεία»).
Μετά το δημοψήφισμα, η στρατιωτική κυβέρνηση αναθεωρεί το σύνταγμα που η ίδια είχε θεσμοθετήσει το 1968. Το νέο σύνταγμα προβλέπει (α) Προεδρική Δημοκρατία, (β) εκλογή του προέδρου της δημοκρατίας από τον λαό για θητεία 7 ετών, κατά το γαλλικό πρότυπο, και «υπερεξουσίες» που τον καθιστούσαν περισσότερο δικτάτορα παρά δημοκρατικό κυβερνήτη, (γ) ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου και (δ) Κοινοβούλιο από 200 βουλευτές, το οποίο δεν είχε ουσιαστικές αρμοδιότητες και θα λειτουργούσε μάλλον ως άλλοθι δημοκρατικότητας για τον παντοδύναμο Πρόεδρο της Δημοκρατίας παρά ως κυρίαρχο νομοθετικό σώμα.
Οι αντιδράσεις στο στρατό
Η «φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος» που σχεδίασε ο Παπαδόπουλος και οι ενέργειες για τη διεξαγωγή εκλογών δημιούργησαν εκρηκτικές αντιδράσεις στο στρατό ξηράς και ειδικά στην ΕΣΑ και στους κατώτερους αξιωματικούς. Ο Παπαδόπουλος και οι αξιωματικοί που είχαν αναλάβει κυβερνητικές θέσεις κατηγορούνταν από λοχαγούς και ταγματάρχες ότι είχαν βουτηχτεί στη διαφθορά και ότι είχαν προδώσει «τις αρχές της επανάστασης». Ίδιες απόψεις είχε και ο αρχηγός της ΕΣΑ, ταξίαρχος Δημήτρης Ιωαννίδης, ο οποίος απέρριπτε κάθε ιδέα για διενέργεια εκλογών και είχε καταφέρει να τοποθετήσει ομοϊδεάτες με αυτόν αξιωματικούς σε καίριες θέσεις του στρατεύματος.
Ο Ιωαννίδης άρχισε να σχεδιάζει ανατροπή του Παπαδόπουλου από την άνοιξη του 1973 και τα σχέδια αυτά οριστικοποιήθηκαν στα τέλη του καλοκαιριού. Η ημερομηνία που είχε επιλέξει για την ανατροπή του Παπαδόπουλου ήταν η 25η Νοεμβρίου 1973. Κατά τύχη, η ημέρα αυτή έπεσε μια εβδομάδα μετά την καταστολή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.
Κυβέρνηση Μαρκεζίνη και αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου
Στις 19 Αυγούστου 1973 ο Παπαδόπουλος ορκίζεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας, για θητεία 7 ετών.
Από τις 20 Αυγούστου και μετά, ο Παπαδόπουλος βάσει του σχεδίου φιλελευθεροποίησης:
1. Αίρει τον στρατιωτικό νόμο στην περιοχή της πρωτεύουσας,
2. Αμνηστεύει μεγάλο αριθμό πολιτικών κρατουμένων και δίνει χάρη στον Αλέκο Παναγούλη.
3. Στις 19 Σεπτεμβρίου διορίζει τα 10 μέλη του Συνταγματικού Δικαστηρίου, όπως προέβλεπε το νέο σύνταγμα.
Την ίδια ημέρα (19 Σεπτεμβρίου) παραιτούνται όλοι οι στρατιωτικοί από όλες τις κυβερνητικές θέσεις που κατείχαν.
Ο Παπαδόπουλος, μετά το δημοψήφισμα, αρχίζει αμέσως μυστικές συζητήσεις με τον Σπύρο Μαρκεζίνη, υπουργό Συντονισμού στην κυβέρνηση Παπάγου (1952-54), για την ανάθεση σε αυτόν του σχηματισμού μεταβατικής κυβέρνησης. Ο Μαρκεζίνης δέχεται αλλά όχι πριν συμφωνηθούν δύο καίρια θέματα: (α) ο δραστικός περιορισμός των εξουσιών που θα έχει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας (δηλαδή ο Παπαδόπουλος) στη μεταπολίτευση και (β) η συμμετοχή όλων των πολιτικών δυνάμεων στις προγραμματιζόμενες εκλογές, συμπεριλαμβανομένου του ΚΚΕ.
Ο Παπαδόπουλος δέχεται και τα δύο ύστερα από εβδομάδες διαπραγματεύσεων.
Την 1η Οκτωβρίου, ο Παπαδόπουλος αναθέτει επίσημα στον Σπύρο Μαρκεζίνη το σχηματισμό κυβέρνησης, με εντολή να προετοιμάσει βουλευτικές εκλογές για τις 10 Φεβρουαρίου 1974.
Ο πολιτικός κόσμος αντέδρασε έντονα στο σχέδιο φιλελευθεροποίησης, το οποίο χαρακτηρίστηκε από αρκετούς ως «φιάσκο». Ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ευάγγελος Αβέρωφ και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος καταδίκασαν το άνοιγμα του Παπαδόπουλου και χαρακτήρισαν «παραπλανητικό» το νέο καθεστώς. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής παρέμεινε σιωπηλός. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δήλωσε ότι «όποιος συμμετέχει στις εκλογές και, γενικότερα, στο πολιτικό άνοιγμα του καθεστώτος, είναι Κουίσλινγκ». Το ΚΚΕ αρνήθηκε να συμμετάσχει ενώ το ΚΚΕ Εσωτερικού –το κόμμα από το οποίο προήλθε ο ΣΥΡΙΖΑ– δέχτηκε.
Οι πρέσβεις των χωρών της ΕΟΚ στην Αθήνα, που συναντιόντουσαν τακτικά και συζητούσαν την κατάσταση στην Ελλάδα, συμφώνησαν στις 18 Οκτωβρίου ότι «οι ηγέτες της ΕΡΕ και της Ένωσης Κέντρου θα ενεργούσαν ενάντια στα συμφέροντα της χώρας εάν αρνούνταν να συμμετάσχουν στις εκλογές», σύμφωνα με τηλεγράφημα του Ολλανδού πρέσβη Μπάρκμαν.
Ο Μαρκεζίνης έκανε μια περιοδεία σε ξένες πρωτεύουσες για να διαφημίσει τις προοπτικές της μεταβατικής κυβέρνησης της οποίας ηγείτο. Στο Παρίσι, σε συνέντευξή του στη Monde, δηλώνει ότι θαυμάζει τον Λένιν και δεν νοείται εξομάλυνση της πολιτικής κατάστασης χωρίς τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ. Οι δηλώσεις αυτές του Μαρκεζίνη πυροδότησαν νέες έντονες αντιδράσεις στις τάξεις του στρατού και η συνωμοσία του Ιωαννίδη για την ανατροπή Παπαδόπουλου προσέλκυσε ακόμη μεγαλύτερη υποστήριξη από το σώμα των αξιωματικών.
Ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ και το Γουοτεργκέιτ
Στις αρχές Οκτωβρίου, η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Συρία επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στο Ισραήλ με στρατηγικό στόχο την εξαφάνιση του εβραϊκού κράτους. Το Ισραήλ γιόρταζε το Γιομ Κιπούρ, τη μεγαλύτερη γιορτή του εβραϊκού εορτολογίου, και κατελήφθη εξαπίνης. Ύστερα από μερικές μέρες αναποφασιστικότητας, οι ΗΠΑ διατάσσουν την αποστολή στρατιωτικής βοήθειας στο Ισραήλ. Ζητείται η χρήση των βάσεων του ΝΑΤΟ στην Ελλάδα για την διαμετακόμιση της βοήθειας αυτής. Ο Μαρκεζίνης, με τη σύμφωνη γνώμη του Παπαδόπουλου, αρνείται να δώσει τη σχετική άδεια, με τη δικαιολογία ότι κάτι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο τις καλές σχέσεις της Ελλάδος με τον αραβικό κόσμο.
Στις 10 Οκτωβρίου ο Ελληνοαμερικανός αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Σπίρο Άγκνιου παραιτείται από το αξίωμα του υπό την πίεση των κατηγοριών εναντίον του για δωροδοκία, φοροδιαφυγή και εκβιασμό. Το καθεστώς στην Αθήνα χάνει ένα από σημαντικότερα σημεία επαφής του με την κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Στις 20 Οκτωβρίου, στην Ουάσιγκτον, ο πρόεδρος Νίξον απολύει τον υπουργό Δικαιοσύνης, τον υφυπουργό Δικαιοσύνης και τον ειδικό ανακριτή για την διερεύνηση του σκανδάλου Γουοτεργκέιτ, βυθίζοντας τις ΗΠΑ στη μεγαλύτερη συνταγματική κρίση της ιστορίας τους μετά τον εμφύλιο πόλεμο. Από τη στιγμή εκείνη, η προεδρία Νίξον πνέει τα λοίσθια (με αποκορύφωμα την παραίτηση του Νίξον, στις 9 Αυγούστου 1974) και η εξωτερική πολιτική, μοιραία, μπαίνει σε δεύτερη μοίρα στην καθημερινότητα και τους σχεδιασμούς του Λευκού Οίκου.
Κατάληψη του Πολυτεχνείου
Στις 18 Οκτωβρίου επιτρέπεται σε όλους τους φοιτητές που είχαν αποβληθεί από τα ΑΕΙ ή είχαν υποστεί διακοπή αναβολής και είχαν στρατευθεί, να επιστρέψουν στα πανεπιστήμια με βάση το διάταγμα 168/73. Εκτός του αιτήματος για άμεσες φοιτητικές εκλογές –που η κυβέρνηση όρισε για τον Φεβρουάριο 1974– όλα τα φοιτητικά αιτήματα ικανοποιήθηκαν με σχετικές υπουργικές αποφάσεις.
H κυβέρνηση Μαρκεζίνη ανακοινώνει στις αρχές του μήνα ότι το Σάββατο 17 Νοεμβρίου θα παραχωρήσει τηλεοπτική συνέντευξη Τύπου για να συζητήσει το θέμα των επερχόμενων εκλογών, των οικονομικών μέτρων και των μέτρων για τα ΑΕΙ.
Στις 5 Νοεμβρίου, με αφορμή το μνημόσυνο του Γεωργίου Παπανδρέου, γίνεται το μεγαλύτερο συλλαλητήριο εναντίον της δικτατορίας, στο οποίο σημειώνονται περιορισμένα επεισόδια.

Στις 14 Νοεμβρίου φοιτητές καταλαμβάνουν το ΕΜΠ χωρίς αντίδραση της αστυνομίας. Στις 17 μπαίνει στο ΕΜΠ το τεθωρακισμένο και βάζει τέλος στην εξέγερση των φοιτητών.
Στις 25 Νοεμβρίου ανατρέπεται η κυβέρνηση Μαρκεζίνη και ο Παπαδόπουλος από ομάδα στρατιωτικών υπό τον αρχηγό της ΕΣΑ Δημήτρη Ιωαννίδη σύμφωνα με το σχέδιο που είχε αποφασιστεί από τα τέλη του καλοκαιριού.
Η Ελλάδα μπαίνει στην πιο σκοτεινή περίοδο της Επταετίας.
Εκλογές, φυσικά, δεν γίνονται ποτέ.
Πετρελαϊκή κρίση, Κύπρος και πτώση της χούντας
Μετά τον πόλεμο του Γιόμ Κιπούρ, οι αραβικές χώρες επιβάλουν εμπάργκο στην πώληση πετρελαίου προς τη Δύση και ξεκινάει η ενεργειακή κρίση και ο στασιμοπληθωρισμός της δεκαετίας του 1970.
Στις 20 Νοεμβρίου, η κυβέρνηση Μαρκεζίνη ανακοινώνει μέτρα λιτότητας, για να αντιμετωπισθεί η διαφαινόμενη οικονομική κρίση. Απελευθερώνονται οι τιμές των καυσίμων, οι οποίες ανεβαίνουν αμέσως και οδηγούν σε αυξήσεις στο ψωμί και σε άλλα βασικά καταναλωτικά αγαθά.
Το πρώτο μισό του 1974 η ελληνική οικονομία, ύστερα από 20 χρόνια εκπληκτικής ανάπτυξης (2ης ταχύτερης στον ΟΟΣΑ μετά την Ιαπωνία), εισέρχεται σε ύφεση. Θα κλείσει το έτος με συρρίκνωση 6% του ΑΕΠ και με σημαντική αύξηση της ανεργίας και του πληθωρισμού. Ακριβώς τις ίδιες επιδόσεις θα έχουν όλες οι μη πετρελαιοπαραγωγές χώρες του κόσμου το 1974, μηδεμιάς εξαιρουμένης.
Στις 21 Απριλίου 1974, οι Έλληνες αξιωματικοί της διοίκησης της ΕΛΔΥΚ διοργανώνουν εκδήλωση στη Λευκωσία για να γιορτάσουν την επέτειο του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου. Όταν παίρνει τον λόγο για να απευθυνθεί στους παρευρισκόμενους ο πρόεδρος Μακάριος οι Έλληνες αξιωματικοί κλείνουν τα μικρόφωνα για να μην μπορέσει να μιλήσει και ο Μακάριος αποχωρεί. Την άλλη μέρα στέλνει επιστολή στην ελληνική κυβέρνηση και ζητάει την άμεση αποχώρηση της ΕΛΔΥΚ από την Κύπρο με το σκεπτικό ότι αποτελεί αποσταθεροποιητικό παράγοντα και στρέφεται ανοιχτά εναντίον της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ο Ιωαννίδης, μετά απ’ αυτό, αποφασίζει τη βίαιη ανατροπή του Μακαρίου και την ανακήρυξη της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα. Αν και ο Ιωαννίδης δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένας φανατικός ιδεολόγος στρατοκράτης, η δύσκολη οικονομική κατάσταση της χώρας δεν μπορεί παρά να έπαιξε κάποιον ρόλο στην απόφαση του: λίγα πράγματα αποτελούν καλύτερο αντιπερισπασμό για να ξεχάσει ένας λαός τα οικονομικά του προβλήματα από μια πολεμική περιπέτεια.
Στις 15 Ιουλίου 1974 ο Ιωαννίδης κάνει πραξικόπημα στην Κύπρο. Ύστερα από πέντε μέρες η Τουρκία εισβάλλει και διχοτομεί το νησί. Ακολουθούν τέσσερις μέρες χάους και κατάρρευσης του καθεστώτος στην Αθήνα. Το βράδυ της 24ης Ιουλίου επιστρέφει στην Ελλάδα ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και, μαζί του, η δημοκρατία και η ελευθερία του ελληνικού λαού.
Αυτά είναι τα γεγονότα.

Η αναγγελία από τη βρετανική εφημερίδα Evening Standard της 20ής Ιουλίου 1974 της εισβολής της Τουρκίας κατά της Κύπρου.
Αρχείο The Books' Journal
Σε 7 υποθέσεις παράνομου πλουτισμού εμπλέκει η κυπριακή Αρχή κατά της Διαφθοράς τον τέως Πρόεδρο Νίκο Αναστασιάδη
· Το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη Κράτος Μαφία, αφορμή για τη διερεύνηση σοβαρών πιθανών αδικημάτων
Στη δημοσιότητα δόθηκε το πρωί της Τρίτης (16/06) η λεπτομερής ανακοίνωση της κυπριακής Αρχής κατά της Διαφθοράς για το αποτέλεσμα της έρευνας που διεξήγαγε με αφορμή όσα κατήγγελλε το βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη Κράτος Μαφία. Στο πόρισμα αποδίδονται πιθανές ποινικές ευθύνες σε 15 φυσικά και νομικά πρόσωπα, ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται και ο τέως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης.
Σύμφωνα με τον κυπριακό Τύπο (Φιλελεύθερος, Πολίτης), ο τέως Πρόεδρος εμπλέκεται σε πολλές υποθέσεις: από τη σύλληψη της Ελένας Ριμπολόβλεβα, την υπόθεση Focus, έως ζητήματα παραχώρησης γης από την Αρχιεπισκοπή, τα Pandora Papers και τα χρυσά διαβατήρια. Στο πόρισμα καταγράφονται ισχυρισμοί για ενδεχόμενα ποινικά αδικήματα που αφορούν κατάχρηση εξουσίας και εμπορία επηρεασμού.
Οι υποθέσεις στις οποίες εμπλέκεται ο Νίκος Αναστασιάδης αναλυτικά:
Η Ριμπολόβλεβα
Ο πρώην Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αναφέρεται στους ισχυρισμούς περί συντονισμένης επιχείρησης που φέρεται να οργανώθηκε με σκοπό τη σύλληψη της Ελένα Ριμπολόβλεβα στην Κύπρο, στο πλαίσιο των διαφορών που ανέκυψαν από τη διαδικασία αναφορικά με τους οικονομικούς όρους του διαζυγίου της με τον Ντμίτρι Ριμπολόβλεφ.
Ο τέως Πρόεδρος κ. Αναστασιάδης, είχε στενή σχέση με τον αποβιώσαντα ιδρυτή και συνεταίρο της Δικηγορικής Εταιρείας Ανδρέας Νεοκλέους και Σία Δ.Ε.Π.Ε, ο οποίος ήταν ο νομικός σύμβουλος του κ. Ριμπολόβλεφ στην Κύπρο.
Ο Νίκος Αναστασιάδης φέρεται να ενήργησε ως πρόσωπο που έλαβε ή αποδέχτηκε αθέμιτο πλεονέκτημα / undue advantage, προκειμένου να ασκήσει ή να προτείνει ότι θα ασκήσει, ανάρμοστη (αθέμιτη) επιρροή / improper influence στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δημόσιων λειτουργών.
Κρατική γη στην Αρχιεπισκοπή
Ο δημοσιογράφος Μακάριος Δρουσιώτης προβάλλει στο βιβλίο του τον ισχυρισμό ότι η αγορά ακινήτου στη Λεμεσό από την Άντρη Αναστασιάδη, σύζυγο του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας, από την Αρχιεπισκοπή Κύπρου, εντασσόταν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σχέσεων μεταξύ του τότε Προέδρου και της Αρχιεπισκοπής.
Σύμφωνα με τον ισχυρισμό, τον Απρίλιο του 2014 δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Φιλελεύθερος συμβόλαιο αγοράς ακινήτου της Αρχιεπισκοπής από την τέως Πρόεδρο. Το ακίνητο βρισκόταν στη Λεμεσό, και, κατά τον Δρουσιώτη, η τιμή αγοράς ήταν χαμηλή για την περιοχή και το μέγεθος του ακινήτου. Ο Δρουσιώτης συνδέει την αγορά αυτή με τη σχέση του τότε Προέδρου με τον εκδημήσαντα στο μεταξύ Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Β΄. Υποστηρίζει ότι ο Αρχιεπίσκοπος υπέβαλλε συχνά οικονομικά αιτήματα προς τον τότε Πρόεδρο και ότι ο τελευταίος συνήθως τα ικανοποιούσε. Στο πλαίσιο αυτό, ο Δρουσιώτης αναφέρεται και σε προηγούμενη απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, με την οποία εγκρίθηκε η παραχώρηση προς την Αρχιεπισκοπή κρατικής γης μεγάλης αξίας στην Αγία Νάπα. Η παραχώρηση έγινε ως αποζημίωση για Εκκλησιαστική γη στην Έγκωμη, η οποία είχε απαλλοτριωθεί από το Κράτος. Κατά τον Δρουσιώτη, η παραχώρηση κρατικής γης στην Αρχιεπισκοπή ήταν παράνομη ή αντικανονική, επειδή, όπως υποστηρίζει, η Αρχιεπισκοπή δεν δικαιούνταν κρατική γη ως αντάλλαγμα, αλλά μόνο χρηματική αποζημίωση.
Υπόθεση Focus
Το πόρισμα καταγράφει ισχυρισμούς του Δρουσιώτη σχετικά με χρηματοδοτήσεις μέσω της Focus Maritime, που φέρονται να συνδέονται με ποσά προς πολιτικά πρόσωπα και κόμματα μετά την οικονομική κρίση του 2013 και την κατάρρευση της Λαϊκής Τράπεζας.
Σύμφωνα με τον Δρουσιώτη, δημοσιεύματα του 2014 έκαναν λόγο για χρηματοδότηση πολιτικών κομμάτων, μεταξύ αυτών και του ΔΗΣΥ, με συνολικό ποσό 500.000 ευρώ, εκ των οποίων ο ίδιος ισχυρίζεται ότι επίσημα δηλώθηκαν μόνο 50.000 ευρώ, ενώ το υπόλοιπο ποσό διοχετεύθηκε μέσω ενδιάμεσων εταιρειών.
Όπως αναφέρει, αρχικά είχε δοθεί εντολή για μεταφορά 500.000 ευρώ προς τον ΔΗΣΥ, η οποία στη συνέχεια ακυρώθηκε και αντικαταστάθηκε από δύο νέες συναλλαγές: 50.000 ευρώ προς το κόμμα και 450.000 ευρώ προς εταιρεία στην Ελλάδα. Το ποσό των 450.000 ευρώ, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς Δρουσιώτη, κατέληξαν μέσω άλλων εταιρειών σε κυπριακή εταιρεία-«κέλυφος».
Ο δημοσιογράφος υποστηρίζει επιπλέον ότι πέραν των 500.000 ευρώ, καταβλήθηκαν ακόμη 100.000 ευρώ, τα οποία δεν τεκμηριώνεται ότι κατέληξαν στον ΔΗΣΥ, πιθανολογεί ωστόσο ότι διοχετεύθηκαν σε ιδιωτικά πρόσωπα.
Από την πλευρά τους, οι Λειτουργοί Επιθεώρησης αναφέρουν ότι δεν εντόπισαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ποσό 450.000 ευρώ κατέληξε σε προσωπικούς λογαριασμούς του τέως Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη.
Ωστόσο, καταλήγουν ότι προκύπτει ενδεχόμενο τέλεσης του αδικήματος της κατάχρησης εξουσίας, επικαλούμενοι μεταξύ άλλων επαφές του τέως Προέδρου με τον τότε Γενικό Εισαγγελέα κατά τη διάρκεια της έρευνας, με αίτημα τον τερματισμό των ανακρίσεων.
Τραπεζικές μίζες
Η Αρχή εξέτασε και τον ισχυρισμό για φοροδιαφυγή του Νίκου Αναστασιάδη και του Δικηγορικού Γραφείου Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι. Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης κατέληξαν ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που καταδεικνύουν ενδεχόμενες πράξεις διαφθοράς.
Στον Νίκο Αναστασιάδη καταλογίζονται ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες και το αδίκημα της εμπορίας επηρεασμού. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρεται στο πόρισμα, ο Νίκος Αναστασιάδης, ενώ κατείχε το αξίωμα του βουλευτή και ταυτόχρονα τη θέση του Προέδρου του Δημοκρατικού Συναγερμού (ΔΗΣΥ), καταχράστηκε την επιρροή που δυνατό να ασκούσε σε άλλα πρόσωπα στη λήψη αποφάσεων και, ενεργώντας ως πωλητής επιρροής (influence peddler), επιδίωξε την παραπλανητική κατηγοριοποίηση συναλλαγής με τη Λαϊκή Τράπεζα, προκειμένου να αποκρυβεί η πραγματική φύση και ο δικαιούχος αυτής.
Συγκεκριμένα, εκμεταλλευόμενος την πρακτική των Τραπεζών να καταβάλλουν προμήθεια για πελάτες που παραπέμφθηκαν στην Τράπεζα από διαμεσολαβητές, έλαβε ποσά από την Λαϊκή Τράπεζα για υποστήριξη στην προεκλογική του εκστρατεία στις προεδρικές εκλογές του 2013, με πρόσχημα τις εν λόγω προμήθειες, οι οποίες κατηγοριοποιήθηκαν παραπλανητικά στα λογιστικά βιβλία της τράπεζας ως «introducer fees», ήτοι προμήθεια για πελάτες που παραπέμφτηκαν στην Τράπεζα. Λαμβάνοντας τα σχετικά ποσά τα οποία αποτελούν παράτυπο πλεονέκτημα, ο Νίκος Αναστασιάδης θα κατηγορηθεί για παθητική εμπορία επιρροής.
Χρυσά διαβατήρια
Στο πόρισμα καταγράφονται ισχυρισμοί περί ξεπλύματος χρήματος από τον τέως Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Αναστασιάδη, και τη δικηγορική εταιρεία Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι, μέσω οφ σορ, και απόκρυψης των πραγματικών δικαιούχων, καθώς και ισχυρισμοί για παραπλανητικές δηλώσεις σχετικά με τη μη ενεργό συμμετοχή του στο γραφείο μετά το 1997.
Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης εξέτασαν δημοσιεύματα των OCCRP (2019) και ICIJ (Pandora Papers, 2021), τα οποία έκαναν λόγο για διακίνηση χρημάτων μέσω υπεράκτιων δομών και πιθανή εμπλοκή του δικηγορικού γραφείου σε συναλλαγές υψηλού κινδύνου.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, το δικηγορικό γραφείο φέρεται να λειτουργούσε ως διαμεσολαβητής (introducer) για κυπριακές τράπεζες, λαμβάνοντας σημαντικές προμήθειες, μέρος των οποίων κατευθυνόταν μέσω εταιρειών στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους. Παράλληλα, σημειώνεται ότι ο Νίκος Αναστασιάδης διατηρούσε εποπτικό ρόλο στο γραφείο έως το 2013, παρά τις δημόσιες αναφορές περί «σιωπηλής συμμετοχής».
Το πόρισμα αναφέρει επίσης περίπτωση πληρωμής 250.000 ευρώ από τη Λαϊκή Τράπεζα, η οποία, σύμφωνα με μαρτυρίες, φέρεται να εμφανίστηκε ως προμήθεια μέσω εικονικών τιμολογίων και υπεράκτιας εταιρείας, ενώ εξετάζεται ως ενδεχόμενη πολιτική χρηματοδότηση.
Στο συμπέρασμα του πορίσματος αναφέρεται ότι οι ενέργειες αυτές ενδέχεται να συνιστούν κατάχρηση εξουσίας ή απόπειρα κατάχρησης εξουσίας, λόγω πιθανής χρήσης θεσμικής επιρροής για προσωπική δικαίωση και προστασία της δημόσιας εικόνας.
Οι Επιθεωρητές καταλήγουν ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις για ενδεχόμενες πράξεις διαφθοράς.
Τα Pandora Papers
Στο πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς για τα Pandora Papers καταγράφονται ισχυρισμοί περί νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες μέσω υπεράκτιων εταιρειών, καθώς και περί απόκρυψης πραγματικών δικαιούχων και παραπλανητικών δηλώσεων σχετικά με τον ρόλο του τέως Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη στη δικηγορική εταιρεία Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι.
Οι Λειτουργοί Επιθεώρησης εξετάζουν στοιχεία από τη διεθνή δημοσιογραφική έρευνα των ICIJ (Pandora Papers) και επισημαίνουν ότι το δικηγορικό γραφείο φέρεται να λειτουργούσε ως διαμεσολαβητής για τη διαχείριση υπεράκτιων δομών και την εξυπηρέτηση πελατών υψηλής οικονομικής επιφάνειας, μέσω οφ σορ εταιρειών.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, εξετάζονται περιπτώσεις πολιτογραφήσεων ρώσων επενδυτών, στις οποίες το δικηγορικό γραφείο είχε ρόλο στη διαδικασία υποβολής αιτήσεων, ενώ εγείρονται ζητήματα ως προς τη διαφάνεια, την επαλήθευση της προέλευσης κεφαλαίων και τη διαδικασία έγκρισης.
Παράλληλα, καταγράφεται ότι ο Νίκος Αναστασιάδης, πριν την εκλογή του στην Προεδρία, φέρεται να είχε προσωπική εμπλοκή σε διαδικασίες που αφορούσαν πελάτες του γραφείου, καθώς και επαφές με κυβερνητικούς αξιωματούχους για υποθέσεις πολιτογραφήσεων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην υπόθεση πολιτογράφησης του Λεονίντ Λεμπέντεφ και της οικογένειάς του, όπου εξετάζονται διαδικασίες έγκρισης και τροποποιήσεις πολιτικής, καθώς και καταγγελίες για παραλείψεις σε έγγραφα και πιθανή απόκρυψη στοιχείων.
Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε περίπτωση καταβολής οικονομικού οφέλους μέσω υπεράκτιων δομών, η οποία φέρεται να σχετίζεται με εισοδήματα που παρουσιάστηκαν ως προμήθειες, καθώς και σε ισχυρισμούς για εικονικά τιμολόγια και πιθανή πολιτική χρηματοδότηση.
Στο τελικό συμπέρασμα, οι Επιθεωρητές καταλήγουν ότι προκύπτουν επαρκείς ενδείξεις για ενδεχόμενα αδικήματα όπως κατάχρηση εξουσίας, εμπορία επιρροής, ψευδορκία και νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, χωρίς όμως να αποδίδεται οριστική ποινική ευθύνη, αλλά να παραπέμπονται τα ζητήματα για περαιτέρω εξέταση από τον Γενικό Εισαγγελέα.
Το ακίνητο στη Δρομολαξιά
Το πόρισμα της Αρχής κατά της Διαφθοράς εξετάζει καταγγελίες για αθέμιτες παρεμβάσεις του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Αναστασιάδη σε υπόθεση εκμετάλλευσης ακινήτου στη Δρομολαξιά, υπέρ ιδιωτικής εταιρείας. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, στην προώθηση των συμφερόντων της εταιρείας φέρεται να είχε ενεργό ρόλο και ο τότε βουλευτής Γιώργος Βαρνάβα. Οι Επιθεωρητές απορρίπτουν τη θέση του κ. Βαρνάβα ότι δεν είχε εμπλοκή.
Το πόρισμα καταλήγει ότι προκύπτουν ενδεχόμενες ευθύνες για κατάχρηση εξουσίας ή απόπειρα κατάχρησης εξουσίας από τον τέως Πρόεδρο, με την επισήμανση ότι οι ενέργειές του δεν εντάσσονταν στις θεσμικές του αρμοδιότητες, όπως αυτές καθορίζονται από το Σύνταγμα.
Ποια πρόσωπα διώκονται συνολικά
Με βάση τον πίνακα στο τέλος της Έκθεσης (σελ. 64-67), τα πρόσωπα διώκονται για τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά που εντόπισαν οι Λειτουργοί Επιθεώρησης. Η πιο σύντομη και ουσιαστική περίληψη είναι η εξής:
1. Νίκος Αναστασιάδης (τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας)
Κατηγορείται σε επτά περιπτώσεις συνολικά, οι οποίες συνδέονται με:
• Την υπόθεση Ριμπολόβλεφ, όπου φέρεται να υπήρξε μεσολάβηση και επιρροή προς κρατικούς λειτουργούς και θεσμούς για σκοπούς που σχετίζονταν με τη σύλληψη της Έλενας Ριμπολόβλεβα και τις σχετικές διαδικασίες.
• Την υπόθεση Focus, όπου φέρεται να είχε γνώση ή/και ωφελήθηκε από χρηματοδότηση του ΔΗΣΥ μέσω της Focus Maritime και στη συνέχεια να παρενέβη στην ποινική διερεύνηση της υπόθεσης.
• Την υπόθεση των Pandora Papers / offshore εταιρειών, όπου φέρεται να χρησιμοποίησε το αξίωμά του για να εξυπηρετήσει ιδιωτικά συμφέροντα της δικηγορικής του εταιρείας και πελατών της.
• Την υπόθεση του ακινήτου στη Δρομολαξιά, όπου φέρεται να παρενέβη υπέρ ιδιωτικής εταιρείας σε θέμα κρατικής διαχείρισης τουρκοκυπριακής περιουσίας.
2. Στάθης Λεμής
(συνεταίρος της δικηγορικής εταιρείας Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι)
Κατηγορείται ότι συμμετείχε στη διαχείριση δομών offshore εταιρειών και συναλλαγών που συνδέονται με την υπόθεση Pandora Papers και την απόκρυψη πραγματικών δικαιούχων ή/και χρηματικών ροών.
3. Φάνος Φιλίππου
(συνεταίρος της ίδιας δικηγορικής εταιρείας)
Κατηγορείται ότι:
• Υπέβαλε ψευδή ένορκη δήλωση στο πλαίσιο αίτησης πολιτογράφησης πελάτη της εταιρείας.
• Ενεπλάκη στη διαχείριση υπεράκτιων εταιρειών και δομών που συνδέονται με ενδεχόμενη νομιμοποίηση εσόδων.
4. Δικηγορική Εταιρεία Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνεταίροι
Η Έκθεση θεωρεί ότι η εταιρεία χρησιμοποιήθηκε:
• Για διαχείριση offshore δομών και αιτήσεων πολιτογράφησης.
• Για ενέργειες που ενδεχομένως διευκόλυναν απόκρυψη πραγματικών δικαιούχων και οικονομικών συμφερόντων.
5. Ρίκκος Ερωτοκρίτου
(τέως Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας)
Κατηγορείται ότι:
• Επηρέασε τον χειρισμό αστυνομικού φακέλου που αφορούσε την Έλενα Ριμπολόβλεβα.
• Παρενέβη ώστε ο φάκελος να μη διαβιβαστεί κανονικά στον Γενικό Εισαγγελέα και να επιστραφεί στην Αστυνομία.
• Στην υπόθεση Focus, φέρεται να παρενέβη προς ανακριτές για τον τρόπο διερεύνησης της υπόθεσης.
6. Χάρης Σολωμωνίδης
(πρώην Πρόεδρος Επαρχιακού Δικαστηρίου)
Κατηγορείται ότι:
• Εξέδωσε διατάγματα υπέρ εταιρειών που εκπροσωπούσε η δικηγορική εταιρεία Ανδρέας Νεοκλέους & Σία.
• Η σύζυγός του εργαζόταν στην εν λόγω εταιρεία.
• Φέρεται να αποκόμισε ή να επιδίωξε όφελος μέσω της σχέσης αυτής.
7. Ανδρέας Νεοκλέους & Σία ΔΕΠΕ
Κατηγορείται ότι:
• Επωφελήθηκε από την έκδοση δικαστικών διαταγμάτων στην υπόθεση Ριμπολόβλεφ.
• Ενδέχεται να συμμετείχε σε αθέμιτη συναλλαγή με δημόσιο λειτουργό μέσω της σχέσης με τον Δικαστή Σολωμωνίδη.
8. Παναγιώτης Νεοκλέους
Κατηγορείται ότι:
• Συνέταξε και υπέβαλε το παράπονο κατά της Έλενας Ριμπολόβλεβα.
• Είχε επικοινωνίες και συνεργασία με κρατικούς λειτουργούς αναφορικά με τον χειρισμό της υπόθεσης.
• Φέρεται να συμμετείχε σε ενέργειες που επηρέασαν την πορεία της ποινικής διαδικασίας.
9. Ντμίτρι Ριμπολόβλεφ
Κατηγορείται ότι:
• Ενδεχομένως συμμετείχε σε σχήμα άσκησης επιρροής μέσω ενδιάμεσων προσώπων προς δημόσιους λειτουργούς σχετικά με την υπόθεση της πρώην συζύγου του.
10. Ανδρέας «Κυριάκος» Χατζηκυριάκος
Κατηγορείται ότι:
• Ενήργησε ως ενδιάμεσος («influence peddler») μεταξύ Ριμπολόβλεφ και κρατικών αξιωματούχων.
11. Ευθύμιος Μπουλούτας
(πρώην Διευθύνων Σύμβουλος Λαϊκής Τράπεζας)
Κατηγορείται ότι:
• Συμφώνησε ή διευκόλυνε χρηματοδότηση προς τον ΔΗΣΥ μέσω του μηχανισμού των «introducer fees».
• Συμμετείχε σε οικονομικές διευθετήσεις που παρουσιάζονταν ως τραπεζικές προμήθειες ενώ φέρεται να είχαν πολιτικό σκοπό.
12. Νίκος Κουγιάλης
(πρώην Υπουργός Γεωργίας)
Κατηγορείται ότι:
• Ως μέλος αρμόδιας επιτροπής εισηγήθηκε και υποστήριξε την παραχώρηση κρατικής γης στην Αρχιεπισκοπή με διαδικασία που κρίθηκε ελλιπώς τεκμηριωμένη και πιθανώς επιζήμια για το δημόσιο συμφέρον.
13. Γιώργος Βαρνάβας
(τέως βουλευτής)
Κατηγορείται ότι:
• Χρησιμοποίησε την πολιτική του θέση για να διευκολύνει την προώθηση αιτήματος ιδιωτικής εταιρείας αναφορικά με το ακίνητο στη Δρομολαξιά και την τουρκοκυπριακή περιουσία.
14. Εύα Ρωσσίδου-Παπακυριακού
(τέως Προϊσταμένη ΜΟΚΑΣ)
Κατηγορείται ότι:
• Διεξήγαγε πλημμελώς τη διερεύνηση των αποκαλύψεων OCCRP.
• Ενδέχεται να απέφυγε ή να παρέλειψε ουσιώδεις ανακριτικές ενέργειες.
15. Ιωάννης Σωτηριάδης
(ανώτερος αξιωματικός Αστυνομίας)
Κατηγορείται ότι:
• Επέτρεψε ή διευκόλυνε χειρισμούς στον φάκελο Ριμπολόβλεβα που καθυστέρησαν ή επηρέασαν την ποινική διερεύνηση.
• Διατηρούσε επικοινωνία με εμπλεκόμενα πρόσωπα και φέρεται να συνέβαλε στη διατήρηση ανοικτής της πίεσης προς τη Ριμπολόβλεβα.
Σημείωση: Η Έκθεση επαναλαμβάνει ότι πρόκειται για «ενδεχόμενα αδικήματα» και ότι η τελική κρίση περί ενοχής ανήκει αποκλειστικά στα δικαστήρια.
Διεκδικητικός ρεαλισμός για το Κυπριακό
Μιχάλης Παπαπέτρου, Η πολιτική μου διαδρομή. Από τους μύθους στην πραγματικότητα, Παπαζήση, Αθήνα 2025, 432 σελ.
Μπήκε στην πολιτική μέσω της Αριστεράς, εξελέγη βουλευτής, διαφώνησε με το ΑΚΕΛ, υπήρξε εκ των ιδρυτών του ανανεωτικού ΑΔΗΣΟΚ… Παρότι στην Αριστερά, ο Γλαύκος Κληρίδης εκτίμησε το πάθος του για τη δίκαιη επίλυση του Κυπριακού και για μια λύση που θα συμπεριλάμβανε και τις δύο κοινότητες. Εκλήθη και ανέλαβε κυβερνητικός εκπρόσωπος, με μεγάλη επιτυχία. Ακολούθησαν, όμως, πέτρινα χρόνια. Το 2004, το Όχι του δημοψηφίσματος στο σχέδιο Ανάν απομάκρυνε τη λύση μειώνοντας τις πιθανότητές της. Αλλά δεν πτοείται: συνεχίζει να πορεύεται στο δρόμο του διεκδικητικού ρεαλισμού. Ο Μιχάλης Παπαπέτρου περιγράφει τη ζωή του και τις καμπές της στην πολιτική, δηλώνοντας αποφασισμένος στο δρόμο του διεκδικητικού ρεαλισμού υπέρ μιας δίκαιης, ευρωπαϊκής και βιώσιμης λύσης. [ΤΒJ]
Ο Κίμων δεν ξεχνά την Κύπρο
Μερικές φορές η επικαιρότητα γράφεται με παλιά μελάνια. Η είδηση ότι ιρανικά drones εκτοξεύθηκαν προς την Κύπρο και ότι η Ελλάδα έσπευσε με τη φρεγάτα Κίμων λειτουργεί, πριν απ’ όλα, ως απάντηση σε όσους πλαστογραφούν την Ιστορία και επινοούν «γαλάζιες πατρίδες» πάνω σε θάλασσες με βαθύ αποτύπωμα αιώνων. Ταυτόχρονα αποτελεί ηχηρή υπενθύμιση για το ποιοι λαοί πλέουν διαχρονικά αυτά τα νερά, για τη γλώσσα που συνομιλεί με τα κύματα, για τη μνήμη που επιμένει κάτω από τις σημαίες.
Γιώργος Βασιλείου: «Εγώ δεν θέλω λύση; Εγώ θέλω λύση χθες»
Από την επομένη της εκλογής του ως Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Γιώργος Βασιλείου έταξε στόχο να βγάλει το Κυπριακό από το τέλμα όπου το είχε ρίξει η εμμονή του προκατόχου του, Σπύρου Κυπριανού, στη βολική φυγή της «πρόταξης». Και, ενεργώντας με ακατάβλητη θέληση και ταχύτατη λήψη αποφάσεων, όργωσε γη και ουρανό γι’ αυτό τον σκοπό.
Γιώργος Βασιλείου (1931-2026): ένας πραγματιστής ηγέτης
Τα ξημερώματα της 14ης Ιανουαρίου 2026 πέθανε ο Γιώργος Βασιλείου, ο πρώην Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (1988-1993). Κατά τη θητεία του, πίστεψε και προσπάθησε να βρεθεί δίκαιη λύση στο Κυπριακό. Ως πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας έκανε την αίτηση για ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ, αργότερα, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη, ανέλαβε επικεφαλής της Διαπραγματευτικής Αντιπροσωπείας για την ένταξη. Ήταν υπεύθυνος για το έργο της εναρμόνισης και της εφαρμογής του κοινοτικού κεκτημένου, μια προσπάθεια που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Το Books’ Journal αποχαιρετά με σεβασμό τον Γιώργο Βασιλείου δημοσιεύοντας την κριτική στον πρώτο τόμο της αυτοβιογραφίας του, από τον συνεργάτη μας Χρυσόστομο Περικλέους (τχ. 34, Αύγουστος 2013).
Ένας κόσμος δίχως θεό
Κωνσταντία Σωτηρίου, Η Κεφαλή του Τσάτσγουερθ. Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 2025, 142 σελ.
Γυναίκες στη σημερινή Κύπρο. Γυναίκες που αφηγούνται και γυναίκες που βρίσκονται στο κέντρο της αφήγησης. Μια ηλικιωμένη ψάχνει την επαφή με θρύλους της παράδοσης και την παραμυθία στον μαγικό ρεαλισμό. Μια άλλη γυναίκα, αναμετριέται με μια κοινωνία βυθισμένη στις ενοχές, με το φύλο της που είναι αντικείμενο στερήσεων, καταπίεσης, ακόμα και δολοφονικής βίας. Η Κωνσταντία Σωτηρίου κινεί το νέο της μυθιστόρημα στο υπόστρωμα των αντιθέσεων της σύγχρονης Κύπρου για να αναδείξει τη στέρηση – και την κατάληξη της ζωής σε μια βαλίτσα. Σε μια βαλίτσα βρέθηκαν πρόσφατα επτά δολοφονημένες μετανάστριες στο βάθος της Κόκκινης Λίμνης, πλάι στα αφιλόξενα εγγλέζικα μεταλλεία. Σε μια βαλίτσα βάζει η αφηγήτρια τα λιγοστά της υπάρχοντα πριν πάει οριστικά στο γηροκομείο. Πώς μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο χωρίς θεό; [ΤΒJ]
Georgios Deligiannakis, A Cultural history of late roman Cyprus, Cyprus Research Centre, Λευκωσία 2022, 193 σελ.
Μια συστηματική προσέγγιση της πολιτισμικής μεταμόρφωσης του νησιού, από την παλιά θρησκεία στο χριστιανισμό, όπως αυτή εντοπίζεται στα δημόσια και στα ιδιωτικά κτίρια, στη διασκέδαση, στις αισθητικές προτιμήσεις και στις θρησκευτικές αναπαραστάσεις. Ο Γιώργος Δεληγιαννάκης διερευνά διεξοδικά τις μεθόδους και τις συνέπειες του προσηλυτισμού και της μετάβασης από τη λατρεία της Αφροδίτης στη λατρεία αγίων και μαρτύρων. Όπως φαίνεται σε ποικίλα σημεία του βιβλίου, η κοινωνία του νησιού ήταν έτοιμη να αποδεχθεί αυτή την πνευματική μεταστροφή, την ίδια ώρα που και η θρησκεία μεταμορφωνόταν σε όργανο εξουσίας.
Μαζεύουν σύνεργα για να τις αλλάξουν... Ο ιδεολογικός πόλεμος στην Κύπρο (1953-1955) και ο Σεφέρης
Τον Νοέμβριο του 1953 ο Γιώργος Σεφέρης γνώριζε πως έπρεπε να ισορροπήσει σε ένα τεντωμένο σκοινί, το ένα άκρο του οποίου ήταν στερεωμένο γερά στη φιλική σχέση που ως διπλωμάτης και διανοούμενος είχε δημιουργήσει με τους Άγγλους και την Αγγλία (όχι μόνο με τους δύο στενούς φίλους του, τον Μορίς Κάρντιφ και τον Λόρενς Ντάρελ) και το άλλο στη συνείδησή του και σε ό,τι αυτή θα του υπαγόρευε όταν θα πατούσε για πρώτη φορά το πόδι του στην εξεγερμένη Κύπρο. Γι’ αυτό εξάλλου και ο Γιώργος Κατσίμπαλης, προκειμένου υποτίθεται να τον προφυλάξει, για να μη βρεθεί αντιμέτωπος με δυσάρεστα διλήμματα, τον είχε προειδοποιήσει (επιστολή 16ης Νοεμβρίου) να μην πραγματοποιήσει αυτό το ταξίδι.[1]