Ο Χάμπερμας είχε γεννηθεί στο Ντίσελντορφ τον Ιούνιο του 1929 και, μετά τον πόλεμο, αναδείχτηκε σε έναν από τους πιο παρεμβατικούς γερμανούς διανοούμενους. Με σκέψη επιδραστική και πρωτότυπη, από πολύ νωρίς στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, ήδη από τα χρόνια της διδακτορικής μελέτης του, ασχολήθηκε με το ρόλο της γνώμης των στοχαστών στη δημόσια σφαίρα. Διαφώνησε νωρίς με τους θεωρητικούς της κριτικής θεωρίας, Μαξ Χορκχάιμερ και Τέοντορ Αντόρνο, στο «Ινστιτούτο για την Κοινωνική Έρευνα» του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης και ολοκλήρωσε μεταδιδακτορικές του σπουδές στις πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Μάρμπουργκ. Τότε ολοκλήρωσε την, επηρεασμένη από τον μαρξισμό, εργασία του με τίτλο Ο δομικός μετασχηματισμός της Δημόσιας Σφαίρας: μια έρευνα πάνω στην έννοια της Αστικής Κοινωνίας. Η πανεπιστημιακή καριέρα του ξεκίνησε στο Μάρμπουργκ, στη συνέχεια μεταπήδησε στη Χαϊδελβέργη για να επιστρέψει, το 1964, στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης, όπου κατέλαβε την έδρα φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας του Χορκχάιμερ, με την υποστήριξη του Αντόρνο. Η επιλογή εκ μέρους του να παίζει ενεργό και παρεμβατικό ρόλο στα δημόσια πράγματα, τον συγκατέλεξε στους στοχαστές της Σχολής της Φρανκφούρτης, που επιχείρησαν να δουν εκ νέου τον κόσμο μέσω της μαρξιστικής σκέψης, μιας σκέψης που ωστόσο έκανε κριτική στον αυταρχικό χαρακτήρα των καθεστώτων τα οποία βρίσκονταν υπό την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης.
Η κριτική θεωρία της Σχολής της Φρανκφούρτης υποστήριζε ότι η καπιταλιστική κοινωνία, αντί να προωθεί την ανθρώπινη χειραφέτηση, μετατρέπει τους ενεργούς πολίτες σε παθητικούς καταναλωτές. Ειδικά ο Χάμπερμας άσκησε κριτική σε αυτό που θεωρούσε εμπορευματοποίηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας, υποστηρίζοντας ότι μια μαζικά παραγόμενη κουλτούρα καταστρέφει τον κριτικό δημόσιο διάλογο.
Το 1971 μετακινήθηκε στο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ στο Στάνμπεργκ, στη θέση του διευθυντή, όπου εργάστηκε ώς το 1983. Το 1981 δημοσίευσε ίσως το πιο επιδραστικό έργο του, τη Θεωρία της επικοινωνιακής δράσης. Στο βιβλίο αυτό υποστήριζε ότι οι κοινωνίες δεν συντηρούνται από την πολιτική ή την οικονομική δύναμη αλλά από την ικανότητα για ορθολογικό διάλογο.
Μετά το 1983 επέστρεψε στην έδρα του στη Φρανκφούρτη και στη διεύθυνση του Ινστιτούτου Κοινωνικής Έρευνας, όπου έμεινε για μια δεκαετία, μέχρι τη συνταξιοδότησή του. Στη συνέχεια, παρέμεινε ενεργός και μαχητικός, συμμετέχοντας συχνά με έντονο τρόπο σε δημόσιες συζητήσεις για σημαντικά κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.
Το 1989-90, επέκρινε την ταχεία απορρόφηση της Ανατολικής Γερμανίας από τη Δύση, φοβούμενος αναβίωση του εθνικισμού και ισχυριζόμενος ότι θα ήταν περισσότερη ασφαλής μια σταδιακή διαδικασία ενσωμάτωσης.
Την επόμενη δεκαετία, πάντως, τη δεκαετία του 1990, ο Χάμπερμας υποστήριξε μια ενωμένη Ευρώπη, την οποία θεωρούσε ως την καλύτερη άμυνα ενάντια στην αναζωπύρωση των εθνικιστικών αντιπαλοτήτων.
Υπήρξε πολέμιος του μεταμοντερνισμού στην ανάγνωση του κόσμου και, ιδίως, στη φιλοσοφική απόπειρα σχετικισμού της αλήθειας, την οποία θεωρούσε εχθρική των κοινωνιων.
Ο Χάμπερμας θεωρείται ότι επηρεάστηκε και προσπάθησε να ενσωματώσει στη θεωρία του τη γερμανική φιλοσοφική σκέψη (Καντ, Σέλλινγκ, Χέγκελ, Χούσερλ, Γκαντάμερ), τον μαρξισμό και τον νέο μαρξισμό των στοχαστών της Σχολής της Φρανκφούρτης (Χορκχάιμερ, Αντόρνο, Μαρκούζε), τις κοινωνιολογικές θεωρίες του Μαξ Βέμπερ και Εμίλ Ντιρκάιμ, τη σκέψη του Βιτγκενστάιν, τη νεο-καντιανή σκέψη κ.ά.
Ως παρεμβατικός διανοούμενος, ο Χάμπερμας χρησιμοποιούσε συστηματικά την εκ μέρους του αντιεθνικιστική θεώρηση των πραγμάτων στις δημόσιες παρεμβάσεις του. Η θέση του αυτή του υπαγόρευσε τη στάση υπέρ της εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης – σημαντικό, προς την κατεύθυνση αυτή, είναι το έργο του Ο μεταεθνικός αστερισμός (ελλ. έκδ. Πόλις, 2007).
Ιδιαίτερη και σημαντική είναι η συμμετοχή του στη διαμάχη για την ανάγνωση του Ολοκαυτώματος στη γερμανική κοινωνία (βλ. το κείμενο του Χάρη Εξερτζόγλου, «Είναι το Ολοκαύτωμα μοναδικό;». https://booksjournal.gr/kritikes/istoria/5945-einai-to-olokaytoma-monadiko).
Στις πιο πρόσφατες παρεμβάσεις του, εξέτασε το ρόλο της διάδοσης του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης στις ζωές μας, σε συνδυασμό με τις αυξημένες δυνατότητες παραπλάνησης από τις θεωρίες συνωμοσίας και τα fake news, καθώς και την αλλαγή των ορίων ανάμεσα στο δημόσιο και το ιδιωτικό και τη διεκδίκηση της πολιτικής στον νέο ψηφιακό κόσμο που φέρνει η νέα κουλτούρα (βλ. την κριτική του Αλέξανδρου Κεσίσογλου «Η γλωσσική επικοινωνία, τα ΜΜΕ και το διαδίκτυο», https://booksjournal.gr/kritikes/filosofia/5944-xampermas-i-glossiki-epikoinonia-ta-mme-kai-to-diadiktyo).
Στις τελευταίες παρεμβάσεις του συγκαταλέγεται η υποστήριξη εκ μέρους του της γεωπολιτικής χειραφέτησης της Ευρώπης και της ισχυροποίησης της πολιτικής και της στρατιωτικής της ενότητας.
