Τεύχος 173

Imaginistes, Το Μπραχάμι αλλιώς. Ιστορίες από τους Imaginistes, Ευώνυμος, Αθήνα 2025, 362 σελ.

Τελειώνοντας την ανάγνωση αυτού του βιβλίου σκέφτομαι πως η μνήμη είναι η μοναδική πατρίδα που έχει ο άνθρωπος, αυτή στην οποία διαρκώς επιστρέφει, η μόνη αληθινή του ιδιοκτησία, το καταφύγιό του. Ποιοι είναι όμως οι Imaginistes (προφανώς εκ του Imagine, Τζον Λένον στη διαπασών) και τι σχέση έχουν με το Μπραχάμι (τον σημερινό Άγιο Δημήτριο);

Η άνοδος ενός νέου αντισημιτισμού και ένα μήνυμα επαγρύπνησης

«Βρε καλώς τον! Ήρθες τελικά», είπε ο Λουί ντε Φινές.

«Άργησες» είπε ο Βασίλης. «Τι έκανες χωρίς εμάς εκεί κάτω;»

«Το μέλλον ανήκει σε όσους δεν φοβούνται το κενό», είπε ο Βαλέρ.

«Άρχισες πάλι!» είπε ο Λουί ντε Φινές.

«Η ύπαρξις τελείται εν κενώ, μπροστά στο κενό, πίσω απ’ το κενό, υπέρ του κενού», είπε ο Βαλέρ.

«Η διαφορά συνίσταται στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε το κενό», είπε ο Βασίλης.

«Πρέπει, λοιπόν, να ανοίξουμε και πάλι την αυλαία για να παίξουμε το δράμα της ύλης;», ρώτησε ο Λουί ντε Φινές.

Κάθε μείζον γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας καταλείπει ίχνος στην τέχνη, τόσο ως καταγραφή για τις μελλοντικές γενιές όσο και ως αφορμή, πλαίσιο, για να σκιαγραφηθούν χαρακτήρες, νοοτροπίες, κοινωνικές δυναμικές. Οι μεγάλες επιδημίες του παρελθόντος δίνουν τέτοιες αφορμές, οι πιθανές επιδημίες του μέλλοντος αποτελούν πάντα ένα λόγο να ξετυλιχθούν αφηγηματικά κουβάρια. Και ο covid, πώς καταγράφηκε στη λογοτεχνία;

1. Απόπειρα ορισμού

Το αφιέρωμα του περιοδικού ΦΡΜΚ (τχ. 19, χειμώνας 2025) στο Παιχνίδι, μου ξαναθύμισε το παλαιότατο ενδιαφέρον-μου γι’ αυτό το θέμα. Και πράγματι,  με τη σοβαροφάνεια που μας δέρνει, κινδυνεύομε να χάσομε την πολύ σοβαρή σημασία που έχει το παιχνίδι^[1] στη ζωή πολλών ζώων ­– ιδίως δέ του ανθρώπου. Και καθώς τα λεξικά ορίζουν συνήθως χωριστά και ασύνδετα τα πολλαπλά επιμέρους νοήματα του όρου, σκόπιμο θα ήταν να αποπειραθούμε (τώρα απ’ την αρχή) έναν ενιαίο  ειδυνατόν ορισμό, ­ κι άς τον περιορίσομε προς το παρόν στο ανθρώπινο είδος μόνον (αλλα με το μεγαλύτερο δυνατόν εύρος νοήματος): «Παιχνίδι μπορεί να ονομάζεται μια ενέργεια ενος ανθρώπου προκειμένου να απολαύσει ικανοποίηση απο μια (χαλαρώς προσχεδιασμένη) δραστηριότητα – μια ικανοποίηση προερχόμενη:

• απο χειρισμό αντικειμένων,
• απο μια άσκηση του σώματος ή του πνεύματός του, ή
• απο συναγωνισμό ή και ανταγωνισμό με άλλους ανθρώπους ή ζώα.

Τον περασμένο Οκτώβριο η Επιτροπή της Βενετίας γιόρτασε τα 35 της χρόνια. Τι είναι όμως αυτή η Επιτροπή; Το βέβαιο είναι ότι δεν έχει σχέση με τη μελέτη της Βενετίας, όπως θα υπέθετε κανείς αυθόρμητα. Το επίσημο όνομά της είναι «Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη Δημοκρατία μέσω του Δικαίου» και αποτελεί συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης για συνταγματικά ζητήματα.

Εδώ και λίγο καιρό, η γαλλική πλατφόρμα Desk Russie δημοσιεύει σε συνέχειες το βιβλίο Πριν από το τέλος της ιστορίας; Οι όψεις του ρωσικού αντι-κόσμου (κυκλοφορεί στα ρωσικά από τις εκδόσεις Franc-Tireur USA) του ρωσοαμερικανού φιλοσόφου Μιχαήλ Επστάιν (https://desk-russie.eu/2026/01/11/le-schizofascisme.html). Στο έκτο κεφάλαιο, ο συγγραφέας εμβαθύνει στο φαινόμενο που ονομάζει «σχιζοφασισμό», αυτή την αλλόκοτη αμφισημία της ρωσικής ψυχής που της επιτρέπει να συμμερίζεται τα φασιστικά ιδεώδη παραμένοντας ταυτόχρονα συναισθηματική και άπληστη· να χύνει το αίμα των γειτόνων της και συγχρόνως να νιώθει ότι εξαγνίζεται μέσα από την προσευχή. Το κεφάλαιο αυτό, με την άδεια του συγγραφέα, δημοσιεύεται παρακάτω.

Νίκος Σ. Κανελλόπουλος - Νίκος Φ. Τόμπρος, Η τραγική ιστορία των Ελλήνων αιχμαλώτων στη Μικρά Ασία, 1919-1924, Μίνωας, Αθήνα 2024, 304 σελ.

Η ήττα των ελληνικών δυνάμεων στη Μικρά Ασία από τις δυνάμεις του Κεμάλ και η Μικρασιατική Καταστροφή, εκτός των άλλων, σήμαινε και την αιχμαλωσία μεγάλου αριθμού ελλήνων στρατιωτών. Οι συνθήκες της αιχμαλωσίας ήταν οδυνηρές και για ορισμένους η ανάμνηση αυτή παρέμενε δυσβάσταχτη, όπως για τον Ι. Βερνάρδο, ο οποίος έγραφε, το 1930, ότι «το να καθίσω να περιγράψω με λεπτομέρειες τους εξευτελισμούς και τα βασανιστήρια που υποφέραμε […] μου κοστίζει πολύ και τ’ αφήνω». Ένα βιβλίο για τους αιχμαλώτους στη Μικρά Ασία είναι, πριν απ’ όλα, μια μαρτυρία ήττας και αλλοτρίωσης. [ΤΒJ]

Στις 14 Αυγούστου 2022, η εφημερίδα Καϊχάν —η οποία ανήκε στον Αλί Χαμενεΐ και διευθύνεται από τον εκπρόσωπό του Χοσεΐν Σαριατμαντάρι— ασχολήθηκε με την επίθεση στον συγγραφέα Σαλμάν Ρούσντι, σε ένα άρθρο με τίτλο: «Ο Σαλμάν Ρούσντι παγιδευμένος στη θεϊκή εκδίκηση: ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Mάικ Πομπέο είναι οι επόμενοι στόχοι». Το άρθρο υποστήριζε ότι η επίθεση εναντίον του «αποστάτη συγγραφέα […] που προσέβαλε τον προφήτη του Ισλάμ» έπρεπε να θεωρηθεί η ιρανική απάντηση στη στοχευμένη δολοφονία του στρατηγού των Φρουρών της Επανάστασης, Κασέμ Σολεϊμανί, από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, τον Ιανουάριο του 2020. Στη συνέχεια, το άρθρο διατύπωνε την εξής απειλή: «Δεν πρέπει να παραμείνουμε παθητικοί και να κάνουμε λάθος υπολογισμούς… Η απάντηση στην εχθρότητα δεν μπορεί να είναι ευσεβείς πόθοι και παθητικότητα… Η επίθεση στον Σαλμάν Ρούσντι αποδεικνύει ότι η εκδίκηση εναντίον εγκληματιών στο έδαφος των ΗΠΑ δεν είναι δύσκολη, από εδώ και πέρα ο Τραμπ και ο [πρώην υπουργός Εξωτερικών του] Πομπέο θα βρίσκονται αντιμέτωποι με ακόμη πιο σοβαρή απειλή»^[1]. Ο Ρούσντι έχει πολλές φορές χαρακτηρίσει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν εγκληματικό, χορηγό της τρομοκρατίας και διεφθαρμένο κράτος. Ζητήματα που ήρθαν ξανά στην επιφάνεια.

Γιώργος Γιαννικόπουλος, Σοφία ντε Μαρβουά, Δουκέσσα της Πλακεντίας. Η μυθιστορηματική βιογραφία της σπουδαίας Γαλλίδας φιλελληνίδας, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2025, 408 σελ.

Έχουν περάσει εκατό χρόνια από την έκδοση της βιογραφίας της Δούκισσας της Πλακεντίας από τον Δημήτρη Καμπούρογλου και, έκτοτε, έχουν γραφεί πολλά γι’ αυτήν, άλλοτε με μυθιστορηματικό πνεύμα και άλλοτε τεκμηριωμένα. Και έρχεται σήμερα ο Γιώργος Γιαννικόπουλος να μας προσφέρει μια νέα, απολύτως τεκμηριωμένη και εμπλουτισμένη βιογραφία της, που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα. ^[1]