Χένρι Κίσινγκερ

Ο μάγος της διπλωματίας, η ψυχή των διεθνών σχέσεων, ο ψυχρός κυνικός, ο μεγάλος ιδεαλιστής, ο άνθρωπος του 20oύ αιώνα, είναι μόνο ορισμένοι από τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιήθηκαν για να περιγράψουν το κενό που αφήνει ο Χένρι Κίσινγκερ. Είναι βέβαιο πως ο θάνατός του δεν άφησε ασυγκίνητους ούτε τους θαυμαστές, ούτε και τους πολέμιούς του. Έτσι συμβαίνει με τους ανθρώπους που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε ως μεγαλύτερους από τη ζωή^[1].

Την άνοιξη του 1966, τρία περίπου χρόνια πριν διοριστεί Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας από τον νεοεκλεγέντα πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον, ο δραστήριος πανεπιστημιακός και αναγνωρισμένος ειδήμων στις διεθνείς σχέσεις Χένρι Κίσινγκερ δημοσιεύει στην επιθεώρηση Daedalus το άρθρο του «Εσωτερική δομή και εξωτερική πολιτική»^[1]. O Κίσινγκερ αντιπαραθέτει στο άρθρο την ιδεώδη μορφή του Πολιτικού, του Statesman, προσεκτικού, ορθολογιστή, γνώστη των ορίων της εξουσίας, που προχωρά βαθμιαία και είναι αφοσιωμένος στην επιβίωση, με εκείνη του Προφήτη, επαναστάτη, αποπειρώμενου να χτίσει τη δική του πραγματικότητα, εμμονικού με το δίκαιο και με τις ολικές λύσεις –μορφή που παρέπεμπε με σαφήνεια σε ηγέτες του Τρίτου Κόσμου–, ενός ηγέτη που ήταν προ-ορθολογιστής και παρασυρόταν από την ίδια του τη ρητορική. Οι Πολιτικοί ήταν σε θέση να συνομιλούν, ενώ, αντιθέτως, δεν είχε νόημα η συνεννόηση με Προφήτες, κατέληγε ο Κίσινγκερ. Όπως σωστά επισημαίνει ο Μαρκ Μαζάουερ^[2], η ύφεση που επεχείρησε να εμπεδώσει ο Κίσινγκερ βασιζόταν στις συνομιλίες μεταξύ Πολιτικών και αποτελούσε μια προσωπική προσπάθεια επιστροφής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στους διπλωματικούς κανόνες του 19ου αιώνα, με συναντήσεις και συνεννοήσεις κορυφής που παρέκαμπταν τη διπλωματική γραφειοκρατία, τις κοινωνικές δυνάμεις και τους θεσμούς, όλα όσα έμοιαζαν ως εμπόδια στη συναντίληψη των Μεγάλων Δυνάμεων.

Αλέξης Παπαχελάς, Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974. Ο Ιωαννίδης και η παγίδα της Κύπρου. Τα πετρέλαια και το Αιγαίο. Ο ρόλος των Αμερικανών, Μεταίχμιο, Αθήνα 2021, 630 σελ.

Το βιβλίο Ένα σκοτεινό δωμάτιο 1967-1974, ανατέμνει τεκμηριωμένα, κάνοντας χρήση νέων πρωτογενών πηγών, τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις την εποχή της απριλιανής χούντας μέχρι και την αυγή της μεταπολίτευσης. Ο τίτλος είναι δηλωτικός: υπάρχουν (ακόμα) «κρυμμένες υποθέσεις» για την περίοδο στην οποία αναφέρεται το βιβλίο, που σε πολλές από αυτές η 25χρονη έρευνα του Αλέξη Παπαχελά ρίχνει φως. Όπως όμως αναφέρει ο συγγραφέας στην ακροτελεύτια φράση του επιλόγου του, για κάποιες άλλες εξακολουθούν να λείπουν οι «μάρτυρες» και οι «αποδείξεις».