Θανάσης Βαλτινός: Κατηχητής και κατηχούμενος

Tα γράφει ο Θανάσης Βαλτινός στον Ανάπλου, διαλογικόν αφήγημα στο οποίο πήρε της ζωής του το ρέμα ανάποδα από το σήμερα προς το χτες, σαν τα χέλια ή τους σολομούς όταν έρχεται ο καιρός των γεννήσεων.

Θανάσης Βαλτινός (από τους κορυφαίους του ελληνικού, λογοτεχνικού χορού) και Διονύσιος Ψαριανός (κορυφαίος της ορθοδόξου χορείας αρχιερέων μέχρι το 1997) ομοιοκαταληκτούν εντελώς σε πρώτη διάγνωση. Άρα συναντήθηκαν.

Διαβάζοντας τον Ανάπλου –μνήμες μικρών χρόνων στους μικρούς τόπους– θυμήθηκα πως από μια εύνοια της τύχης στους πρώτους φοιτητικούς καιρούς με κατέθελξε το Συναξάρι Ανδρέα Κορδοπάτη, εκδ. Κέδρος (εξώφυλλο Κυριάκου Κατζουράκη, 1972), με είχε δε εντυπωσιάσει Η κάθοδος των εννέα σε μια ανθολογία διηγήματος της Αγκύρας.

Στη σελ. 139 περιηγούμενος τη ζωή του αναφέρει το πώς συνάντησε τον μετέπειτα μητροπολίτη Κοζάνης, Διονύσιο. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στα κατηχητικά, αλλά κυρίως στις σελίδες ενός μικρού περιοδικού. Προσέφυγα στην κυρία Στέλλα Ψαριανού, φιλόλογο, αδελφή του μητροπολίτη.

– Ναι, ο Δεσπότης αρχιμανδρίτης τότε,  το 1945 στην Τρίπολη, ήταν υπεύθυνος των Κατηχητικών, βοήθησε και συνήργησε καθοριστικά ώστε νεαροί κατηχούμενοι που τον ελάτρευαν (εκεί κι ο Θανάσης, Σπανός τότε, Βαλτινός μετά) να εκδώσουν ένα χριστιανικό περιοδικό με τον τίτλο Οι Νέοι. Έχω τον πρώτο και μοναδικό τόμο του.

– Πρόσεξε είναι το μοναδικό.

– Ορκίζομαι!

– Άσε τους όρκους, το περιοδικό και τα μάτια σου! Υποσχέθηκα επιστροφή του, αλλά ακόμα κρατάει η παρακράτησή του.

Νεαροί τότε οι δύο πρωταγωνιστές του μέλλοντος κι ο καθείς με τα πνευματικά του όπλα, ο κατηχούμενος μαθητής κι ο λίγο μεγαλύτερος μέγας κατηχητής του (μου θύμισε εδώ τον «Μεγάλο Ψαρά» του Λόιντ Ντάγκλας), γεμάτος φλόγα ένθεου λόγου και πράξης.

Στο τώρα.

Ο Α΄ (και μόνος) τόμος του 1949-1950 χαρτόδετος με χαρτί υποκίτρινο και ο χρόνος εντελώς πάνω του με 22 περίπου οκτασέλιδα τεύχη. Μια αφιέρωση με πένα γραμμένη: «Η διεύθυνση των “Νέων” στο στοργικό πατέρα αυτής της προσπάθειας και θερμό υποστηρικτή του αγώνα της, προσφέρει τον τόμο τούτο σαν ελάχιστο δείγμα της απέραντης ευγνωμοσύνης της». Τρίπολις 28-5-50.  

Τα λέει αν όχι όλα, πολλά. Πατέρας, εμπνευστής του περιοδικού ο Δ. Ψ. Ελεγκτής κειμένων και αρθρογράφος, ως κατηχητής φυσικά. Του δίνει μια ευγενική αύρα πνευματικότητας χωρίς να είναι στο «φανατικό» των ευσεβιστών, κάτι που σε όλον τον θρησκευτικό, ιεραρχικό βίο του απέφυγε. Δεν μοιάζει με κανένα χριστιανικό περιοδικό της εποχής αλλά και του αργότερα, τα οποία διακρίνονταν για την παιδαριώδη κι αφελή χριστιανική αισθητική κι αντίληψη.

Το περιοδικό άρχεται εκδιδόμενον την 1η Φεβρουαρίου 1949. Τιμή  δρχ. 500. Μόνιμο μότο κάτω από τον τίτλο το: «Μηδείς σου της νεότητος καταφρονείτω», Ι Τιμ. Δ΄ 12. Δεκαπενθήμερο περιοδικό των κατηχητικών σχολείων Τριπόλεως. Εκδίδεται από επιτροπή μαθητών. Κάθε τεύχος των 8 σελίδων περιλαμβάνει άρθρο γραμμής, κυρίως του κατηχητή.

[...] Όχι μόνον λοιπόν βάθος στις γνώσεις σας αλλά και πλάτος. Όχι μόνον λεπτομέρεια, αλλά και γενικές γραμμές. Όχι διάσπασις, αλλά ενότης. Και, όχι μόνον πνευματικά ισορροπημένοι, αλλά και γενικά μορφωμένοι...

Τακτικά ένας συνεργάτης του γράφει ποιήματα με τα αρχικά Κ.Π. και με διάφορους κατά περίστασιν ποιητικούς υπέρτιτλους, «Νεανικά φτερουγίσματα», «Επίκαιροι στίχοι».

Λ.χ.,

Ήρθες, Χριστέ να γεννηθής μια νύχτα παγωμένη,

μια νύχτα πιο σκοταδερή απ’ όλες τις νυχτιές,

μ’ άγριο βορριά με παγωνιά, με φύση νεκρωμένη

με χιόνια, σκότη απελπισιά και μέσα στις καρδιές κ.λπ.

Γυρίζουμε στον Θανάση Βαλτινό και στον Ανάπλου του κι αντιγράφουμε από τη σελίδα 138.

«– Ο Κώστας Παρασκευόπουλος.

– Καθηγητής Πανεπιστημίου.

– Όχι. Αυτή ήταν η μάσκα για τις “Μυροφόρες”. Ο Κώστας τέλειωσε ως εφέτης. Από επαρχία σε επαρχία. σέρνοντας  το αγκυλωμένο του πόδι.

– Αγκυλωμένο γιατί;

– Αποστρακισμένη σφαίρα. Χίλια εννιακόσια σαράντα δύο, 25 Μαρτίου. Μια γερμανική περίπολος κυνηγάει κάποιον που είχε ρίξει προκηρύξεις. Πυροβολώντας. Ο Κώστας γυρίζει από το σχολείο με ένα μικρό χάρτινο σημαιάκι στο χέρι. Βρέθηκε στην τροχιά του αποστρακισμού. Τον μάζεψαν αιμόφυρτο οι περαστικοί. Η σφαίρα του είχε θρυμματίσει το δεξί γόνατο. Σε μας ήρθε στην Ζ΄. Μέχρι τότε έδινε εξετάσεις ως κατ’ οίκον διδαχθείς. Δυσκολευόταν πάντα στο περπάτημα αλλά επέμενε. Σχολαστικός από κείνα τα χρόνια. Ισχνός. Έγραφε ποιήματα. Κατασκεύαζε. Ομοιοκατάληκτοι στίχοι παλαμικού στυλ. Το αμάρτημα κράτησε λίγο. Ο πατέρας του δεν ενέκρινε την εκτροπή. Προφανώς κάποια στιγμή το κατάλαβε και ο ίδιος. Υπέγραφε ως Κωστής Π.

– Και δημοσίευε πού;»

Στους Νέους, φυσικά, αλλά υπέγραφε ως Κ.Π.

Στο τεύχος 13-14, Αύγουστος του 1949, αναγγέλλεται  πως: «Ο σεβαστός μας Κατηχητής, που επί 4 χρόνια διεύθυνε και κατεύθυνε την Χριστιανική κίνηση της περιφέρειάς μας, μετετέθη στην πρωτεύουσα...». Θα γίνει Μέγας Πρωτοσύγκελος στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών επί Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος, το 1952 βοηθός επίσκοπος έως το 1956 και το 1957 θα ’ρθει μητροπολίτης Κοζάνης.

Έτσι δύο πρόσωπα υψηλής και διακριτής πνευματικότητας συναντήθηκαν πριν 75 τόσα χρόνια σ’ ένα μικρό χριστιανικό περιοδικό κι έκτοτε ποτέ ξανά εν ζωή. Τώρα, ένα μικρό αφηγηματικό αριστούργημα –Ανάπλους– του ενός (Θ.Β.), η λογοτεχνία δηλαδή, ξανάφερε στο φανερό έργα και ημέρες του άλλου (Δ.Ψ.), ενός αλησμόνητου ιεράρχη, το πέρασμα του οποίου από την εκκλησιαστική ζωή και τη διακονία των γραμμάτων, άφησε μια γνήσια οσμή ευωδίας.

***

Κυριακή 29 Φεβ. του δίσεκτου 2016. Η Δυτική Μακεδονία, διά του Περιφερειάρχου της, Πτεράρχου (παρακαλώ) εν Αποστρατεία, κρεμά» στο λαιμό του συγγραφέα το χρυσούν μετάλλιόν της, με αφορμή το 1ο Λογοτεχνικό Συμπόσιον της Παρέμβασης. Τότε αυτός είπε τη μεγάλη κουβέντα:

– Ευχαριστώ...

– Μα τι λέτε, παρακαλούμε, παρακαλούμε κυρ’ Αϊστράτηγε...