Σύνδεση συνδρομητών

Ποιος ήταν ο γάλλος καθηγητής ιστορίας Πωλ Βεν (1930-2022)

Πέμπτη, 29 Σεπτεμβρίου 2022 23:39
O Πωλ Βεν.
ΥouTube
O Πωλ Βεν.

Πέθανε σε ηλικία 92 χρόνων ο Πωλ Βεν, γάλλος αρχαιολόγος και ιστορικός ιδίως της ύστερης αρχαιότητας, με πάθος για τον ελληνικό και τον ρωμαϊκό κόσμο. Γεννημένος στην Εξ-αν-Προβάνς (νότια Γαλλία), ανέτρεψε τις καθιερωμένες ιδέες για την αρχαιότητα στα έργα του για την ελληνική μυθολογία (Οι Έλληνες πίστευαν στους μύθους τους; – Δοκίμιο συνθετικής φαντασίας, Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος, 2003), για την ύστερη αρχαιότητα (Όταν ο κόσμος μας έγινε χριστιανικός, 312-394 μ.Χ., Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2012), για την κοινωνία και τη σεξουαλικότητα στην αρχαία Ρώμη αλλά και για τον χαρακτήρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Το ευρύτερο κοινό τον έμαθε χάρη στην επιτυχία του βιβλίου του για την Παλμύρα, μια αρχαία συριακή πόλη η κληρονομιά της οποίας αφανίστηκε από το Ισλαμικό Κράτος (Παλμύρα – Ένας αναντικατάστατος θησαυρός, Εστία, 2017).

Γεννημένος το 1930, ο Βεν μπήκε στο χώρο της ιστορίας μέσα από το εφηβικό πάθος του για την Οδύσσεια. Το 1951 μπήκε στην École normale supérieure, ενώ υπήρξε μέλος και του Κομμουνιστικού Κόμματος, το οποίο εγκατέλειψε με την είσοδο των σοβιετικών αρμάτων στη Βουδαπέστη το 1956.

Θαυμαστής του ποιητή Ρενέ Σαρ, υπήρξε επίσης πνευματικός συνοδοιπόρος του Μισέλ Φουκώ. Το απόσπασμα από το κείμενο του καθηγητή Θεοδόση Νικολαΐδη, που ακολουθεί και εξηγεί τις απόψεις του ιστορικού για τη δουλειά του, την ιστοριογραφία, προέρχεται από εκτεταμένη βιβλιοκριτική για το βιβλίο του Πωλ Βεν, Φουκώ. Η σκέψη του, η προσωπικότητά του (Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2011), που είχε δημοσιευτεί στο τχ. 18 του Books’ Journal, Aπρίλιος 2012.

 

Τι είναι η ιστοριογραφία

Η γυάλα έχει ιδιόμορφο σχήμα –είναι σαν σφουγγάρι, είχε γράψει παλαιότερα ο Πωλ Βεν ή σαν ένα «σπάνιο» μπιμπελό– κι όχι κανονικό· δεν είναι διαμορφωμένη ούτε από τους κανόνες του λόγου ούτε από κάποια τελολογία αλλά από το όλον της ιστορίας και ορίζει τα αυτονόητα κάθε εποχής: δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε ό,τι θέλουμε οποτεδήποτε· ο ιερός Αυγουστίνος, παρά την άπειρη αγάπη του για τον πλησίον, δεν μπορούσε να διανοηθεί την καταδίκη της δουλείας… Εφ’ όσον τα πράγματα είναι έτσι, καθήκον του φιλοσόφου, του ιστορικού ή, εν πάση περιπτώσει, όποιου επιδιώκει «την πιο πυκνή περιγραφή» των ιστορικών μορφωμάτων είναι η «ανάδειξη της έσχατης ατομικής διαφοράς» του καθενός εξ αυτών (σ. 17).

Η ιστοριογραφία, έλεγε σ’ ένα προηγούμενο βιβλίο του ο Πωλ Βεν, δεν μπορεί να είναι τίποτε λιγότερο από την «καταγραφή των διαφορών» ανάμεσα σε «λόγους», σε καθεστώτα αληθείας. Στο ερώτημα «γιατί να καταγράφουμε διαφορές αντί να εντοπίζουμε ομοιότητες και συνέχειες;» μπορούμε να δώσουμε την εξής απάντηση: οι διαφορές ανάμεσα λ.χ. στα ποινικά συστήματα του Παλαιού Καθεστώτος κι εκείνα που εμφανίζονται μετά το δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα είναι υπαρκτές, ανιχνεύσιμες και κατανοητές μέσα στο πλαίσιο των «λόγων», βάσει του οποίου οργανώνονται οι σχέσεις κυβερνώντων-κυβερνωμένων πριν και μετά το 1750. Η αναζήτηση, αντιθέτως, των υποτιθέμενων ομοιοτήτων προϋποθέτει την αναγωγή των ιστορικών γεγονότων σε έννοιες που, για να τα χωρέσουν, πρέπει να υποστούν τέτοια αφαίρεση νοημάτων που στο τέλος δεν λένε σχεδόν τίποτε: «Η Εξουσία πάντα Τιμωρεί». Και λοιπόν;

Ζητούμενο από τον Φουκώ δεν ήταν «να περνάς τα καθόλου από τον τρίφτη της ιστορίας αλλά να κάνεις την ιστορία να περάσει από την κόψη μιας σκέψης που αρνείται τα καθόλου» (σ. 23). Ο φουκωισμός, επομένως, πέρα από οτιδήποτε άλλο, είναι μια μεγάλη πρόοδος στην τέχνη της ιστοριογραφίας, γιατί έδειξε πώς μπορεί κανείς να συλλαμβάνει «την ατομικότητα εξαλείφοντας τις κοινοτοπίες» (σ. 39), τα στρογγυλά λόγια που δεν λένε τίποτε.

[Ολόκληρη η κριτική του Θεοδόση Νικολαΐδη στο βιβλίο του Πωλ Βεν: https://booksjournal.gr/kritikes/filosofia/4012-misel-fouko-o-istorikos-tis-alitheias]

[Διαβάστε ακόμα την κριτική του Δημήτρη Κυρτάτα στο βιβλίο του Πωλ Βεν, Όταν ο κόσμος μας έγινε χριστιανικός (312-394 μ.Χ.), Αθήνα 2012, https://booksjournal.gr/kritikes/istoria/4011-thriskeia-kai-politiki-apo-ton-megalo-konstantino-ston-lenin]

The Books' Journal

Το Books' Journal είναι μια απολύτως ανεξάρτητη επιθεώρηση με κείμενα παρεμβάσεων, αναλύσεις, κριτικές και ιστορίες, γραμμένα από τους κατά τεκμήριον ειδικούς. Πανεπιστημιακούς, δημοσιογράφους, συγγραφείς και επιστήμονες με αρμοδιότητα το θέμα με το οποίο καταπιάνονται.

1 σχόλιο

Πολύ ενδιαφέροντα άρθρα.Θα ήθελα να ενημερωνομαι!

Νίκη Τακου Κεραμεως
Νίκη Τακου Κεραμεως
30 Σεπ 2022, 10:09

Προσθήκη σχολίου

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.