David Ricks

Μια ποιητική «έκφραση» του David Ricks

 Η τετράπτυχη ποιητική σύνθεση (https://booksjournal.gr/poiimata/5951-azografistes-zografies) που αφιερώνει ο David Ricks στον γερμανό ζωγράφο Εμίλ Νόλντε (Emil Nolde, 1867-1956) επικεντρώνεται στους περίφημους «Αζωγράφιστους πίνακες» που αποφάσισα να μεταφράσω ως «Αζωγράφιστες ζωγραφιές»^[1], μια και πρόκειται κυριολεκτικά για υδατογραφίες μικρού μεγέθους και όχι για πίνακες.[2] Μέχρι πρόσφατα, η επίσημη εκδοχή ήταν ότι οι ζωγραφιές αυτές δημιουργήθηκαν κατά την τετραετία 1941-1945, όταν ο Nόλντε υποτίθεται ότι βρισκόταν σε κατ’ οίκον περιορισμό από το καθεστώς των ναζί στο σπίτι του στη Βόρεια Γερμανία (Seebüll), κοντά στα σύνορα με τη Δανία. Η τέχνη του είχε χαρακτηριστεί ως εκφυλισμένη ήδη από το 1937 στην Έκθεση Εκφυλισμένης Τέχνης που εγκαινιάστηκε στο Μόναχο και όπου τα δικά του έργα ήταν τα περισσότερα. Συνολικά είχαν κατασχεθεί 1.052 πίνακές του και του είχε απαγορευθεί η πρόσβαση σε ζωγραφικό υλικό.

Τον David Ricks τον γνωρίζω από τη δεκαετία του 1980, όταν ήμασταν και οι δύο υποψήφιοι διδάκτορες στο King’s College London. Μου είχε κάνει τότε εντύπωση ο σεμνός τρόπος με τον οποίο έθετε ερωτήσεις στα σεμινάρια, ερωτήσεις που έδειχναν ευρύτητα παιδείας αδιανόητης για τα δικά μου δεδομένα. Την ίδια έκπληξη αισθάνθηκα και πρόσφατα, σ’ ένα συνέδριο, όταν συμπλήρωσε με χαρακτηριστική άνεση στη μεταξύ μας συζήτηση τις γνώσεις μου περί χριστιανισμού και λογοτεχνίας από τον Μεσοπόλεμο και εξής, τις οποίες είχα αποκτήσει έπειτα από εξειδικευμένη (υποτίθεται) έρευνα. Και βέβαια δεν πρέπει να παραλείψω την προθυμία του να με βοηθά με εντελώς διακριτικό αλλά άκρως αποτελεσματικό τρόπο, όποτε του το ζήτησα.

O David Ricks είναι ένας ποιητής υψηλών αναγνωστικών απαιτήσεων, ιδιαίτερα για τους μη αγγλόφωνους αναγνώστες. Η επισήμανση του Διονύση Καψάλη, στη συμβολή του στο παρόν αφιέρωμα, ότι το ποίημα «For William Lawes» «είναι αξεδιάλυτα δεμένο με τη γλώσσα του και τις ποιητικές δυνατότητες της γλώσσας του» ισχύει, νομίζω, γενικότερα για την ποίηση του Ricks, καθιστώντας το έργο των επίδοξων μεταφραστών του δύσκολο στοίχημα. Ο Νάσος Βαγενάς έχει ήδη ανταποκριθεί με επιτυχία στο στοίχημα αυτό και τα δεκατέσσερα ποιήματα του Ricks που έχει μεταφράσει βρίσκονται πλεόν συγκεντρωμένα σε μια δίγλωσση έκδοση^[1], που φέρνει το ελληνικό αναγνωστικό κοινό σε επαφή με μια ποίηση συχνά λόγια αλλά πάντοτε γεμάτη έγνοια και συμπόνια για τον άνθρωπο· μια ποίηση στοχαστική και συγχρόνως ατμοσφαιρική, ενίοτε υπνωτιστική χάρη στη μαεστρική ενορχήστρωση των λέξεων, των φράσεων, των σημείων στίξης, του μέτρου, κάποτε και της ρίμας. Ήχος και νόημα συλλειτουργούν στους στίχους της με τρόπο θαυμαστό. «Η ποίηση είναι μια τέχνη που χρειάζεται εργαλεία», τονίζει ο Ricks σε συνέντευξή του· «γνώση της στιχουργικής, στοιχεία της μετρικής, που ξεφεύγουν από τους σύγχρονους ποιητές»^[2].

Ο David Ricks είναι ένα από τα θρυλικά πρόσωπα των ελληνικών σπουδών στην Αγγλία. Ομότιμος πλέον καθηγητής της Νεοελληνικής και Συγκριτικής Φιλολογίας, δίδαξε στο Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου από το 1989 ώς το 2020. Επιδραστικός καθηγητής, έχει αφήσει θαυμάσιες εντυπώσεις στους φοιτητές του, οι περισσότεροι καθηγητές Νεοελληνικής Φιλολογίας σε διάφορα πανεπιστήμια. Επιπλέον της εργώδους προσφοράς του στο Τμήμα του Πανεπιστημίου όπου εργάστηκε, σημαντικές θεωρούνται οι ποιητικές καταθέσεις του και το μεταφραστικό έργο του.

Τιμούμε […] τον πολυσχιδή συγκριτολόγο-νεοελληνιστή, τον χαρισματικό δάσκαλο, τον πνευματώδη ποιητή, τον δεξιοτέχνη μεταφραστή David Ricks, ομότιμο καθηγητή Νεοελληνικής και Συγκριτικής Φιλολογίας στο King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Όλες αυτές οι ιδιότητες, που δύσκολα ξεχωρίζονται, συμποσούνται στην ακόλουθη διαπίστωση: η αγάπη του David Ricks για τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό και η αφοσίωσή του στην καλλιέργεια και τη διδασκαλία τους ήταν και είναι μια σχέση συμβιωτική, που έχει τις ρίζες της στην οικογενειακή του παράδοση, καθορίζει το σεμνό ήθος και την κοσμοθεωρία του και αγκαλιάζει όλα εκείνα με τα οποία καταπιάνεται.[1]

Ντέιβιντ Ρικς, Σημεία των Καιρών, μετάφραση από τα αγγλικά: Νάσος Βαγενάς, Σοκόλη, Αθήνα 2025, 46 σελ.

Ήδη από το 1989, στη συλλογή Η Πτώση του Ιπτάμενου, ο Νάσος Βαγενάς υλοποιεί τη μεταφραστική θεωρία του συμπαραθέτοντας, στο ίδιο ποιητικό σώμα, ποιήματα δικά του και αποδόσεις ξένων έργων. Με τον ίδιο τρόπο μεταφράζει τα Σημεία των καιρών του Ντέιβιντ Ρικς. Η πρακτική που ακολουθεί μεταφράζοντας επιβεβαιώνει την τάση του να αντιλαμβάνεται τη μετάφραση ως δημιουργία ενός νέου κειμένου λειτουργικά ενταγμένου στα συμφραζόμενα της γλώσσας-στόχου. [ΤΒJ]