web only

Πολύ λίγοι ισχυρισμοί είναι πιο ψευδείς από το ότι ζούμε σε αστυνομικό κράτος, παρά τα όσα πραγματικά περιστατικά αυθαιρεσίας ή υπέρμετρης χρήσης βίας έχουν καταγραφεί πρόσφατα. Αν προσπεράσει κανείς τον υστερικά παραμορφωτικό φακό της περιπτωσιολογίας του ΣΥ.ΡΙΖ.Α & Co., θα δει ότι το ποσοστό αυτών των περιστατικών σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των αστυνομικών ενεργειών είναι αμελητέο. Απόδειξη, μάλιστα, αυτού είναι πως κανένας στην αντιπολίτευση δεν επικαλείται το γεγονός. Γι’ αυτό και αποφεύγουν να παρουσιάσουν στοιχεία και αριθμούς – επειδή αυτά τα δύο κάνουν παρέα  με μία... – να δεις πως τη λένε, α ναι, πραγματικότητα τη λένε.

Η στήλη «Πήρα το γράμμα σου», μετακομίζει κι αλλάζει. Αντί της χάρτινης έκδοσης του περιοδικού The Books' Journal θα φιλοξενείται από εδώ και μπρος στην ηλεκτρονική του, κι έτσι θα έχει την δυνατότητα να γίνει εβδομαδιαία. Θα δημοσιεύεται κάθε Πέμπτη.

Η Ευρώπη των 27 ετοιμάζεται να χαράξει την πορεία της για τα επόμενα 20-30 χρόνια, με τη σύγκληση, επί τούτοις, μιας διάσκεψης, όπου, εκτός από τους συνήθεις υπόπτους των ευρωπαϊκών διασκέψεων, τις κυβερνήσεις και τα εθνικά Κοινοβούλια, θα μετάσχουν άμεσα και ενεργά οι  ίδιοι οι πολίτες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε σχεδιάσει την αρχιτεκτονική της διάσκεψης με βάση το πρότυπο της συμμετοχικής δημοκρατίας, που έχει διαμορφωθεί στους κόλπους του εθνικού κράτους. Οι κυβερνήσεις προτίμησαν να υιοθετήσουν, για τη διάσκεψη, ένα συγκρατημένο σχήμα συμμετοχικής δημοκρατίας. Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο από την επικείμενη διάσκεψη είναι να αποτελέσει ένα μέσο ώστε σταδιακά οι λαοί της Ευρώπης να αρχίσουν να συμμερίζονται την ιδέα ότι τους συνδέει ένα κοινό πεπρωμένο [TBJ] 

Και χθες, στη Νέα Σμύρνη, ο ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε στους δρόμους με τους αντεξουσιαστές – και αν δεν είχε σημειωθεί το λιντσάρισμα και ο άγριος ξυλοδαρμός του αστυνομικού, σήμερα θα επαιρόταν για το κίνημα που αντιστρατεύεται τον αυταρχισμό της «χούντας» που κυβερνά. Ποια είναι όμως η πραγματική σχέση ΣΥΡΙΖΑ – αντεξουσιαστών; Και τι φανερώνει; [ΤΒJ]

Μετά τη δημοσιοποίηση των πρώτων 224 υπογραφών στο κείμενο για τη στοχοποίηση του Πρύτανη του ΑΠΘ και με τη βασική θέση ότι ο νόμος για την προάσπιση της δημοκρατικής λειτουργίας του Πανεπιστημίου πρέπει να εφαρμόζεται, εκδηλώθηκε από την πανεπιστημιακή κοινότητα ιδιαίτερα έντονο ενδιαφέρον για την υπογραφή του κειμένου, παρότι η συγκέντρωση των υπογραφών έγινε εκ των ενόντων και από στόμα σε στόμα.

Σήμερα δίνεται στη δημοσιότητα ο ανανεωμένος κατάλογος καθηγητών Πανεπιστημίου που συνυπογράφουν και ο αριθμός τους υπερβαίνει τους 500. Η πρώτη δημοσίευση αποκάλυψε ένα ισχυρό ρεύμα για την υπεράσπιση της νομιμότητας στα πανεπιστήμια της χώρας που ένιωσε την ανάγκη να εκφραστεί δημόσια. Η ροή των υπογραφών συνεχίζεται.

Το κείμενο

Ο Πρύτανης του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης κ. Ν. Παπαϊωάννου αναγκάστηκε, όπως όφειλε εφαρμόζοντας τον νόμο, να ζητήσει τη βοήθεια της εισαγγελίας η οποία στη συνέχεια απευθύνθηκε στην αστυνομία, όταν εξωπανεπιστημιακοί και φοιτητές κατέλαβαν το κτίριο της διοίκησης χρησιμοποιώντας λοστούς και εργαλεία διάρρηξης και απαίτησαν από τους εργαζόμενους στις υπηρεσίες φύλαξης και καθαριότητας να αποχωρήσουν, απειλώντας ευθέως τη σωματική τους ακεραιότητα.

Όπως είπε ο πρύτανης:  «Ο φόβος έφερε την ανοχή και η ανοχή διαιώνισε τον φόβο. Η επιβολή απόψεων περιθωριακών ομάδων διά της βίας έγινε άγραφος νόμος, εγκαθιδρύοντας ένα άτυπο καθεστώς ομηρίας καθηγητών, εργαζόμενων και φοιτητών, οι οποίοι στοχοποιήθηκαν, δέχθηκαν ανοίκειες επιθέσεις, χτυπήθηκαν βάναυσα, διαπομπεύτηκαν χυδαία, καταπατήθηκαν θεμελιώδη δικαιώματά τους.»

Το ΑΠΘ και όλα τα πανεπιστήμια πρέπει να υπερασπίζονται την ελευθερία και τη δημοκρατική νομιμότητα στην ακαδημαϊκή ζωή. Η πλειονότητα της πανεπιστημιακής κοινότητας και της κοινωνίας στηρίζουν αυτούς τους στόχους. Η βία, η απειλή χρήσης βίας, η κατάληψη του δημόσιου χώρου σε βάρος άλλων, για την προώθηση οποιωνδήποτε αιτημάτων και διεκδικήσεων, δεν είναι και δεν θα γίνουν ποτέ αποδεκτές.

Όσοι και όσες υπογράφουμε, πιστεύουμε ότι  ο νόμος για την προάσπιση της δημοκρατικής λειτουργίας του Παν/μίου πρέπει να εφαρμόζεται. Είμαστε  δίπλα στον πρύτανη του ΑΠΘ και στεκόμαστε απέναντι στην απόπειρα στοχοποίησής του.

Οι υπογραφές

Η πολιτική ανυπακοή σε συνθήκες δικτατορίας αποτελεί καθήκον των πολιτών. Πρόκειται για το δικαίωμα αντίστασης ενάντια σε καθεστώτα που στερούνται νομιμοποίησης, πράγμα που είναι εγγεγραμμένο και στα ελληνικά συντάγματα ήδη από τον 19ο αιώνα.

Σε συνθήκες όμως ομαλής λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος, η ανυπακοή σε ψηφισμένους από τη Βουλή νόμους είναι τελείως διαφορετική υπόθεση.

Βέβαια, κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει έναν ή και πολλούς οργανωμένους πολίτες να έχουν σφοδρή αντίθεση απέναντι σε νομοθετικές επιταγές της πολιτείας και να θέλουν να την εκφράσουν. Η σύγχρονη θεωρία του δικαίου έχει ασχοληθεί με το λεπτό και ακανθώδες αυτό ζήτημα και έχει καταλήξει σε ορισμένα κριτήρια που πρέπει να κατευθύνουν τη δράση των ανυπάκουων πολιτών. Τα κριτήρια αυτά είναι χρήσιμο να γνωρίζουν ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ και όσοι άλλοι προπαγανδίζουν εσχάτως και υποδαυλίζουν κινήματα ανυπακοής.

1. Οι αμφισβητούμενοι νόμοι πρέπει να θίγουν ευθέως τον πυρήνα των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών

2. Εναντίον της εικαζόμενης αδικίας πρέπει να έχουν εξαντληθεί προηγουμένως όλα τα νόμιμα μέσα αμφισβήτησης

3. Οι δράσεις ανυπακοής οφείλουν να κινούνται στο πλαίσιο της αρχής της αναλογικότητας και να μην καταλήγουν στην κατάλυση της ίδιας της νομιμότητας

4. Οι ανυπάκουοι πολίτες οφείλουν να αποδέχονται τον προσωρινό έστω χαρακτήρα της παρανομίας που μετέρχονται και τις κυρώσεις που αυτή συνεπάγεται.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, οι πράξεις ανυπακοής κατατείνουν στην αποκατάσταση ενός άτυπου διαλόγου με την κοινωνία με στόχο να την πείσουν για το δίκαιο των αιτημάτων τους και να οδηγήσουν στην αλλαγή του νόμου και στην εδραίωση μιας νέας νομιμότητας.

Σήμερα, διάφοροι καλούν σε κίνημα ανυπακοής ενάντια στην εφαρμογή του νόμου για την ανώτατη εκπαίδευση. Πρόκειται καταρχήν για νόμο ψηφισμένο από τα τέσσερα πέμπτα της Βουλής, δεν θίγει με κανένα τρόπο ατομικά δικαιώματα, δεν έχει γίνει αντικείμενο δικαστικού ελέγχου, άρα δεν έχουν εξαντληθεί τα νόμιμα μέσα αμφισβήτησής του, η ανυπακοή θέτει σε κίνδυνο την ίδια τη λειτουργία των Πανεπιστημίων, άρα δεν συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας και, κατά συνέπεια, η συντεταγμένη πολιτεία οφείλει να αντιδράσει και να απαιτήσει την εφαρμογή του, επιβάλλοντας ταυτόχρονα τις προβλεπόμενες κυρώσεις στους αμφισβητίες.

Έτσι λειτουργούν οι εύτακτες και ευνομούμενες πολιτείες. Αλλιώς, η ανεξέλεγκτη ανομία οδηγεί προοπτικά στον λαϊκισμό και στον εκφασισμό της κοινωνίας. Η Αντιγόνη και ο Σωκράτης δίδαξαν τις αρχές αυτές σε πολύ πιο οριακές συνθήκες. Είναι κρίμα που πολλοί Νεοέλληνες δεν μπορούν να το αντιληφθούν.

Όταν η Χρυσή Αυγή υπήρχε στα δημόσια πράγματα, οι αναφορές σε αυτήν γίνονταν –όταν δεν χρησιμοποιούνταν το όνομά της– με όρους όπως «ακροδεξιό μόρφωμα» ή «ακροδεξιά συμμορία» και ορθά, επειδή ο διαχωρισμός της από την «κανονική» Δεξιά ήταν επιβεβλημένος και δίκαιος. Το πρόθεμα «ακρο-» ήταν απαραίτητο για να αποφεύγεται η γενίκευση που θα καθιστούσε τη ΝΔ ομοτράπεζη των φασιστοειδών. Μάλιστα, ο συγκεκριμένος διαχωρισμός ήταν καθολικά αποδεκτός από τους νοήμονες, δεξιούς και αριστερούς, δημοκράτες.

Μετά την εθνική περιπέτεια διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ και τα δεινά που επέφερε, συντηρητικοί πολιτικοί και αρθρογράφοι εμμονικά αναφέρονται στο κόμμα της σημερινής αντιπολίτευσης ως «Αριστερά» ταυτίζοντάς το με όλο το αλλο μισό του πολιτικού φάσματος ενώ αυτό, φυσικά, δεν ισχύει, όπως δεν ίσχυε και για τους δεξιούς συναδέλφους τους. Το πολιτικό όφελος είναι προφανές: με την απουσία του προθέματος, όλη η Αριστερά ρίχνεται στον Καιάδα. Προσωπικά, θεωρώ τη συγκεκριμένη παράλειψη εσκεμμένη και άδικη, επειδή κάθε γενίκευση έχει ως υποπροϊόντα στερεοτυπικές και ρατσιστικές απόψεις. Κανένας αριστερός δημοκράτης δεν ανέχεται να τσουβαλιάζεται με την ακρο-αριστερά του ΚΚΕ που περιλαμβάνει και το μεγαλύτερο κομμάτι του ΣΥΡΙΖΑ (όσον αφορά το ΜέΡΑ 25, το πρόθεμα δεν είναι αρκετό – στην περίπτωσή τους είναι αναγκαίοι πιο σύνθετοι επιθετικοί προσδιορισμοί, όπως «η Αριστερά της χαρωπής αυταρέσκειας»).

Επιπρόσθετα, είναι κάπως υποκριτικό να υιοθετείται το ισοπεδωτικά σκέτο «Αριστερά» από ανθρώπους που στον προσωπικό τους πολιτικό αυτοπροσδιορισμό αποφεύγουν να καλούν εαυτόν και συναλλήλους «δεξιούς» – εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Για τον εαυτό τους δηλώνουν «φιλελεύθεροι», όρος ο οποίος πουθενά στον κόσμο δεν χρησιμοποείται από ανθρώπους που εκκλησιάζονται τακτικά.

Μια πολύ δυσάρεστη είδηση. Στις 2 Mαρτίου πέθανε ο σπουδαίος ραδιοφωνικός παραγωγός Θοδωρής Σαραντής, και φίλος, που έζησε όλη του τη ζωή μέσα στη μουσική.

Ο Θόδωρος Σαραντής είχε γεννηθεί στην Αθήνα τον Ιούνιο του 1945. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στην Πάντειο αλλά η μουσική υπήρξε το πάθος του το οποίο υπηρέτησε μέσω του ραδιοφώνου και της δισκογραφίας.

Ο Σαραντής άρχισε την καριέρα του το 1967 στη δισκογραφική εταιρεία Music Box και συνέχισε στην Columbia τη δεκαετία του 1970 και αργότερα στη Μίνως Μάτσας ως το 2004. Ξεκίνησε τις ραδιοφωνικές του εκπομπές στην κρατική ραδιοφωνία και αργότερα στην “ελεύθερη” ραδιοφωνία, στους σταθμούς Αθήνα 984, Τop Fm και τα τελευταία χρόνια στην ERTopen.

Ήταν ένας από τους επιδραστικότερους μουσικούς παραγωγούς. Χωρίς τον Θόδωρο Σαραντή δεν θα είχαμε ακούσει δισκογραφικά τις Μουσικές Ταξιαρχίες, τον Τζίμη Πανούση και πολλούς άλλους, αλλά και δίσκους όπως ο Φλου του Παύλου Σιδηρόπουλου. 

224 καθηγητές Πανεπιστημίου, ανάμεσά τους και πάρα πολλοί συνεργάτες του Books' Journal, στηρίζουν τον πρύτανη του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Νίκο Παπαϊωάννου, ο οποίος, απέναντι σε εξωπανεπιστημιακούς εισβολείς και καταληψίες με διαρρηκτικά εργαλεία του κτιρίου διοίκησης του ιδρύματος, κάλεσε, όπως άρμοζε, την αστυνομία. 

Aκολουθεί το κείμενο στήριξης του πρύτανη και οι υπογραφές των καθηγητών (η αρχική λίστα, που πιθανότατα θα αυξηθεί) οι οποίοι επιδοκιμάζουν την πράξη του:  

Ο Πρύτανης του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης κ. Ν. Παπαϊωάννου αναγκάστηκε, όπως όφειλε εφαρμόζοντας τον νόμο, να ζητήσει τη βοήθεια της εισαγγελίας η οποία στη συνέχεια απευθύνθηκε στην αστυνομία, όταν εξωπανεπιστημιακοί και φοιτητές κατέλαβαν το κτίριο της διοίκησης χρησιμοποιώντας λοστούς και εργαλεία διάρρηξης και απαίτησαν από τους εργαζόμενους στις υπηρεσίες φύλαξης και καθαριότητας να αποχωρήσουν, απειλώντας ευθέως τη σωματική τους ακεραιότητα. 

Όπως είπε ο πρύτανης:  «Ο φόβος έφερε την ανοχή και η ανοχή διαιώνισε τον φόβο. Η επιβολή απόψεων περιθωριακών ομάδων διά της βίας έγινε άγραφος νόμος, εγκαθιδρύοντας ένα άτυπο καθεστώς ομηρίας καθηγητών, εργαζόμενων και φοιτητών, οι οποίοι στοχοποιήθηκαν, δέχθηκαν ανοίκειες επιθέσεις, χτυπήθηκαν βάναυσα, διαπομπεύτηκαν χυδαία, καταπατήθηκαν θεμελιώδη δικαιώματά τους.»

Το ΑΠΘ και όλα τα πανεπιστήμια πρέπει να υπερασπίζονται την ελευθερία και τη δημοκρατική νομιμότητα στην ακαδημαϊκή ζωή. Η πλειονότητα της πανεπιστημιακής κοινότητας και της κοινωνίας στηρίζουν αυτούς τους στόχους. Η βία, η απειλή χρήσης βίας, η κατάληψη του δημόσιου χώρου σε βάρος άλλων, για την προώθηση οποιωνδήποτε αιτημάτων και διεκδικήσεων, δεν είναι και δεν θα γίνουν ποτέ αποδεκτές.

Όσοι και όσες υπογράφουμε, πιστεύουμε ότι  ο νόμος για την προάσπιση της δημοκρατικής λειτουργίας του Πανεπιστημίου πρέπει να εφαρμόζεται. Είμαστε  δίπλα στον πρύτανη του ΑΠΘ και στεκόμαστε απέναντι στην απόπειρα στοχοποίησής του. 

Υπογράφουν:

• Άννα Αγγελούση, Επ. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Χριστίνα Αθανασιάδου, Αν. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Δέσποινα Αλεξανδράκη Ομ. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Κρήτης
• Ευάγγελος Αλεξίου, Καθηγητής ΑΠΘ
• Νίκος Αλιβιζάτος, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Φάμπιο Αντωνίου, Επ. Καθηγητής ΟΠΑ 
• Χριστίνα Αντωνίου, Ομ. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Αλέξης Αρβανίτης, Επ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Μάρκος Ασσαέλ, Καθηγητής, ΑΠΘ
• Μαριάννα Αυγερινού, Επ. Καθηγήτρια  ΑΠΘ
• Μιχάλης Αυγουστιανάκης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Μιχαήλ Βαβελίδης, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Νάσος Βαγενάς, Ομ. Καθηγητής  ΕΚΠΑ
• Μαρία Βακόλα, Αν. Καθηγήτρια ΟΠΑ 
• Βασίλειος Βαμβακάς, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Θεόδωρος Βασιλακόπουλος, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Γεώργιος Βασίλαρος, Αν. Καθηγητής, ΕΚΠΑ
• Νίκος Βασιλειάδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Πέτρος Βασιλειάδης, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Ιωάννης Βασιλείου, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ
• Βασίλης Βασσάλος, Καθηγητής  ΟΠΑ
• Ευάγγελος Βενιζέλος, Καθηγητής ΑΠΘ
• Χαράλαμπος Βέντης, Επ. Καθηγητής  ΕΚΠΑ
• Ξενοφών Βερύκιος, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Νίκος Βέττας, Καθηγητής ΟΠΑ
• Στέλιος Βιρβιδάκης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Χάρης Βλάδος, Επ. Καθηγητής ΔΠΘ
• Ιωάννης Βλαχάβας, Καθηγητής ΑΠΘ
• Ιωάννης Βλαχογιαννάκος, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Λουκάς Βλάχος, τ. Καθηγητής, ΑΠΘ
• Σπύρος Βούγιας, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Βασίλης Βουτσάκης, Αν. Καθηγητής  ΕΚΠΑ
• Μαρία Γαβουνέλη, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Ελεάννα Γαλανάκη, Επ. Καθηγήτρια ΟΠΑ
• Δημήτριος Γαλάρης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου  Ιωαννίνων 
• Ιωάννης Κ. Γάλλος, τ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Θωμάς Γερασιμίδης, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Αναστάσιος Γερμενής, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
• Μιχάλης Γεωργιάδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Παναγιώτης Γεωργιάδης, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Βασιλική Γεωργιάδου, Καθηγήτρια Παντείου  Πανεπιστημίου
• Κώστας Γιαβής, Επ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Αθηνά Γιαννακού, Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Γιώργος Γιαννόπουλος,  Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Παναγιώτης Γκλαβίνης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Έλενα Γκόγκα, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Ανδρέας Γκόφας, Αν. Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου
• Δημήτριος Γούμενος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Αχιλλέας Γραβάνης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Αναστασία Γραμματικάκη-Αλεξίου, Ομ. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Βασίλης Γραμματίκας, Επ. Καθηγητής ΔΠΘ 
• Ιωακείμ Γρυσπολάκης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Ιωάννα Δελλαδέτσιμα, τ. αν. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Παύλος Δελλαδέτσιμας, Καθηγητής Χαροκόπειου Πανεπιστημίου
• Βασιλική Δεληγιάννη-Κουϊμτζή, Ομ. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Χρήστος Δελιδάκης, Καθηγητής Πανεπιστήμιο Κρήτης
• Δημήτρης Δημητράκος, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Αλέξ. Κ. Δημητρακόπουλος, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Αθηνά A. Δημοπούλου, Αν. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Δανάη Διακουλάκη, Ομ. Καθηγήτρια ΕΜΠ
• Εμμανουέλα Δούση, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Σοφία Δροσοπούλου, Καθηγήτρια  Imperial College London
• Παύλος Ελευθεριάδης, Καθηγητής Πανεπιστημίου της Οξφόρδης 
• Λεώνη Ευαγγελάτου-Δάλλα, Ομ. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Μαρία Δ. Ευθυμίου, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Χρύσανθος Ζαμπούλης, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Αχιλλέας Ζαπράνης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας
• Χριστίνα Ζαραφωνίτου, Καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου
• Περσεφόνη Ζέρη, Ομ. Καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου
• Νίκος Ζούμπος, τ. Καθηγητής και Πρύτανης Πανεπιστημίου Πατρών
• Γεώργιος Θεοδωρίδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Σέργιος Θεοδωρίδης, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Κλεάνθης Θραμπουλίδης, Καθηγητής, Πανεπιστημίου Πατρών
• Ιωάννης Ιγγλεζάκης, Καθηγητής ΑΠΘ.
• Νίκος Ιντζεσίλογλου, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Γιώργος Ιωάννου, Καθηγητής ΟΠΑ
• Βασίλειος Καλέρης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Μαρία Καλλέρη, τ. επ. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Ορέστης Καλογήρου, Καθηγητής ΑΠΘ
• Σαράντης Καλυβίτης, Καθηγητής ΟΠΑ
• Γρηγόρης Καλφέλης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Παντελής Καμμάς, Επ. Καθηγητής ΟΠΑ
• Αθανάσιος Καμπάς, Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
• Γιάννης Καρακάσης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης 
• Θεόκλητος Σ. Καρακατσάνης, Επ. Καθηγητής ΔΠΘ
• Βενιαμίν Καρακωστάνογλου, τ. μόνιμος Λέκτωρ ΑΠΘ
• Κωνσταντίνος Καραμάνης, Καθηγητής ΟΠΑ
• Ιωάννα Καραμάνου, Αν. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Ανδρέας Καραμπίνης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Θοδωρής Καραπάντσιος, Καθηγητής ΑΠΘ
• Γιώργος Καρράς, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ
• Κωνσταντίνος – Βασίλειος Κατσάμπαλος, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Σταύρος Κάτσιος, Καθηγητής Ιονίου Πανεπιστημίου 
• Αγγέλα Καστρινάκη, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Κρήτης 
• Ηλίας Κατσούλης, τ. Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου 
• Σωκράτης Κάτσικας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς
• Κλέα Κατσουγιάννη, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Βάσω Κιντή, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Δημήτρης Κολύμβας, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Innsbruck
• Αθανάσιος Καμπάς, Αν Καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
• Παρασκευάς Κονόρτας, Αν. Καθηγητής, ΕΚΠΑ
• Χρίστος Κοντογιάννης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών 
• Γιώργος Κορφιάτης, επίτιμος Καθηγητής ΑΠΘ
• Δημήτρης Κοσμόπουλος, Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Τιμολέων Κοσμίδης, Επ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Σοφία Κουκούλη, Επ. Καθηγήτρια Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου
• Αλέξανδρος Κουμπής,  Καθηγητής ΑΠΘ
• Ανδρέας Κούρκουλας, Καθηγητής ΕΜΠ
• Γιάννης Κουτεντάκης, Ομ. Καθηγητής  Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
• Χριστόφορος Κουτίτας, Ομ.  Καθηγητής ΑΠΘ
• Μιχάλης Κουτσιλιέρης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Σταμάτης Κριμιζής, Ακαδημαϊκός
• Γεώργιος Κυριακίδης, τ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Κώστας Κωστής, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Βασίλης Κωστόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών 
• Βασίλειος Κώτσης, Καθηγητής, ΑΠΘ
• Στέλλα Λαδή, Επ. Καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου
• Άννα Λάμαρη, Επ. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Δημοσθένης Λέντζης, Επ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Ιωάννης Ληξουριώτης, Ομ. Καθηγητής, Παντείου Πανεπιστημίου 
• Βασίλειος Λιακόπουλος, Καθηγητής ΑΠΘ.
• Παναγιώτης Λιανός, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Αριστοτέλης Λουφόπουλος, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Δημήτρης Λυβάνιος, Επ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Σπήλιος Μανωλακόπουλος, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Ανδρέας Μαρκαντωνάτος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
• Σμαραγδή Μαρινάκη, Επ. Καθηγήτρια,ΕΚΠΑ
• Μαίρη Μιμίκου, Ομ. Καθηγήτρια ΕΜΠ
• Βασίλης Μούγιος,  Καθηγητής ΑΠΘ
• Νίκος Μουσιόπουλος, Καθηγητής ΑΠΘ
• Χλόη Μπάλλα, Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Κρήτης
• Παντελής Μπασάκος, Ομ. Καθηγητής, Παντείου Πανεπιστημίου 
• Κωνσταντίνος Μπαχάς, Διευθυντής Έρευνας  CNRS, Γαλλία 
• Κώστας Μπιλιαδέρης, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Νίκος Μπιτζιλέκης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Γεώργιος Μπιτσώρης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Ιωάννης Μπολέτης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Αναστάσιος Μπούντης,  Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών 
• Δημοσθένης Μπούρος, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Ευστάθιος Μπούσιας, Καθηγητής Πανεπιστήμιο Πατρών
• Αριστοτέλης Νανιόπουλος,   Ομ. Καθηγητής Α.Π.Θ.
• Στέλιος Νεγρεπόντης, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Ειρήνη Νικάνδρου, Επ. Καθηγήτρια ΟΠΑ
• Αργύρης Νικολαΐδης, τ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου, Αν. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Ιωάννης Νικολάου, Αν. Καθηγητής ΟΠΑ
• Αντώνης Ντέμος, Καθηγητής ΟΠΑ
• Γιάννης Ξυδόπουλος, Αν. Καθηγητής ΑΠΘ
• Γιώργος Οικονομίδης, Καθηγητής ΟΠΑ
• Μιχάλης Ορφανόπουλος, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Γιώργος Παγουλάτος, Καθηγητής ΟΠΑ 
• Ιωάννα Παπαβασιλείου, Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Μακεδονίας
• Θεόδωρος Παπαγγελής, Ομ. Καθηγητής Α.Π.Θ. -Ακαδημαϊκός
• Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Χαράλαμπος Παπαγεωργίου, Ομ. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Αικατερίνη Παπαγιάννη, Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Γιώργος Παπαδάκης, Καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
• Ιωάννης Παπαδόπουλος, Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας
• Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Νάνσυ Παπαλεξανδρή, Ομ. Καθηγήτρια ΟΠΑ
• Νίκος Παπαμίχος, τ. Αν. Καθηγητής ΑΠΘ
• Αγγελική Παπαπαναγιώτου, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Σωτήρης Παπαντωνόπουλος,  Επ. Καθηγητής, ΔΠΘ
• Μιχαήλ Πασχάλης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Συμεών Πασχαλίδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Νιόβη Παυλίδου, Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Ιωάννα Παυλοπούλου, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Σταύρος Περεντίδης, Ομ. Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου  
• Ανδρέας Πολύδωρος, Καθηγητής, ΕΚΠΑ
• Αντώνιος Ρεγκάκος, Καθηγητής -Ακαδημαϊκός ΑΠΘ
• Βασίλης Ρόθος, Καθηγητής ΑΠΘ
• Παρασκευάς Σαββαΐδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Μπάμπης Σαββάκης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης.
• Μιχαήλ Σακελλαρίου, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ
• Στρατηγούλα Σακελλαρίου, Επ. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Παντελής Σαραφίδης, Αν. Καθηγητής, ΑΠΘ
• Γιάννης Σαρηγιάννης, Επ. Καθηγητής, Πανεπιστημίου Λευκωσίας
• Μιλτιάδης Σαρηγιαννίδης, Επ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Πάνος Σεφερλής, Καθηγητής ΑΠΘ
• Αθανάσιος Σκόρδας, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Γιάννης Σμαραγδάκης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Ιουλία Σμόνου, Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Κρήτης
• Διομήδης Σπινέλλης, Καθηγητής ΟΠΑ
• Πέτρος Στάγκος, Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ
• Σωτηρία Σταυρακοπούλου, Αν. Καθηγήτρια ΑΠΘ
• Γιάννης Στεφανίδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Μανώλης Στρατάκης, Καθηγητής, Πανεπιστημίου Κρήτης
• Δημήτρης Α. Σωτηρόπουλος, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
• Βασίλης Ταρλατζής, Καθηγητής ΑΠΘ
• Νικόλαος Τεντολούρης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Γιώργος Τζέτζης Καθηγητής ΑΠΘ
• Ιωάννης Τζιφόπουλος, Καθηγητής ΑΠΘ
• Γιώργος Τόμπρας, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Χρήστος Τσαγγάλης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Ηρακλής Τσαγκάρης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Παναγιώτης Τσακαλίδης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης
• Έφη Τσακαλίδου, Καθηγήτρια Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
• Νικόλαος Τσέλιος, Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Μ.Ι. Τσινισιζέλης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Κωνσταντίνος Τσιούφης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Λουκάς Τσούκαλης, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Νικολάος Φακωτάκης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών
• Βασιλική Φαρμάκη, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
• Γ.Χ. Φθενάκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
• Γεράσιμος Φιλιππάτος, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Ανδρέας Φουντουλάκης, Αν. Καθηγητής Πανεπιστήμιο Κρήτης 
• Κων/νος Φουντουλάκης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Σταύρος Φραγκουλίδης, Καθηγητής ΑΠΘ
• Δημήτρης Φρυδάς, τ. Καθηγητής, Πανεπιστημίου Πατρών 
• Αριστείδης Φωτίου, Καθηγητής ΑΠΘ
• Δαμιανός Χατζηαντωνίου, Καθηγητής ΟΠΑ
• Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Κίμωνας Χατζημπίρος, Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ
• Κων/νος Χατζηκώστας, Λέκτορας ΑΠΘ
• Αντώνης Χατζημωϋσής, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Ανδρέας Χέλμης, Αν. Καθηγητής ΕΚΠΑ
• Νικόλαος-Κομνηνός Χλέπας, Καθηγητής ΕΚΠΑ 
• Μίνα Ψυχογιού, Αν. Καθηγήτρια, ΕΚΠΑ
• Κυριάκος Υάκινθος, Καθηγητής ΑΠΘ
• Martin Vöhler, Καθηγητής ΑΠΘ

Ο ζωγράφος και κριτικός, από την Καλιφόρνια των ΗΠΑ, Μάνι Φάρμπερ, όρισε ως «τέχνη των τερμιτών» αυτή που βρίσκεται «εκεί όπου το επίκεντρο του πολιτισμού δεν εντοπίζεται πουθενά ξεκάθαρο, με αποτέλεσμα ο τεχνίτης να μπορεί να είναι πρόστυχος, πεισματάρης, καλλωπιστικός και πεισματικά συγκεντρωμένος, κάνοντας τέχνη που δεν του εξασφαλίζει τα προς το ζην και δεν ενδιαφέρεται για το τελικό αποτέλεσμά της». Αυτή η ανάγκη, το να είναι η τέχνη τρόπον τινά «άσχημη», να κατευθύνεται εκεί όπου δεν είναι επιθυμητή, χτίζοντας και καταστρέφοντας χαοτικά λαγούμια σαν τους τερμίτες, ήταν ισχυρή στη δημιουργία του περιοδικού Βαβέλ, σαράντα χρόνια πριν, τον Φεβρουάριο του 1981.

Η Βαβέλ ήταν ένα περιοδικό «κόμικς – και όχι μόνο», όπως καυχιόταν, χρησιμοποιώντας μια –μάλλον μέτρια– μετάφραση του σλόγκαν του θρυλικού ιταλικού περιοδικού κόμικς Linus, που άνθιζε εκείνη την περίοδο.

Αέρας ανανέωσης

Σε μια εποχή μεγάλου κοινωνικού αναβρασμού και εντονότατης πολιτικοποίησης, μια παρέα νέων με σπουδές στην Ιταλία, αγάπη για τα κόμικς και με τα λεφτά των διακοπών που δεν πήγαν, εξέδωσε ένα περιοδικό κόμικς. Πρωτεργάτες η Νίκη Τζούδα και ο Γιώργος Μπαζίνας – ο οποίος, στην πορεία, διαφώνησε και αποχώρησε για να δημιουργήσει το δικό του περιοδικό κόμικς, το Παρά Πέντε. Επηρεασμένη από το περιοδικό Linus, και τα γαλλικά Charlie Hebdo και τον πρόγονό του, το Hara-Kiri, η Βαβέλ προσέφερε σε ένα ουσιαστικά αμύητο κοινό, από το πρώτο κιόλας τεύχος της, σατιρικά κόμικς και στριπ. Λεγόταν, τότε, ότι η Βαβέλ (και το περιοδικό Μαμούθ, που είχε προηγηθεί) είναι περιοδικό ανθολογίας κόμικς όχι για παιδιά, που θεωρούνταν το βασικό κοινό των κόμικς, αλλά για ενήλικους. Αλλά, προφανώς, ο χαρακτηρισμός αυτός δεν ήταν αρκετός. Τα κόμικς που φιλοξένησε η Βαβέλ, σε πολύ μεγάλο βαθμό, κυμαίνονταν στο γενικότερο κλίμα ελευθεριότητας και ριζοσπαστισμού που επικρατούσε εκείνη τη στιγμή στα ευρωπαϊκά έντυπα, φιλοξενώντας τη δουλειά δημιουργών όπως ο Altan, ο Copi, ο Reiser, ο πατέρας της Μαφάλντα Quino, ο Wolinski, αλλά και ο Crepax, ο  Moebius, o Enki Bilal, οι Munoz-Sampayo να κάνουν την εμφάνισή τους από τα πρώτα κιόλας τεύχη της.

Δυσανάλογα επιδραστική, ειδικά αν αναλογιστούμε πως επρόκειτο για κόμικς, η Βαβέλ ήταν ένα έντυπο στο οποίο στράφηκε το κομμάτι εκείνο της νεολαίας της δεκαετίας του 1980, το οποίο ηταν μπουχτισμένο από τον συντηρητισμό των υπαρχόντων μίντια και την αναχρονιστική στάση της κυρίαρχης Αριστεράς απέναντι στην κουλτούρα. Εκτός από διάφορες μοντέρνες αφηγηματικές εκδοχές στα κόμικς και εκτός της καταλυτικής παρουσίας εκπροσώπων του χιουμοριστικού κόμικς που γεννήθηκαν μέσα στον ριζοσπαστισμό του Μάη του ’68, η Βαβέλ λειτούργησε ταυτόχρονα ως υπέρμαχος πολιτικού φιλελευθερισμού σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα της εποχής.

Στις σελίδες της, φιλοξενήθηκαν –μεταξύ άλλων– εξαιρετικά κείμενα για τον κινηματογράφο, τη γραφιστική, αλλά και κείμενα παρέμβασης για το AIDS, τα ναρκωτικά κ.ά. Όλα αυτά, συνοδευόμενα από πολλών λογιών στήλες, κείμενα και διηγήματα, μα κυρίως γουστόζικα ενορχηστρωμένα, τυλιγμένα μέσα σε εντυπωσιακούς γραφιστικούς πειραματισμούς, με τον Σταύρο Κούλα να αφήνει το αποτύπωμα των «γουορχολικών» και ποπ επιρροών του (μετά την αποχώρηση του Γιώργου Μπαζίνα, η γραφιστική πρωτοπορία που ερχόταν από περιοδικά τύπου Actuelle αλλά και από αμιγώς κόμικς προσπάθειες όπως το Frigidaire επικράτησαν), αλλά και αργότερα τον Soto Anagno να αφήνει το στίγμα του στο lay-out του περιοδικού.

Κόμικς και άλλα κόμικς

Η Βαβέλ σύστησε στο ελληνικό κοινό σπουδαίους δημιουργούς, και μεταξύ τους ορισμένους κλασικούς, όπως ο δημιουργός του ντετέκτιβ Σπίριτ Will Eisner, o δημιουργός του Κόρτο Μαλτέζε Hugo Pratt, o «μάγος» από την Αργεντινή Alberto Breccia που πειραματιζόταν όσο κανείς με το χρώμα και την «αφή» της γραμμής, ο υπερρεαλιστής Caza, o Gotlib, o Pazienza, o Vuillemin, ο Mordillo, o Margerin, ο Liberatore, o Loustal, o Igort, o Tardi, o Daniel Clowes (που στην Ελλάδα μας συστήθηκε καλύτερα με το κόμικς Υπομονή, εκδ. Οξύ), ο Ralf König που με τα κόμικς του σατίριζε τον κοινοτισμό των γκέι, και τόσοι άλλοι. Παράλληλα όμως, έδωσε βήμα σε σπουδαίους Έλληνες δημιουργούς να αναδειχθούν μέσα από τις σελίδες της. Από τη Βαβέλ ξεκίνησε ο Αρκάς που πρωτοδημοσίευσε τα στριπ του με τον Κόκορα, στη Βαβέλ άρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες ο Γιάννης Καλαϊτζής την Τσιγγάνικη ορχήστρα, το πρώτο μοντέρνο ελληνικό graphic novel, έναν συναρπαστικό εικονογραφικό περίπατο στην μεταπολιτευτική Αθήνα του 1980, εκεί πρωτοεμφανίστηκε ο χορογράφος Δημήτρης Παπαϊωάννου, ο οποίος δημοσίευσε κυρίως τη δεκαετία του ‘90 συναρπαστικά γκέι κόμικς με θέμα τον έρωτα, τον εικαστικό Γιώργο Μπότσο, την Έλενα Ναβροζίδου και τον Κώστα Βιτάλη με τα ποιητικά και «ακραίου ερωτισμού» κόμικς που δημιούργησαν, τον Νίκο Κούτση, τον Νικόλα Κούρτη, τον Κώστα Μανιατόπουλο, τον Λέανδρο με την χαοτική και ιδιοφυή σχεδιαστική γραμμή του που κατάφερε να ενθουσιάσει ακόμα και τον θρύλο Moebius σ’ ένα από τα φεστιβάλ της Βαβέλ στο Γκάζι, τη Μαρία - Ηλέκτρα Ζογλοπίτου, τον Σπύρο Βερύκιο κ.ά.

Μια από τις πιο εντυπωσιακές στιγμές του περιοδικού, κατά την κρίση μου, ήταν μια δημιουργική σύγκρουση, που φιλοξενήθηκε στα τεύχη 32-33. Στο τεύχος 32, πρωτοδημοσίευσε τον «Ευρύμαχο» ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, πεντασέλιδο εικαστικής καταγωγής κόμικς, που συνοδευόταν από μια «συστατική επιστολή» του καθηγητή του, Γιάννη Τσαρούχη, ο οποίος ισχυριζόταν ότι «η ζωγραφική και το χρώμα οδηγεί σε άλλου είδους κόμικς» σε αντίθεση με «τα παραμύθια των μυών, τα κακοσχεδιασμένα ή τα υποπαράγωγα της σιχασιάς και της απογοητεύσεως». Ο Τσαρούχης αντιτασσόταν στα κόμικς ηρωικής φαντασίας, που κατά τη γνώμη του δεν ήταν παρά «τροποποιημένες από τον ρατσιστικό μικροαστισμό και ισχνό ρασιοναλισμό, απεικονίσεις των ζωοφόρων του 4ου αιώνα». Στο επόμενο τεύχος, στον Τσαρούχη απάντησε ο Αντώνης Ευδαίμων (ο Αρκάς, πριν γίνει ευρύτερα γνωστός), υποστηρίζοντας ότι ο Τσαρούχης είναι εγκλωβισμένος στα κλισέ που ακολουθούν την τέχνη των κόμικς, και  όπως και άλλοι διανοούμενοι, έτσι και αυτός, όταν δεν την αφορίζουν ως αντιδραστικό προϊόν της δυτικής υποκουλτούρας, προσπαθούν να βρουν συγγενείς της στις άλλες τέχνες ή στην ιστορία για να καταδείξουν αφενός μεν ότι δεν είναι μια ξεχωριστή και ανεξάρτητη τέχνη, αφετέρου ότι υπάρχουν και πολύ καλύτερα παραδείγματα. Αντίθετα, λέει, τα κόμικς είναι μια εντελώς καινούργια τέχνη με τους δικούς της κανόνες και τα δικά της μέσα, η οποία μπορεί να υπάρξει μόνο σε έντυπη μορφή καθώς «η ένταξή τους μέσα στο είδος του εντύπου, η προσαρμογή τους στο μέγεθός του, η σελιδοποίησή του, δεν είναι απλά τεχνικά θέματα, είναι αισθητικά προβλήματα, καθώς τα κόμικς αποκτούν πλήρη υπόσταση μόνο όταν τυπωθούν». Τέλος αναφέρει πως, όπως κάθε καινούργια τέχνη, έτσι και τα κόμικς δανείζονται από τις προηγούμενες, ενώ όσοι κάνουν κόμικς δεν έχουν καμία υποχρέωση να αποδείξουν πως είναι λογοτέχνες, πως ξέρουν να κάνουν κινηματογράφο, πως ξέρουν να ζωγραφίζουν, ούτε καν πως ξέρουν να σχεδιάζουν. Τα κόμικς χειρίζονται κάτι ξένο στις εικαστικές τέχνες: τον χρόνο. Κάθε καρέ είναι ανολοκλήρωτο χωρίς το επόμενο και το προηγούμενο, ενώ όσο πιο ολοκληρωμένο είναι, τόσο πιο δυσκίνητο γίνεται.

Επιδραστικότητα με αντίκτυπο

Η επιδραστικότητα της Βαβέλ δεν φαινόταν μόνο στην απήχησή της ιδίως στις τάξεις των νέων – οι φοιτητές κυκλοφορούσαν με μια Βαβέλ στο χέρι. Η επιδραστικότητα του εντύπου αυτού καθώς και η δουλειά που είχε ρίξει η ομάδα πίσω από το περιοδικό, αναφορικά με την απενοχοποίηση των κόμικς και την γνωριμία σπουδαίων δειγμάτων της τέχνης αυτής με το αναγνωστικό κοινό, φάνηκε στα φεστιβάλ που διοργάνωσε το περιοδικό.

Στα 14 Φεστιβάλ που διοργανώθηκαν συνολικά από το 1996 (επέτειος 15 χρόνων κυκλοφορίας του περιοδικού) μέχρι και το 2012 (όλα πραγματοποιήθηκαν στην Τεχνόπολη, πλην του τελευταίου που έλαβε χώρα στη Διπλάρειο Σχολή), έγιναν δεκάδες εκθέσεις και εκδηλώσεις, ενώ σπουδαίοι δημιουργοί τίμησαν με την παρουσία τους το Διεθνές Φεστιβάλ Κόμικς της Αθήνας ή Φεστιβάλ της Βαβέλ, όπως έμεινε τελικά στην ιστορία. Από τον –πατέρα της Μαφάλντα και πρόσφατα εκλιπόντα– Quino, ο οποίος όπως μας αναφέρει η συνεκδότρια του περιοδικού Νίκη Τζούδα, ακούραστος, έμενε στους χώρους του Φεστιβάλ ολημερίς μιλώντας με το κοινό και υπογράφοντας τις δουλειές του, τους Francesco Tulio Altan, Daniele Brolli, Max Cabanes, Pablo Echaurren, Édika, Vittorio Giardino, Jacques de Loustal, Frank Margerin, Lorenzo Mattotti, Miguelanxo Prado, Philippe Vuillemin, αλλά και τον Moebius, τον Jeff Smith του Bowes, τον Max Andersson, τον Thomas Ott, τον König, τη δημιουργό του Περσέπολις Marjane Satrapi, τον μαιτρ του νουάρ José Muñoz, τις δημιουργικές ομάδες όπως η L’ Association των Lewis Trondheim και David B. και η Ultrapop. Προφανώς, συμμετείχαν και σπουδαίοι έλληνες καλλιτέχνες, ο Αρκάς, ο Διαμαντής Αϊδίνης, ο Σπύρος Βερύκιος, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου, ο Λέανδρος, ο Γιάννης Ιωάννου, ο Νίκος Κούρτης, ο Γιάννης Καλαϊτζής, η Έλενα Ναβροζίδου, κ.ά., με έργα τους και μοναδικές εγκαταστάσεις.

Μοναδική στιγμή των Φεστιβάλ, η έκθεση πρωτότυπων έργων του Will Eisner.

Η Βαβέλ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο το ελληνικό κοινό προσλαμβάνει τα κόμικς ενώ ταυτόχρονα συνέβαλε στην αισθητική και την πολιτική χειραφέτηση των αναγνωστών της. Της είμαστε ευγνώμονες.