Νίκος Ζαχαριάδης
Εμφάνιση άρθρων Books' Journal βάσει ετικέταςΗ 28η Οκτωβρίου 1940 χωρίς τον Μεταξά
Εάν οι εκλογές του Ιανουαρίου 1936 δεν είχαν γίνει με το εκλογικό σύστημα της «απλής και άδολης αναλογικής» και είχε σχηματιστεί κυβέρνηση, είτε του Λαϊκού Κόμματος ή των Φιλελευθέρων, ο Μεταξάς δεν θα είχε γίνει πρωθυπουργός τον Απρίλιο και δικτάτορας την 4η Αυγούστου. Εάν γινόταν αυτό, η Ελλάδα θα αναμειγνυόταν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με άλλους όρους και η μεταπολεμική εξέλιξη των πραγμάτων θα ήταν τελείως διαφορετική από αυτή που ζήσαμε.
Η Ελλάδα δέχτηκε ιταλική επίθεση την 28η Οκτωβρίου 1940 και ενεπλάκη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο γιατί κυβερνήτης της ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς και αρχηγός του κράτους ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄. Εάν δεν ίσχυε αυτό, η Ελλάδα, κατά πάσα πιθανότητα, είτε δε θα αναμειγνυόταν στον πόλεμο ή θα δεχόταν επίθεση από τη Βρετανία στα μέσα του 1942, κατά την προετοιμασία για τη μάχη του Ελ Αλαμέιν.
Όσο και εάν ακούγεται παράξενο, ο μόνος λόγος που η Ελλάδα δέχτηκε επίθεση και είπε ΟΧΙ στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι την 28η Οκτωβρίου 1940 ήταν γιατί τη χώρα δεν κυβερνούσε το Κόμμα των Φιλελευθέρων ή το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος. Εάν ήταν πρωθυπουργός ο Νικόλαος Πλαστήρας, επικεφαλής βενιζελικής κυβέρνησης, κατά πάσα πιθανότητα η Ελλάδα θα είχε προσχωρήσει στον Άξονα στο πλευρό της Ιταλίας, το φασιστικό καθεστώς της οποίας θαύμαζε ο Πλαστήρας και επιθυμούσε να εφαρμόσει στην Ελλάδα. Εάν, δε, τη χώρα κυβερνούσε το ΚΚΕ, στις 24 Αυγούστου 1939, την επομένη της υπογραφής του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, η Ελλάδα θα προσχωρούσε επίσης στον Άξονα και θα δεχόταν γερμανική επίθεση στα μέσα καλοκαιριού 1941, ταυτόχρονα με την εκδήλωση της γερμανικής επίθεσης στη Σοβιετική Ένωση.
Σε ό,τι ακολουθεί επιχειρηματολογώ για το γιατί.
O Πλαστήρας
Ο Νικόλαος Πλαστήρας είναι, κατά τη γνώμη μου, μια από τις πιο υπερτιμημένες φυσιογνωμίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Απόφοιτος σχολής υπαξιωματικών του στρατού, το 1909 συμμετείχε στο Κίνημα στο Γουδί. Το 1922 ηγήθηκε στρατιωτικού πραξικοπήματος λίγες ημέρες μετά την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από τη Μικρά Ασία, και ενώ πρόσφυγες προσπαθούσαν ακόμη να ξεφύγουν από τη δολοφονική βία των στρατιών του Κεμάλ. Ανέτρεψε την κυβέρνηση Γούναρη και, λίγες εβδομάδες αργότερα, οργάνωσε δίκη-παρωδία σε έκτακτο στρατοδικείο, το οποίο «δίκασε» και καταδίκασε σε θάνατο τον πρωθυπουργό Δημήτριο Γούναρη και άλλους δύο πρώην πρωθυπουργούς, τον υπουργό Εξωτερικών, τον υπουργό Στρατιωτικών και τον διοικητή του εκστρατευτικού σώματος της Μικράς Ασίας. Οι Έξι εκτελέστηκαν τα ξημερώματα της επόμενης ημέρας από την έκδοση της καταδικαστικής απόφασης. Τον Μάρτιο 1933, την ημέρα των εκλογών, ο Πλαστήρας οργάνωσε πραξικόπημα, με την έγκριση του Ελευθερίου Βενιζέλου, για να εμποδίσει το Λαϊκό Κόμμα, που κέρδισε τις εκλογές, να σχηματίσει κυβέρνηση. Το πραξικόπημα απέτυχε και ο Πλαστήρας κατέφυγε στη Γαλλία. Ακριβώς δύο χρόνια μετά, τον Μάρτιο του 1935, παρ’ όλο που η κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος δεν είχε παλινορθώσει τη μοναρχία, όπως της ζητούσαν επίμονα ακραία στοιχεία του στρατού, ο Πλαστήρας οργανώνει πάλι, από τη Γαλλία, πραξικόπημα για την ανατροπή της κυβέρνησης και, δήθεν, την «προστασία της δημοκρατίας». Όταν το πραξικόπημα αποτυγχάνει, ο Πλαστήρας καταδικάζεται σε θάνατο για εσχάτη προδοσία. Τον επόμενο χρόνο, και ενώ η χώρα συγκλονίζεται από αιματηρές ταραχές που διοργανώνει το ΚΚΕ σχεδόν καθημερινά από τις αρχές του χρόνου, στις εφημερίδες της 29ης Ιουνίου 1936 δημοσιεύεται δημόσια προτροπή του Πλαστήρα να επιβληθεί αμέσως δικτατορία (διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτότυπου):
Κατά τας ημέρας αυτάς διαδίδονται πολλά περί εγκαθιδρύσεως εις την Ελλάδα δικτατορίας εκ μέρους των κυβερνητών σήμερον. Θα ήταν αλήθεια ευχής έργον εάν ήταν δυνατό να πραγματοποιηθή η ιδέα αυτή το ταχύτερον [...]. Εάν το σημερινό καθεστώς έχει προσανατολισθή προς αυτήν την κατεύθυνσι και αισθάνεται ότι έχει στους κόλπους του τα απαραίτητα στοιχεία και τον άνδρα ο οποίος θα αποτελέση τον ιθύνοντα νουν και έχει την ικανότητα και την δύναμι για να άρει τις αιτίες που κρατούν τον λαό σε δύο συγκρουόμενες μερίδες, δεν πρέπει ούτε για μια στιγμή να διστάση, διότι οι καιροί ου μενετοί.
Όπερ και εγένετο, την 4η Αυγούστου 1936, χωρίς αντιδράσεις από τον ελληνικό λαό και χωρίς να «ανοίξει μύτη». Όμως, η δικτατορία του Μεταξά δεν ήταν ακριβώς η δικτατορία που είχε στο νου του ο Πλαστήρας, ο οποίος ήλπιζε ότι το κίνημα θα οργανωνόταν από κοινοβουλευτικές δυνάμεις και, δη, του κεντρώου χώρου, και θα είχε αποτέλεσμα την επιβολή ενός φασιστικού καθεστώτος στα πρότυπα του καθεστώτος Μουσολίνι. Ο Πλαστήρας, στα 3 χρόνια που ήταν στη Γαλλία, γνώρισε και θαύμασε το ιταλικό φασιστικό καθεστώς και πίστευε ότι αποτελούσε την απάντηση στο πολιτικό πρόβλημα της Ελλάδος.
Στα τέλη Νοεμβρίου 1940, και ενώ ο ελληνικός στρατός είχε αποκρούσει την αρχική ιταλική επίθεση και είχε ήδη απωθήσει τον ιταλικό στρατό πέρα από τα αλβανικά σύνορα, ο Πλαστήρας ανέλαβε πρωτοβουλία να πείσει την ελληνική κυβέρνηση να δεχτεί τη διαμεσολάβηση της ναζιστικής Γερμανίας για να τερματιστούν οι εχθροπραξίες και να επιτευχθεί ανακωχή.
Έτσι, όπως πολύ εύγλωττα σχολιάζει ο καθηγητής Γεώργιος Μαυρογορδάτος σε άρθρο του στην Καθημερινή (1 Νοεμβρίου 2023):
Τα χαράματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, αν στη θέση του Ιωάννη Μεταξά είχε βρεθεί ως δικτάτορας ο Νικόλαος Πλαστήρας, αν δηλαδή είχε επικρατήσει το Κίνημα του 1935, η απάντησή του στον Ιταλό πρέσβη θα ήταν ασφαλώς διαφορετική. Δεν είναι μόνο ότι ο Πλαστήρας είχε γίνει από αρκετά χρόνια άκριτος θαυμαστής του Μουσολίνι, ούτε ότι φιλοδοξούσε να μιμηθεί αυτόν περισσότερο από κάθε άλλον δικτάτορα, όπως αρθρογραφούσε το 1934. Το 1941, από τη Γαλλία όπου παρέμενε εξόριστος, κατηγορούσε τον Μεταξά και τον Γεώργιο Β΄ ότι οδήγησαν την Ελλάδα σε άνισο πόλεμο με την Ιταλία και τη Γερμανία, που μπορούσε να είχε αποφευχθεί. […]. Άλλωστε, ήταν έτοιμος να συνεργαστεί με τις δυνάμεις του Άξονα. Βαυκαλιζόταν, όπως φαίνεται, με την ελπίδα ότι αυτές θα τον εγκαθιστούσαν δικτάτορα στην κατεχόμενη Ελλάδα.
To ΚΚΕ
Toν Αύγουστο 1935, μετά την επικράτηση των Ναζί στη Γερμανία, η Κομμουνιστική Διεθνής ή Κομιντέρν, η υπηρεσία του σοβιετικού κομμουνιστικού κόμματος που επέβλεπε και ήλεγχε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα του κόσμου, αποφάσισε τη δημιουργία «λαϊκών μετώπων» και διέταξε τα ΚΚ όλου του κόσμου να δημιουργήσουν «αντι-φασιστικούς» συνασπισμούς με σοσιαλιστικά, φιλελεύθερα και αστικά κόμματα για να ελέγξουν την άνοδο του φασισμού. Έτσι, στις εκλογές του Ιανουαρίου 1936, το ΚΚΕ κατέβηκε με την ονομασία «Λαϊκό Μέτωπο», πιστό, όπως πάντα, στις εντολές της Μόσχας.
Όμως, στις 7 Σεπτεμβρίου 1939, 14 ημέρες μετά την υπογραφή του συμφώνου Ρίμπεντροπ-Μολότοφ και 7 μέρες μετά την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία, ο Στάλιν έδωσε εντολή να εγκαταλειφθεί αμέσως η πολιτική των «λαϊκών μετώπων» και να καταγγελθεί ο πόλεμος που μόλις είχε ξεσπάσει ως «σύγκρουση μεταξύ ιμπεριαλιστικών δυνάμεων»[1]. Στις 9 Σεπτεμβρίου συνεδρίασε η Κεντρική Γραμματεία της Κομιντέρν και εξέδωσε απόφαση που έλεγε αυτολεξεί:
Ο σημερινός πόλεμος είναι ένας ιμπεριαλιστικός και άδικος πόλεμος για τον οποίο ευθύνονται οι αστικές τάξεις όλων των εμπλεκόμενων χωρών. Τα κομμουνιστικά κόμματα […] που έχουν πάρει θέση διαφορετική από την παραπάνω πρέπει να αλλάξουν αμέσως την πολιτική τους γραμμή.
Μια εβδομάδα αργότερα, σοβιετικά στρατεύματα εισέβαλαν στην «αστική, φασιστική» Πολωνία από τα ανατολικά και έθεσαν τέρμα στην αντίσταση του πολωνικού στρατού. Επακολούθησε ο διαμελισμός της Πολωνίας ανάμεσα στη Γερμανία και τη Σοβιετική Ένωση.
Η επίσημη θέση του ΚΚΕ από το φθινόπωρο του 1939 ώς τις αρχές Ιουλίου 1941 ήταν ότι υπεύθυνοι για τους πολέμους που είχαν κηρύξει η ναζιστική Γερμανία, η φασιστική Ιταλία και η κομμουνιστική Ρωσία στη δυτική Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική ήταν η Αγγλία και η Γαλλία, οι οποίες, κατά το ΚΚΕ, «κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία». Την ίδια ακριβώς θέση είχαν όλα τα κομμουνιστικά κόμματα του κόσμου. Το ΚΚΕ εκτέλεσε τις εντολές του σοβιετικού κόμματος μέχρι κεραίας. Η Κεντρική Επιτροπή, σε μανιφέστο της 20ής Απριλίου 1940, δηλαδή τρεις εβδομάδες πριν από την γερμανική εισβολή στη Γαλλία, και αφού ο Μεταξάς είχε επιβεβαιώσει τη συμπαράταξη της Ελλάδος με τους Συμμάχους, διακήρυξε (Ριζοσπάστης, 2 Μαΐου 1940):
Το πέρασμα της βασιλομεταξικής δικτατορίας στην υπηρεσία των αγγλογάλλων, συντελούμενος μέσα στις συνθήκες της έντασης των σχέσεων τους με την Ιταλία, σημαίνει –ούτε λίγο ούτε πολύ– πρόσκληση προς τους ιμπεριαλιστές να βγάλουν τα μάτια τους πάνω στα ελληνικά εδάφη και εξουσιοδότησή τους να μην αφήσουν πέτρα πάνω στην άλλη, στην δυστυχισμένη πατρίδα μας.[2]
Στις 30 Απριλίου 1940 το ΚΚΕ επανέρχεται με «προκήρυξη προς τον ελληνικό λαό», στην οποία αναφέρει ότι η εισβολή της ναζιστικής Γερμανίας και της ΕΣΣΔ εναντίον της Πολωνίας προκλήθηκε από τις ενέργειες της πολωνικής κυβέρνησης. Μετά το ΟΧΙ, η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ εξέδωσε μανιφέστο (7 Δεκεμβρίου 1940) όπου υποστήριζε ότι για την ιταλική επίθεση ευθύνεται «η βασιλομεταξική σπείρα», δηλαδή η ελληνική κυβέρνηση:
Ο πόλεμος αυτός που προκλήθηκε από τη βασιλομεταξική σπείρα, που διατάχτηκε από τους εγγλέζους ιμπεριαλιστές, δεν μπορεί να έχει την παραμικρή σχέση με την υπεράσπιση της πατρίδος μας. Ούτε είναι βέβαια «πόλεμος κατά του φασισμού», όπως δήλωσε κυνικά ο αρχιφασίστας Μεταξάς, ο δήμιος του λαού μας. [Ο] πόλεμος αυτός δεν μπορεί νάχει καμμιά σχέση με την ελευθερία.[3]
Όμως, στις 31 Οκτωβρίου 1940, ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης, έγκλειστος στις φυλακές Κέρκυρας, έστειλε επιστολή προς τον Ιωάννη Μεταξά, με την οποία καλεί τον ελληνικό λαό να συμπαραταχθεί με την κυβέρνηση για την απόκρουση της ιταλικής επίθεσης. Η επιστολή δόθηκε από την κυβέρνηση στις εφημερίδες και δημοσιεύθηκε την επόμενη μέρα. Στις 26 Νοεμβρίου 1940, ο Ζαχαριάδης, μετά τη σφοδρή αντίδραση του μηχανισμού και των στελεχών του ΚΚΕ που δρούσαν ελεύθεροι, κάνει πίσω και στέλνει δεύτερη επιστολή στον Μεταξά, η οποία, όμως, όπως και η τρίτη, που στάλθηκε στις 15 Ιανουαρίου 1941, δε δημοσιεύθηκαν ποτέ στον Τύπο, γιατί η κυβέρνηση, βλακωδώς, θεώρησε ότι μπορούσαν να προκαλέσουν ρήγμα στο αρραγές εθνικό μέτωπο.
Η δεύτερη επιστολή του Ζαχαριάδη δημοσιεύθηκε τελικά στον Ριζοσπάστη, στις 9 Μαρτίου 1947. Ο Ζαχαριάδης ζητούσε η Ελλάδα να σταματήσει τις εχθροπραξίες και να εισέλθει στον Άξονα Χίτλερ-Μουσολίνι-Στάλιν, στο πλευρό της ΕΣΣΔ. Ιδού:
Με το αίμα του ο λαός εξασφάλισε τη λευτεριά και την ανεξαρτησία του. Έξω απ’ αυτά η Ελλάδα δεν έχει καμμιά θέση στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο ανάμεσα στην Αγγλία και Ιταλία-Γερμανία. Αφού ο λαός μας υπερασπίσει αποτελεσματικά την ανεξαρτησία και την εθνική λευτεριά του, σήμερα ένα μοναχά πράμα θέλει: Ειρήνη και ουδετερότητα με τούτους τους όρους: (1) Να ξανάρθουν τα πράγματα όπως ήταν στις 28 του Οχτώβρη 1940 δίχως καμιά εδαφική-οικονομική-πολιτική ζημία σε βάρος της Ελλάδας, και (2) Οι πολεμικές δυνάμεις της Αγγλίας να φύγουν όλες απ’ τα χώματα και τα νερά της Ελλάδας. Με βάση τους δύο αυτούς όρους να ζητήσουμε αμέσως από την κυβέρνηση της Ε.Σ.Σ.Δ. να μεσολαβήσει για να γίνει ελληνοϊταλική ειρήνη. Αυτό σήμερα είναι το μοναδικό εθνικολαϊκό συμφέρον. Και η πράξη έχει αποδείξει ότι μόνον η Ε.Σ.Σ.Δ. σήμερα έσωσε την ειρήνη και ουδετερότητα της Γιουγκοσλαβίας – Βουλγαρίας – Τουρκίας.
Στις 15 Ιανουαρίου 1941 ο Ζαχαριάδης στέλνει την τρίτη επιστολή του, αυτή τη φορά προς όλα τα μέλη του ΚΚΕ, και ζητάει τη διενέργεια πραξικοπήματος ή στάσης για την ανατροπή του Μεταξά, την ίδια ώρα που η χώρα πολεμούσε στα βουνά της Αλβανίας εναντίον των Ιταλών. Στην επιστολή αναφέρει:
Ο Μεταξάς από την πρώτη στιγμή [...] έκανε πόλεμο φασιστικό, κατακτητικό πόλεμο. Ενώ, αφού διώξαμε τους Ιταλούς από την Ελλάδα, βασική προσπάθεια μας έπρεπε να είναι να κάνουμε μια ξεχωριστή, έντιμη και δίχως παραχωρήσεις ελληνοϊταλική ειρήνη, πράγμα που μπορούσε να γίνει με τη μεσολάβηση της ΕΣΣΔ, η μοναρχοφασιστική δικτατορία συνέχισε τον πόλεμο για λογαριασμό, όχι του λαού της Ελλάδας, μα της πλουτοκρατίας και του αγγλικού ιμπεριαλισμού. [...] Αφού δε ο Μεταξάς αρνιέται να αποκαταστήσει τις ελευθερίες του λαού, να εξασφαλίσει την ειρήνη της Ελλάδας και κάνει πόλεμο κατακτητικό ιμπεριαλιστικό, που όλα του τα βάρη τα πληρώνει ο λαός, παραμένει [σσ. ο Μεταξάς] κύριος εχθρός του λαού και της χώρας. Η ανατροπή του είναι το πιο άμεσο και ζωτικό συμφέρον του λαού μας. Λαός και στρατός πρέπει να πάρουν στα χέρια τους τη διαχείριση της χώρας και του πολέμου με σκοπό ειρήνη, εθνική ανεξαρτησία, εσωτερικό αντιφασιστικό, αντιπλουτοκρατικό λαϊκό καθεστώς, ολόπλευρη προσέγγιση προς την ΕΣΣΔ και βαλκανική συνεργασία με βάση την ειρηνική λύση των εσωβαλκανικών διαφορών».
Αναλογισθείτε το αυτό. Ο Ζαχαριάδης ζητούσε από τους Έλληνες να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους, που διεξήγαγε έναν νικηφόρο αμυντικό πόλεμο υπεράσπισης των εδαφών της πατρίδας. Τι θα έκανε, αυτός και ο μηχανισμός του ΚΚΕ, εάν ήταν ελεύθεροι και δρούσαν χωρίς περιορισμούς; Αναλογισθείτε την, εκ των υστέρων φρικιαστική, εκδοχή της ιστορίας όπου το ΚΚΕ ήταν νόμιμο την 28η Οκτωβρίου 1940 και η ηγεσία του κυκλοφορούσε ελεύθερη και δρούσε ανενόχλητη.
Στις αρχές του Ιανουαρίου 1936 το ΚΚΕ είχε ζητήσει από τα μέλη του να περάσουν από μαθήματα δράσης στην παρανομία· στις αρχές Ιουνίου 1936 εξέδωσε οδηγίες προς όλες τις οργανώσεις του να οργανώσουν άμεσα ταχυδρομική επικοινωνία μεταξύ τους, να βρεθούν μυστικά μέρη συνεδριάσεων και να δημιουργηθεί ένα δίκτυο συνδέσμων· και στα μέσα Ιουνίου 1936 έδωσε εντολή για την «εντατικοποίηση της δουλειάς στις ένοπλες δυνάμεις» και ζήτησε από τα μέλη των κομμουνιστικών πυρήνων να συλλάβουν τους αξιωματικούς «φασιστικών πεποιθήσεων και να ενωθούν με τις μάζες για την ανατροπή του καθεστώτος»[4]. Και αυτά ήταν απλώς η κατάληξη ενός επαναστατικού προγράμματος που ξεκίνησε το 1927, όταν η νεολαία του ΚΚΕ αποφάσισε την ίδρυση «αντιπολεμικών πυρήνων» στο στράτευμα. Θυμίζω ότι μέχρι τον Μάρτιο του 1928 ο αριθμός τους είχε φτάσει τις 238.
Αυτή η δραστηριότητα, ασφαλώς, θα είχε συνεχιστεί εάν δεν έκανε δικτατορία ο Μεταξάς το 1936 και εάν δεν είχε φυλακιστεί ή/και εκτοπιστεί η ηγεσία του ΚΚΕ. Είναι ασφαλές να υποθέσει κανείς, επίσης, ότι θα είχε ενταθεί μετά τον Οκτώβριο 1939, όταν η Κομιντέρν διέταξε τα κομμουνιστικά κόμματα όλου του κόσμου να καταγγείλουν τους «Αγγλογάλλους» και τους «Πολωνούς φασίστες» ως υπεύθυνους για την εισβολή στην Πολωνία και τον διαμελισμό της από τη Γερμανία και την ΕΣΣΔ. Φανταστείτε, λοιπόν, τις συνέπειες για την αντίδραση της Ελλάδος στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι, το αξιόμαχο του ελληνικού στρατού στην Ήπειρο και για την έκβαση της άμυνας της χώρας εναντίον της ιταλικής εισβολής, εάν το ΚΚΕ δρούσε ελεύθερο και εκτελούσε τις διαταγές της Κομιντέρν μετά την 28η Οκτωβρίου 1940.
Για να σας βοηθήσω, θυμηθείτε απλώς την ανταρσία που εκδηλώθηκε στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, με οργάνωση και υποκίνηση στελεχών του ΚΚΕ, στη Μέση Ανατολή. Τα κινήματα της Μέσης Ανατολής έγιναν σε τρεις φάσεις: τον Μάρτιο 1943, τον Ιούλιο 1943 και τον Απρίλιο 1944, με την ανταρσία του Ναυτικού, που ήταν η κορύφωση του δράματος. Καθόλου τυχαία, το πρώτο κίνημα σημειώθηκε τον Μάρτιο 1943, δηλαδή ταυτόχρονα με την έναρξη των εμφύλιων συγκρούσεων στην Ελλάδα. Η επίθεση του ΕΛΑΣ εναντίον των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων με στόχο την απορρόφηση ή την εξουδετέρωσή τους εξαπολύθηκε σχεδόν αμέσως μετά την παράδοση της 6ης Στρατιάς της Βέρμαχτ και τη, νικηφόρα για την ΕΣΣΔ, λύση της πολιορκίας του Στάλινγκραντ. Η ήττα της Γερμανίας στο Στάλινγκραντ συνέβη τρεις μήνες μετά την ήττα του Ρόμελ στο Ελ Αλαμέιν και είχε γίνει, πλέον, απολύτως σαφές ότι η ζυγαριά του πολέμου γέρνει εναντίον της Γερμανίας και η νίκη των Συμμάχων ήταν θέμα χρόνου. Αμέσως, το ΚΚΕ εξαπέλυσε εκστρατεία εξάλειψης οποιασδήποτε αμφισβήτησης της κυριαρχίας του στον ελλαδικό χώρο. Παράλληλα, αποπειράθηκε να εξουδετερώσει τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις που δρούσαν στη Μέση Ανατολή.
Η κομμουνιστική οργάνωση ΑΣΟ («Αντιφασιστική Στρατιωτική Οργάνωση»), στην οποία συμμετείχαν κυρίως στρατιώτες και ελάχιστοι υπαξιωματικοί και αξιωματικοί, ζήτησε τον Μάρτιο του 1943 την αποπομπή των «φασιστών» αξιωματικών (δηλαδή των μη αποταχθέντων μετά τα κινήματα του 1933 και του 1935, καθώς και των αντικομμουνιστών βενιζελικών) από τις Ταξιαρχίες. «Φασίστες» κατά το ΚΚΕ ήταν οι αξιωματικοί που οδήγησαν τον ελληνικό στρατό στις νίκες εναντίον του Μουσολίνι, που συγκρούστηκαν με τη Βέρμαχτ στη Γραμμή Μεταξά, που ηγήθηκαν της 1ης Ελληνικής Ταξιαρχίας στη Μάχη του Ελ Αλαμέιν προ έξι μηνών και που οδήγησαν τα ελληνικά υποβρύχια στις περιπολίες στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο το 1941 και το 1942 βυθίζοντας γερμανικά μεταγωγικά που μετέφεραν εφόδια για το Afrika Korps. Σύμφωνα με το ΚΚΕ η ηγεσία αυτών των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων ήταν «φασίστες».
Η ανταρσία του Μαρτίου 1943 είχε αποτέλεσμα την παραίτηση του υπουργού Αμύνης Παναγιώτη Κανελλόπουλου και την απομάκρυνση 40 αξιωματικών μοναρχικών πεποιθήσεων από τις Ταξιαρχίες. Τον Ιούλιο, οι ταραχές επαναλήφθηκαν με ανταρσίες στα πλοία Ιέραξ και Μιαούλης και στη 2η Ταξιαρχία. Η στάση καταπνίγηκε ύστερα από αγγλική επέμβαση και δύο στασιαστές δικάστηκαν, καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν.
Τον Μάρτιο 1944, το ΕΑΜ σχηματίζει στα βουνά της Ευρυτανίας την Προσωρινή Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) ή «Κυβέρνηση του Βουνού». Στις αρχές Απριλίου στασιάζει το Ναυτικό, που ήταν ελλιμενισμένο στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ναύτες πέταξαν στη θάλασσα τους αξιωματικούς τους, κατέλαβαν τα πλοία, ανέβασαν στα κατάρτια τους σημαίες που γράφουν «ΕΑΜ» και αξίωσαν τη συγχώνευση της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης του Καΐρου με την ΠΕΕΑ. Ο αρχηγός του αγγλικού στόλου έδωσε στην ελληνική κυβέρνηση διορία 48 ώρες για να καταπνίξει την ανταρσία, αλλιώς θα διέτασσε τη βύθιση του ελληνικού στόλου. Η ανταρσία του Απριλίου 1944 και ο παροπλισμός του ελληνικού στόλου έγιναν δύο μήνες πριν από την απόβαση στη Νορμανδία.
Αναλογισθείτε τώρα «επιτροπές οπλιτών» στην Κακαβιά και στο Τεπελένι, το χειμώνα 1940-41, να συλλαμβάνουν τους αξιωματικούς τους, όπως έκαναν στον Λίβανο το 1943, και να ζητούν άμεση κατάπαυση του πυρός και συνεννόηση με την Ιταλία, με τη διαμεσολάβηση της Σοβιετικής Ένωσης – όπως ζητούσε ο παράνομα εκδιδόμενος Ριζοσπάστης όλη τη διάρκεια του 1940. Φανταστείτε «πυρήνες» του ΚΚΕ να εμφανίζονται στην έδρα της μεραρχίας τους, να συλλαμβάνουν το επιτελείο και να το κλειδαμπαρώνουν σε αυτοσχέδια κρατητήρια επειδή ήταν «φασίστες», όπως έκαναν στα πλοία του ελληνικού στόλου που ήταν ελλιμενισμένα στην Αλεξάνδρεια το 1944. Είναι απολύτως βέβαιο ότι θα έκαναν στο αλβανικό μέτωπο το 1940-41 ακριβώς ό,τι έκαναν στον Λίβανο και την Αίγυπτο, όταν οι δύο ελληνικές Ταξιαρχίες, που είχαν συμμετάσχει στη Μάχη του Ελ Αλαμέιν, εκπαιδεύονταν και προετοιμάζονταν για να συμμετάσχουν στην απόβαση στη Σικελία και, μετά, στην απελευθέρωση της Ελλάδος. Περί αυτού δεν πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία.
Για το ΚΚΕ, πάντα, η υπέρτατη υποχρέωση, αυτή που υπερείχε όλων των άλλων, ήταν η πιστή εκτέλεση των εντολών της Μόσχας γιατί, κατά το συναξάρι τους, αυτό υπαγόρευε η αποστολή τους, που ήταν (και είναι) η παγκόσμια προλεταριακή επανάσταση. Τίποτε δε θα μπορούσε (και δεν μπορεί) να προηγείται αυτού του στόχου, και των εντολών της Μόσχας – ούτε καν η υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας της πατρίδας και της ελευθερίας του ελληνικού λαού. Εκ των υστέρων, λοιπόν, ο Μεταξάς ήταν όχι μόνο αυτός που πρόσδεσε τη χώρα στο άρμα της Βρετανίας και της νικήτριας συμμαχίας του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου αλλά, διώκοντας το ΚΚΕ και αδρανοποιώντας την ηγεσία του τα χρόνια προ της έναρξης του πολέμου, γλίτωσε την Ελλάδα από την εθνική τραγωδία που θα αποτελούσε η υπονομευτική δράση του στη διάρκεια του αλβανικού έπους.
Ίσως γι’ αυτό μετά το 1974 και, ειδικά, μετά το 1981 το ΚΚΕ και η Αριστερά προσπάθησε, για μερικά χρόνια, να επιβάλλει το αφήγημα ότι τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου το ΟΧΙ δεν το είπε ο Μεταξάς στον Ιταλό πρέσβη αλλά ο «Λαός». Και ότι εάν ο Μεταξάς δεν είχε πει ΟΧΙ θα επακολουθούσε λαϊκή εξέγερση. Στην πραγματικότητα, βέβαια, εάν ο Μεταξάς είχε υποκύψει στο ιταλικό τελεσίγραφο, το ΚΚΕ θα τον έκανε επίτιμο μέλος. Αλλά, όπως γνωρίζει πλέον και ο τελευταίος νοήμων Έλληνας, το μόνο πράγμα στο οποίο αριστεύουν οι κομμουνιστές είναι τα ψέματα και η διαστρέβλωση της πραγματικότητας.
Εάν η δικτατορία Μεταξά δεν είχε φυλακίσει και εκτοπίσει την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος (ΚΚΕ) μετά την 4η Αυγούστου 1936, ο νικηφόρος αμυντικός πόλεμος που διεξήγαγε η Ελλάδα στα βουνά της Ηπείρου και στην Αλβανία το 1940-41 θα γινόταν με πολύ διαφορετικούς όρους και θα είχε πολύ διαφορετική έκβαση. Τα αποτελέσματα θα ήταν καταστροφικά, όπως ήταν το 1943 και 1944 στη Μέση Ανατολή, όταν το ΚΚΕ προκάλεσε τη διάλυση και τον παροπλισμό των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων που δρούσαν στη Μέση Ανατολή μετά το 1941. H θέση αυτή δεν αποτελεί αβάσιμη εικασία ή σενάριο επιστημονικής φαντασίας αλλά βάσιμη υπόθεση που στηρίζεται σε πραγματικά ιστορικά δεδομένα.
[1] Monty Jonhstone, The CPGB, the Comintern and the War, 1939-194: Filling in the Blank Spots, Science & Society, Vol. 61, No. 1, Communism in Britain and the British Empire (Άνοιξη 1997), σ. 27-45.
[2] «Το ΚΚΕ από το 1918 ώς το 1931», τόμος Α΄, «Το ΚΚΕ από το 1918 ώς το 1926», και στο παράρτημα κειμένων της περιόδου 1932-1941, σελ. 498, έκδοση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ.
[3] ό.π., σ. 509-510.
[4] Περικλής Φ. Κωνσταντινίδης, «Θα υπήρχε Έπος του ’40 εάν δεν ήταν το ΚΚΕ στη φυλακή;», The Books’ Journal, Νο.180, Οκτώβριος 2026, σ. 28-32.
Η εθνική καταστροφή της (ένοπλης) εθνικής αντίστασης
Η ένοπλη αντίσταση εναντίον της τριπλής κατοχής του 1941-44, γενεσιουργός αιτία όλων των δεινών που ακολούθησαν, δεν ήταν μια «ένδοξη» και «ηρωική» σελίδα της ιστορίας του Ελληνισμού, αλλά μια καταστροφική παρέκκλιση από κάθε ορθολογική έννοια πατριωτισμού, λογικής και ανθρωπισμού.
«Να ζήσεις ΚουΚουΕ και χρόνια πολλά...»
100 χρόνια από την ίδρυση του ΚΚΕ: 26/11/1924
Το «Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (Ελληνικό Τμήμα της Κομμουνιστικής Διεθνούς)», όπως ήταν το όνομα του ΚΚΕ μέχρι τον Μάιο 1943[i], δημιουργήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 1924, ύστερα από ωμή επέμβαση του Σοβιετικού Kομμουνιστικού Kόμματος στα εσωτερικά του προδρόμου του ΚΚΕ κόμματος, του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος (ΣΕΚΕ), με αφορμή το θέμα της Μακεδονίας. Το επίσημο αφήγημα του ΚΚΕ είναι ότι ιδρύθηκε στις 17 Νοεμβρίου 1918, γιατί αυτή ήταν η ημέρα έναρξης του ιδρυτικού συνεδρίου του ΣΕΚΕ. Όμως, όπως θα γίνει σαφές παρακάτω, το ΣΕΚΕ ήταν διαφορετικό κόμμα από το ΚΚΕ.