web only

The Books’ Journal Notebook: Κομψά και πρακτικά σημειωματάρια για σημειώσεις, σκέψεις και ιδέες, κατάλληλο για μελέτη, εργασία και καθημερινή χρήση, ετοιμάστηκαν και κυκλοφορούν από τα γραφεία του περιοδικού μας και από επιλεγμένα βιβλιοπωλεία. 

Τα τελευταία χρόνια αναδύθηκε  στη χώρα ένα παράξενο ανθρωπολογικό είδος: οι «αναξιοποίητοι της ιστορίας».

Πρόκειται για συμπολίτες μας  που τιμήθηκαν με υψηλές θέσεις στον δημόσιο βίο. Οι οποίοι όμως, αφού εισέπραξαν όλες τις τιμές της εξουσίας, μόλις αφυπηρέτησαν, συμπεριφέρονται ωσάν η «Θεία Πρόνοια» να όρισε  το αντίθετο: ότι πρέπει να βρίσκονται μονίμως σε ανώτερα και ανώτατα πολιτικά και πολιτειακά αξιώματα.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι, πριν παρακολουθήσω το ντοκιμαντέρ του Αλεξη Παπαχελά για τη 17 Νοέμβρη, κατέκρινα σκληρά την επιλογή του να δώσει βήμα λόγου, στον Δημήτρη Κουφοντίνα, τον «αρχιεκτελεστή» της οργάνωσης, τον επονομαζόμενο και «φαρμακοχέρη». Τώρα όμως, που το είδα, συνειδητοποιώ ότι έκανα λάθος.

Η στάση της ελληνικής Αριστεράς απέναντι στο κράτος και την ασφάλεια αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της πολιτικής της ταυτότητας. Από τον Μεσοπόλεμο έως σήμερα, η ελληνική Αριστερά τείνει να αντιμετωπίζει το κράτος όχι πρωτίστως ως μηχανισμό προστασίας της εθνικής κυριαρχίας αλλά ως πεδίο κοινωνικών συσχετισμών και ταξικών αντιθέσεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ασφάλειας αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που κυριαρχεί στην παραδοσιακή κρατική στρατηγική.

Σε μια εποχή κατά την οποία ο δημόσιος διάλογος συχνά εξαντλείται στην επιφάνεια των γεγονότων, η συνέντευξη της υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων Σοφίας Ζαχαράκη στον δημοσιογράφο Βίκτωρα Ελιέζερ, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Άλεφ της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών, προσφέρει μια αφορμή για ουσιαστικότερο προβληματισμό γύρω από το ρόλο της εκπαίδευσης στη σύγχρονη δημοκρατία.

Η παρουσίαση από την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, των φωτογραφικών τεκμηρίων της γερμανικής Κατοχής, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι φωτογραφίες από την πορεία προς την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής δείχνει μια αλλαγή νοοτροπίας του ελληνικού κράτους. Σημαίνει αυτό άραγε ότι το κράτος στο εξής θα επενδύει στη διάσωση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης και για περιόδους εκτός της κλασικής αρχαιότητας.

Μερικές φορές η επικαιρότητα γράφεται με παλιά μελάνια. Η είδηση ότι ιρανικά drones εκτοξεύθηκαν προς την Κύπρο και ότι η Ελλάδα έσπευσε με τη φρεγάτα Κίμων λειτουργεί, πριν απ’ όλα, ως απάντηση σε όσους πλαστογραφούν την Ιστορία και επινοούν «γαλάζιες πατρίδες» πάνω σε θάλασσες με βαθύ αποτύπωμα αιώνων. Ταυτόχρονα αποτελεί ηχηρή υπενθύμιση για το ποιοι λαοί πλέουν διαχρονικά αυτά τα νερά, για τη γλώσσα που συνομιλεί με τα κύματα, για τη μνήμη που επιμένει κάτω από τις σημαίες.

Παρακολούθησα από πολύ νωρίς τη σκέψη και τη διαδρομή του Αντώνη Μανιτάκη, ενός κορυφαίου συνταγματολόγου, εξαιρετικού δασκάλου, αλλά και ενός μαχητικού διανοούμενου που επέλεξε να κωπηλατεί κόντρα στο ρεύμα. Ενός στοχαστή που συνδύαζε την επιστημονική γνώση με τη δημόσια παρέμβαση, τη θεωρία με την πράξη. Αναγνωστικά ήρθα σε επαφή μαζί του το 1980 μέσα από τον Πολίτη –ενός περιοδικού που από τη δεκαετία του 1970 αποτέλεσε μοναχικό βράχο σοβαρής σκέψης μέσα στη θάλασσα της ξύλινης γλώσσας της Αριστεράς– με ένα από τα πρώιμα θεωρητικά του κείμενα για τη «Σχέση του κράτους και της κοινωνίας στην πολιτική φιλοσοφία του Χέγκελ», στο οποίο ο γερμανός στοχαστής υπεδείκνυε έναν διαφορετικό δρόμο από τις θεωρίες του φυσικού δικαίου για τη συνάρθρωση του ατομικού με το γενικό συμφέρον μέσα στην ιδιωτική-αστική κοινωνία.

Σύμφωνα με την Αποστολή Παρακολούθησης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ στην Ουκρανία (UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine), το 2025 ήταν το πιο θανατηφόρο έτος για τους πολίτες της χώρας μετά το 2022. Η Αποστολή έχει επαληθεύσει ότι η βία που σχετίζεται με τον πόλεμο στην Ουκρανία το 2025 σκότωσε 2.514 πολίτες και τραυμάτισε 12.142, αύξηση 31% σε σύγκριση με το 2024. Παρ' όλα αυτά, στις αρχές του 2026, το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνιολογίας του Κιέβου μέτρησε ότι το 65% των Ουκρανών εξακολουθεί να είναι έτοιμο να υπομείνει τον πόλεμο για όσο διάστημα είναι απαραίτητο. Το επίπεδο αισιοδοξίας των Ουκρανών σχετικά με το μέλλον της χώρας δεν έχει μειωθεί στις αρχές του 2026 αλλά, αντίθετα, σε σύγκριση με το 2024-2025, αυξήθηκε. Σε ποιο βαθμό αυτή η στάση των Ουκρανών αποτελεί έκφραση αναγκαστικής ευφορίας ή, απεναντίας, αντανακλά τη συνεχιζόμενη ανθεκτικότητα, τους πόρους και το δυναμικό της Ουκρανίας στον συνεχιζόμενο πόλεμο;

Όταν μικρός ρωτούσα τη μακαρίτισσα τη γιαγιά μου τη Φράγκω να μου πει για τα κατορθώματα τού, από το 1925, κομμουνιστή άνδρα της και παππού μου, Γιάννη, ο οποίος συνελήφθη από τους Γερμανούς το 1943 και δολοφονήθηκε από τους ΠΑΟτζήδες της περιοχής Κοζάνης, ως αντίποινα για το κάψιμο της γερμανικής φάλαγγας τον Ιούνιο του 1943 από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στο Σαραντάπορο, αντί για επίκληση ηρωισμών μου απαντούσε με μια γκριμάτσα πόνου: «Τι τα θες και τα σκαλίζεις, παιδάκι μου. Ο παππούς σου μια ζωή για τους άλλους. Από τη Λάρισα στην Κοζάνη και από την Κοζάνη στη Λάρισα. Κουβαλούσε όπλα για τους αντάρτες μέσ’ στα δεμάτια και τα χερόβολα. Ώσπου να τα πάρει να τα πάει στον προορισμό τους η καρδιά μου κόντευε να σπάσει. Ανησυχούσα… Είχαμε μεγάλη φαμίλια. Παιδιά μικρά.  Μόνη μου τα μεγάλωσα τα παιδιά. Ο παππούς σου ήταν πάντα αλλού. Στο κόμμα… Μέχρι που το ’φαγε το κεφάλι του…».