Εκπαίδευση

Είναι διαχρονική η πεποίθηση πως για τη χαμηλή ποιότητα της εκπαίδευσής μας φταίνε βιβλία, αναλυτικά προγράμματα, η παιδαγωγική και επιστημονική κατάρτιση των καθηγητών και ό,τι άλλο συνιστά το περιεχόμενό της. Κι έτσι το συμπέρασμα προκύπτει αβίαστα: αν αλλάξουν, τότε ακαριαίως η εκπαίδευσή μας θα βελτιωθεί. Σας λέω όμως –ως εμπειροτέχνης, και όχι ως ειδικός της εκπαίδευσης– ότι αν αύριο ένα μαγικό χεράκι κλωνοποιούσε όλους τους φυσικούς, όλους τους μαθηματικούς, όλους τους βιολόγους με ακριβή αντίγραφα του Αϊνστάιν, του Νας και του Γουότσον, και έφερνε τα καλύτερα προγράμματα σπουδών και βιβλία, πάλι η συνολική εικόνα θα παρέμενε ζοφερή.

Το λάθος είναι ότι πιστεύουμε πως το καλό περιεχόμενο μπορεί να αναδειχτεί σε οποιοδήποτε δοχείο το βάλεις. Δεν είναι όμως έτσι, για τον απλό λόγο ότι το περιεχόμενο είναι ρευστό και παίρνει το σχήμα του δοχείου εντός του οποίου το βάζεις.

Αν λοιπόν το «δοχείο» και –παύοντας να μιλώ μεταφορικά– αν η κατακόρυφη οργάνωση της εκπαίδευσης, η διοίκηση, ο τρόπος λήψης αποφάσεων δεν οδηγήσει σε σχολικές μονάδες με αυτόνομη λειτουργία, δυνατότητα διαχείρισης των πόρων τους, των δράσεών τους, της επιλογής του προσωπικού τους από έναν θεσμικά ισχυρό διευθυντή και σύλλογο, που θα είναι υπόλογοι και θα αξιολογούνται για τις επιδόσεις του σχολείου τους, για τις πρωτοβουλίες που παίρνουν ή αμελούν να πάρουν, τότε ακόμη και το καλύτερο περιεχόμενο θα υπονομευθεί. Στην εξίσωση πρέπει να συμπεριλάβετε και τα σχολικά κτίρια. Από τη δεκαετία του 1970 ώς και σήμερα είναι τόσο ακαλαίσθητα, τόσο ευτελή, τόσο δυσλειτουργικά, ώστε να βεβαιώνεσαι πως η εντός αυτών παρεχόμενη εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να είναι τόσο γκρίζα, βαρετή και αδιάφορη όσο αυτά.

Και γιατί όλα αυτά τα τόσο –κατά τη γνώμη μου– προφανή, έχουν διαφύγει της προσοχής των αρμοδίων, συμπεριλαμβανομένων και των πολυποίκιλων σωματείων γονέων και εκπαιδευτικών; Συγγνώμη, αλλά το ερώτημα είναι αφελές. Ένα νέο βιβλίο, ένα νέο πρόγραμμα σπουδών, ακόμη και μια αλλαγή στον τρόπο εισαγωγής στα ΑΕΙ μετατρέπει τα ράθυμα νερά της ελληνικής εκπαίδευσης σε κυματώδη. Μια όμως αλλαγή που πλήττει τον βαθύ πυρήνα των ιστορικών έξεων της ελληνικής εκπαίδευσης θα ήταν τρικυμιώδης.

Το πρόσφατο περιστατικό με την εκπαιδευτικό εικαστικών που προσέφυγε στην αστυνομία καταγγέλλοντας ότι ένας μαθητής έξι ετών την εθώπευσε ανέδειξε ένα βαθύ και χρόνιο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Αντί η δημόσια συζήτηση να στραφεί στην ουσία, είδαμε ξανά τη γνωστή τηλεοπτική και διαδικτυακή ανθρωποφαγία: ετικέτες, υπερβολές, απαιτήσεις για απολύσεις, δημόσιος διασυρμός. Και έτσι χάθηκε η ευκαιρία να εξετάσουμε το πραγματικό ζήτημα.

H συζήτηση στη Βουλή για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, επ’ ευκαιρία της νομοθέτησης δυνατότητας να ιδρύονται παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα, ήταν όπως θα ανέμενε κανείς εξαιρετικά φτωχή. Πολλοί ρηχοί μονόλογοι κυρίως πρακτικού χαρακτήρα, για το εισόδημα των φτωχών που θα το παίρνουν οι επενδυτές, για τα επαγγελματικά δικαιώματα των καθηγητών, για τη βάση του δέκα, για τις εξετάσεις, τις καταλήψεις, τους κουκουλοφόρους, τα κινήματα – και ακόμα για το περίφημο κι ανύπαρκτο σκανδιναβικό μοντέλο ή για τις φτωχές φοιτήτριες που αναζητούν sugar daddy για να σπουδάσουν. Μια κομματική αργκό σκέπασε, ως συνήθως, οποιοδήποτε θέμα ουσίας, αποτρέποντας κι αυτούς που θα μπορούσαν να συζητήσουν σοβαρά να το κάνουν.

Άννα Φραγκουδάκη, Τα αναγνωστικά βιβλία του δημοτικού σχολείου. Ιδεολογικός πειθαναγκασμός και παιδαγωγική βία, Θεμέλιο, Αθήνα 1978, 240 σελ.

Άννα Φραγκουδάκη, Ορατός και αόρατος ρατσισμός στον 21ο αιώνα. Η δυτική μυωπία, η ισχύς του σεξισμού και η άρνηση του αντισημιτισμού, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2022, 336 σελ.

Στο πλαίσιο της σειράς εκδηλώσεων με τίτλο «Το Πρόσωπο και το Έργο», η  Εταιρεία Σπουδών της Σχολής Μωραΐτη αφιέρωσε, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών,  στις 30 Νοεμβρίου 2023, μια βραδιά στη γνωστή συγγραφέα και ομότιμη καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Άννα Φραγκουδάκη. Για το έργο της μίλησαν οι συνάδελφοι και παλιές συνεργάτριές της Έφη Αβδελά, Νέλλη Ασκούνη, Έλενα Ιωαννίδου (η οποία έστειλε την εισήγησή της από την Κύπρο) Μαρία Ζωγραφάκη, καθώς και ο  συνταγματολόγος Ν.Κ. Αλιβιζάτος, του οποίου και δημοσιεύουμε την εισήγηση. Επακολούθησε συζήτηση με την τιμώμενη, την οποία  συντόνισε η Κατιάννα Μίχα, πρόεδρος της Εταιρείας Σπουδών.

Στις 2 Νοεμβρίου 2020, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, συνομιλώντας με τους πρυτάνεις  των πανεπιστημίων, εξήγγειλε τρία μέτρα προκειμένου να εξουδετερωθούν οι θύλακες ανομίας που ενδημούν στα πανεπιστήμια και να παταχθεί η βία στους χώρους των ΑΕΙ. Η εξαγγελία του αφορούσε την ίδρυση αστυνομίας πανεπιστημίων, την τοποθέτηση συστήματος από κάμερες και κάρτας εισόδου στα ΑΕΙ και την αναθεώρηση του ποινικού κώδικα με πιο αυστηρές ποινές για τα σχετικά αδικήματα.

Μια ευκαιρία να αλλάξουν τα στερεότυπα των αποφοίτων Φιλοσοφικών Σχολών (τεύχος 123).

Δεν υπάρχει πιο αντιφατικό όνομα υπουργείου από αυτό της Παιδείας και Θρησκευμάτων. Σκοπός της πρώτης είναι να διδάσκει την αλήθεια, ενώ των δεύτερων να κατηχούν την «αλήθεια» τους. Και ας μην κοροϊδευόμαστε περί θρησκευμάτων. Στην Ελλάδα «ένα είναι το κόμμα» και «μία η θρησκεία».