Είναι διαχρονική η πεποίθηση πως για τη χαμηλή ποιότητα της εκπαίδευσής μας φταίνε βιβλία, αναλυτικά προγράμματα, η παιδαγωγική και επιστημονική κατάρτιση των καθηγητών και ό,τι άλλο συνιστά το περιεχόμενό της. Κι έτσι το συμπέρασμα προκύπτει αβίαστα: αν αλλάξουν, τότε ακαριαίως η εκπαίδευσή μας θα βελτιωθεί. Σας λέω όμως –ως εμπειροτέχνης, και όχι ως ειδικός της εκπαίδευσης– ότι αν αύριο ένα μαγικό χεράκι κλωνοποιούσε όλους τους φυσικούς, όλους τους μαθηματικούς, όλους τους βιολόγους με ακριβή αντίγραφα του Αϊνστάιν, του Νας και του Γουότσον, και έφερνε τα καλύτερα προγράμματα σπουδών και βιβλία, πάλι η συνολική εικόνα θα παρέμενε ζοφερή.
Το λάθος είναι ότι πιστεύουμε πως το καλό περιεχόμενο μπορεί να αναδειχτεί σε οποιοδήποτε δοχείο το βάλεις. Δεν είναι όμως έτσι, για τον απλό λόγο ότι το περιεχόμενο είναι ρευστό και παίρνει το σχήμα του δοχείου εντός του οποίου το βάζεις.
Αν λοιπόν το «δοχείο» και –παύοντας να μιλώ μεταφορικά– αν η κατακόρυφη οργάνωση της εκπαίδευσης, η διοίκηση, ο τρόπος λήψης αποφάσεων δεν οδηγήσει σε σχολικές μονάδες με αυτόνομη λειτουργία, δυνατότητα διαχείρισης των πόρων τους, των δράσεών τους, της επιλογής του προσωπικού τους από έναν θεσμικά ισχυρό διευθυντή και σύλλογο, που θα είναι υπόλογοι και θα αξιολογούνται για τις επιδόσεις του σχολείου τους, για τις πρωτοβουλίες που παίρνουν ή αμελούν να πάρουν, τότε ακόμη και το καλύτερο περιεχόμενο θα υπονομευθεί. Στην εξίσωση πρέπει να συμπεριλάβετε και τα σχολικά κτίρια. Από τη δεκαετία του 1970 ώς και σήμερα είναι τόσο ακαλαίσθητα, τόσο ευτελή, τόσο δυσλειτουργικά, ώστε να βεβαιώνεσαι πως η εντός αυτών παρεχόμενη εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να είναι τόσο γκρίζα, βαρετή και αδιάφορη όσο αυτά.
Και γιατί όλα αυτά τα τόσο –κατά τη γνώμη μου– προφανή, έχουν διαφύγει της προσοχής των αρμοδίων, συμπεριλαμβανομένων και των πολυποίκιλων σωματείων γονέων και εκπαιδευτικών; Συγγνώμη, αλλά το ερώτημα είναι αφελές. Ένα νέο βιβλίο, ένα νέο πρόγραμμα σπουδών, ακόμη και μια αλλαγή στον τρόπο εισαγωγής στα ΑΕΙ μετατρέπει τα ράθυμα νερά της ελληνικής εκπαίδευσης σε κυματώδη. Μια όμως αλλαγή που πλήττει τον βαθύ πυρήνα των ιστορικών έξεων της ελληνικής εκπαίδευσης θα ήταν τρικυμιώδης.
