Αλή Πασάς

Τι κοινό μπορεί να έχει ο Μάνος Χατζιδάκις με έναν ποιητή των Ιωαννίνων που έζησε από το 1771 ώς το 1823; Ο Κ. Θ. Δημαράς ξεχωρίζει τον Ιωάννη Βηλαρά ανάμεσα στους λογίους εκείνων των χρόνων και τον συγκρίνει με το δυναμισμό και την πληθωρικότητα του Ρήγα. Το μοναδικό βιβλίο του, στα 1814, η Ρωμέικη γλώσσα, με κύριο περιεχόμενο τις γλωσσικές του θεωρίες, περιλαμβάνει, σε ζωντανό προσωπικό τόνο, και ένα σημείωμα προς τους αναγνώστες. Αφηγείται ένα περιστατικό που παρόμοιο ίσως θα είχε πέσει στην αντίληψη του Μάνου Χατζιδάκι: «Πώς  ένας αυτοδίδακτος βιολιτζής έπαιζε με περισσότερη γλύκα, με περισσότερο αίσθημα από τον σοφό δάσκαλο της μουσικής. Κάποιος που είχε αρχίσει να μαθαίνει μουσική προτιμάει τον αυτοσχέδιο βιολιτζή. Αφοντότες [αποτότες] λοιπόν αφήκε σε μιαν άκρα την περίσσεια πολυμάθεια του σοφού δασκάλου του, ακολούθησε τον άτεχνο τρόπο του γείτονά του, και σ’ ολίγον καιρό έφτακε να νιώθη κι αυτός χάρη στο λάλημά του, κι όσοι τον άκουγαν».

Το κείμενο που δημοσιεύεται, όπως και οι ομιλίες στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου στο κτίριο της Παλιάς Βουλής, υπέδειξαν, εύστοχα θαρρώ, τη σημασία του βιβλίου της Ελένης Κουρμαντζή για τον Αθανάσιο Ψαλίδα και τη συμβολή της διδασκαλίας και του έργου του στην ανάπτυξη του φιλελεύθερου φιλοσοφικού στοχασμού στο χώρο του Ελληνικού Διαφωτισμού (βλ. και https://booksjournal.gr/kritikes/istoria/5664-i-foni-tou-diafotisti-athanasiou-psalida). Η δική μου παρέμβαση εντοπίζεται στην υπόδειξη μιας άλλης, εδαφικής, διάστασης της εισαγωγής και της καλλιέργειας των Φώτων στις ελληνικές περιφέρειες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εν προκειμένω στα γεωγραφικά όρια της Ηπείρου και της Αλβανίας, και χρονολογικά, κατά τις τελευταίες δεκαετίες πριν από την Ελληνική Επανάσταση. Και για να το πούμε πιο καθαρά, για την Ηπειρωτική ιστορία στα χρόνια της παρουσίας του Αλή πασά στο πασαλίκιο των Ιωαννίνων (1788-1821).

Φωτεινή Παπαδημητρίου, Η Πρώτη Έποικος. Ιστορικό μυθιστόρημα, Πηγή,  Αθήνα 2025, 482 σελ. 

Η περιπέτεια μιας γυναίκας που γεννήθηκε στα Ιωάννινα, το 1809, και τελείωσε τη ζωή της έπειτα από μια περιπετειώδη ζωή στη μακρινή Αυστραλία. Είχε προλάβει να ζήσει στο Μεσολόγγι το διάστημα πριν από την Έξοδο και να συγχρωτιστεί με τον Μάρκο Μπότσαρη αλλά και τον Λόρδο Μπάυρον

Αλεξάνδρου Δουμά,  Οι περιπέτειες του Τζον Ντέιβις, μετάφραση από τα γαλλικά: Μαρία Μουρκούση, πρόλογος: Ζαν-Πιερ Ντελού, Οpera, Αθήνα 2021, 368 σελ.

Ένα από τα άγνωστα έργα του Αλέξανδρου Δουμά (πατρός) συστήνουν στο αναγνωστικό κοινό οι εκδόσεις Οpera. Οι περιπέτειες του Τζον Ντέιβις είναι ένα ναυτικό μυθιστόρημα που αφηγείται το πρώτο  ταξίδι του νεαρού δόκιμου Τζον Ντέιβις  στη Μεσόγειο και στον ελληνικό χώρο, την περίοδο πριν από το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης. Tεύχος 128