Δημοψήφισμα 2015

Στο αμέσως προηγούμενο χρονικό διάστημα, δύο δημόσιες δηλώσεις επέσυραν το ενδιαφέρον του κοινού: το «Μιλήστε με ονόματα, όχι με γαβγίσματα – αλλιώς βουλώστε το» της ΕΛΑΣ και το «Στην πραγματικότητα, επέλεξα, αναλαμβάνοντας πολιτικό κόστος, να διατηρήσω την Ελλάδα στην ΕΕ, προστατεύοντας παράλληλα τους πιο ευάλωτους και, κατά κάποιον τρόπο, διασφαλίζοντας τη σταθερότητα και την ίδια την ύπαρξη της ΕΕ. Δεν το μετανιώνω καθόλου» του Αλέξη Τσίπρα στη Λιμπερασιόν.

Αλλά ενώ το πρώτο περί «βουλώστε το», ως μία αυτόχρημα τραμπικής κοπής και προελεύσεως έξαρση προσβλητικής συμπεριφοράς δεν επιδέχεται σοβαρό σχολιασμό («άμα τόχει το οζό να πάει στη ζημία, τότε… άστα», που λένε και στην Κρήτη), το δεύτερο περί τσιπρικής επιλογής χρήζει σχολιασμού, διότι πρόκειται περί συνειδητού πολιτικού ψέματος, μας αφορά όλους και τα πράγματα, έστω και έπειτα από δέκα χρόνια, πρέπει να μπουν στη θέση τους.

Ας θυμίσουμε λοιπόν ότι:

Μέχρι τις εκλογές της 25 Ιανουαρίου 2015 και την ορκωμοσία της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ την 27η Ιανουαρίου 2015, κανένα από τα πολιτικά κόμματα, τα μεγάλα τουλάχιστον, δεν μιλούσε για ενδεχόμενο εξόδου της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, πλην του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα, του ΣΥΡΙΖΑ. Μην ξεχνάμε επίσης τις προηγηθείσες τότε δημόσιες δηλώσεις του ίδιου του Αλέξη Τσίπρα: «δεν είναι φετίχ το νόμισμα», «δε λέμε "ευρώ και ξερό ψωμί"», «το ευρώ δεν είναι φετίχ» και «προτεραιότητα είναι «η σωτηρία της χώρας και όχι το νόμισμα», κ.λπ.

Ο δε πραγματικός κίνδυνος να βγει η χώρα από την Ευρωπαϊκή Ένωση προκλήθηκε από τη στιγμή που ο Τσίπρας μαζί με τον κυβερνητικό συνεταίρο του  Πάνο Καμμένο ανέλαβαν την εξουσία και στις 27 Ιανουαρίου 2015 σχημάτισαν κυβέρνηση.

Μέχρι τότε, η όποια διαφορά μεταξύ της κυβέρνησης Σαμαρά και της Τρόικας ήταν καθαρά οικονομική και δημοσιονομική, της τάξεως του ενάμισι - δύο δισ. ευρώ, όπως τούτο προέκυπτε από το πολυσυζητημένο μέιλ Χαρδούβελη.

Το ενδεχόμενο και ο κίνδυνος λοιπόν να βγεί η χώρα από την ΕΕ, η οποία δεν είναι οικονομική ή δημοσιονομική αλλά πολιτική θέση, προέκυψε κατά το πρώτο εξάμηνο διακυβέρνησης των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, δηλαδή το πρώτο εξάμηνο του 2015, και αποκλειστικά με τη μόχλευση και τις επιλογές του ίδιου του Αλέξη Τσίπρα ως πρωθυπουργού. Ομολογούνταν μάλιστα δημόσια όταν ο Τσίπρας δήλωνε ηρωικά στα κανάλια τις επιλογές του: «Aν η Ελλάδα δεν πάρει την επόμενη δόση, την επόμενη μέρα διαλύεται η ευρωζώνη» και «Οι δικοί μας αγωνιστές δεν υπέγραψαν στα ξερονήσια και με ρωτάτε αν θα υπογράψω;», εννοείται την συμφωνία με τους θεσμούς. Ναι αυτή τη συμφωνία που έπειτα από λίγο ζητούσε από τα κόμματα της αντιπολίτευσης να υπερψηφίσουν στη Βουλή.

Αποκλειστικά δικές του λοιπόν επιλογές ήταν η ανάθεση της προεδρίας της Βουλής στην Κωνσταντοπούλου και οι υπουργοποιήσεις του Βαρουφάκη, και του Λαφαζάνη, και του Ήσυχου, και τόσων άλλων υπουργών του, που φανερά ήταν υπέρ της εξόδου της χώρας από το ευρώ και την ΕΕ. Διότι, για μια χρεοκωπημένη Ελλάδα με τα τόσα οικονομικά και πολιτικά χάλια, έξοδος από το ευρώ και την ευρωζώνη σήμαινε και έξοδος από την ΕΕ.

Ο Τσίπρας διόρισε τους συγκεκριμένους ως υπουργούς του και αυτός ενέκρινε καθ’ όλη την διάρκεια του πρώτου εξαμήνου και ώς το τέλος του τις υπουργικές πράξεις και συμπεριφορές τους, οι οποίες οδηγούσαν κατευθείαν στην έξοδο της χώρας από την ΕΕ. Είναι ο ίδιος που τους έστειλε (και πήγε) στις διάφορες άκρες του κόσμου (Βενεζουέλα, Ρωσία, Κίνα, Ιράν, δηλαδή σε όλες τις ντεμοκρατούρες του κόσμου), για να βρει λύσεις που θα τον αποδέσμευαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, προσδένοντας τη χώρα στο άρμα των σύγχρονων ολοκληρωτισμών του διεθνούς στερεώματος.  

Αλλά ενώ δική του αποκλειστικά επιλογή ήταν η επί εξάμηνο δημιουργία κλίματος και συνθηκών εξόδου της χώρας από την ΕΕ δεν ήταν καθόλου επιλογή του να παραμείνει η χώρα στην ΕΕ τον Ιούλιο του 2015.

Η παραμονή της χώρας στην ΕΕ καθ’ όλη την διάρκεια της Μεταπολίτευσης, για όλα τα κόμματα και για όλους του πρωθυπουργούς, ήταν μονόδρομος και όχι επιλογή. Ο πρώτος και ο μόνος που αποπειράθηκε να την κάνει επιλογή, δηλαδή ο Αλέξης Τσίπρας, έσπασε τα μούτρα του και την πολιτική του καριέρα, αναζητώντας έντρομος τη σωτηρία, της χώρας του και τη δική του (με την αντίστροφη μάλλον σειρά), στον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας και στα κόμματα της τότε αντιπολίτευσης, τα οποία μέχρι τότε έβριζε αισχρότατα. Διότι μόλις σε ένα εξάμηνο κατάλαβε αυτό που ήξερε ήδη ακόμα και ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας, που η πάγια θέση του (και του κόμματός του) είναι κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης: ότι η παραμονή της χώρας στην ΕΕ ήταν μονόδρομος και όχι επιλογή, αφού στη σύσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας φέρεται να είπε πως «όταν είσαι μέλος μιας συμφωνίας όπως η ΕΕ –εμείς τη λέμε και λυκοσυμμαχία– δεν μπορείς να βγεις έξω σε μια νύχτα». Για ποια επιλογή του μιλάει λοιπόν κομπορρημονών ο πάντα αμετροεπής και αδίστακτος, ρηχότατα πολιτικά σκεπτόμενος και απύθμενα πολιτικός ψεύτης. Αλέξης Τσίπρας;

Επιλογή ήταν για τα υπόλοιπα, τα μεγάλα τουλάχιστον, κόμματα της τότε αντιπολίτευσης, τα οποία, χωρίς να έχουν οποιαδήποτε ευθύνη για την προηγηθείσα εγκληματική πολιτική του Τσίπρα, έβαλαν προς τιμή τους πλάτη για την παραμονή της χώρας στη ζώνη του ευρώ και την ΕΕ, υπερψηφίζοντας στο ελληνικό Κοινοβούλιο τη συμφωνία παραμονής που ο ίδιος ο Τσίπρας είχε διαπραγματευτεί και συμφωνήσει με την Τρόικα. Ναι, την ίδια Τρόικα την οποία κατά γελοίο τρόπο ο ίδιος είχε μετονομάσει σε «θεσμούς», προφανώς για να «πείσει» τους αφελείς ότι, ενώ οι προηγούμενοι συνομιλούσαν με ένα όργανο επιβολής, αυτός συνομιλούσε με κάτι θεσμικό, άσχετα εάν ο Μανωλιός της παροιμίας άλλαξε μόνο το όνομά του. 

Ας θυμίσουμε λοιπόν στον Αλέξη Τσίπρα και σε όσους άλλους προτιμούν να ξεχνάνε ότι, στις 14 Αυγούστου 2015, που κλήθηκε η Βουλή να ψηφίσει για την τσιπραίϊκη Συμφωνία με τους «θεσμούς» Τρίτο Μνημόνιο, το οποίο θα κρατούσε τη χώρα στην ΕΕ, ο πρωθυπουργός Τσίπρας δεν είχε καμία επιλογή! Διότι από τους 149 βουλευτές που είχε το κόμμα του, πολλοί (που όπως αποδείχτηκε αργότερα στην σχετική ψηφοφορία ανέρχονταν σε 44) είχαν ήδη δηλώσει ότι δεν θα ψηφίσουν την συμφωνία. Με ποιους λοιπόν θα υλοποιούσε τη δήθεν επιλογή του; Με τους 105 βουλευτές που του απέμειναν πιστοί, τη στιγμή που η συμφωνία για να ψηφιστεί και να ισχύσει χρειαζόταν τουλάχιστον 151 ψήφους; Ποια άλλη επιλογή μπορούσε συνεπώς να έχει τότε ο Τσίπρας, ο οποίος ως πρωθυπουργός είχε απωλέσει ήδη την εμπιστοσύνη της Βουλής και πρωθυπούργευε ακόμη χάρη στην ανοχή της αντιπολίτευσης, μόνο και μόνο για να ψηφίσει το τρίτο μνημόνιο που θα κρατούσε τη χώρα εντός Ευρωζώνης και ΕΕ; Καμία άλλη φυσικά. 

Για τούτο και ο ηρωικά πολύς (σήμερα, όχι τότε) Τσίπρας, την ίδια νύχτα και αμέσως μετά τη γνωστοποίηση του αποτελέσματος του «κερδισμένου» για τον ίδιο δημοψηφίσματος, στο διάγγελμά του προς το λαό, αμήχανος και έντρομος  (διότι περίμενε ΝΑΙ και βγήκε ΟΧΙ) δήλωνε: «Αμέσως μετά θα επικοινωνήσω με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και θα του ζητήσω αύριο το πρωί τη Σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, προκειμένου να ενημερώσω για τις άμεσες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης, αλλά και να ακούσω τις δικές τους προτάσεις. […] Από αύριο, όμως, όλοι μαζί συνεχίζουμε και ολοκληρώνουμε την εθνική προσπάθεια για μια συμφωνία διεξόδου». Και αμέσως, την επομένη μόλις του ηρωικού του δημοψηφίσματος, στις 6 Ιουλίου 2015, ώρα 9.30 το πρωί, προσήλθε ανήσυχος στον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο για βοήθεια, ο οποίος κατά τα γνωστά και μετά από αίτηση του Τσίπρα είχε ήδη συγκαλέσει τη γνωστή Σύσκεψη των αρχηγών των κομμάτων στο Προεδρικό Μέγαρο, ζητώντας τους να γλιτώσουν τη χώρα από την καταστροφή και, ταυτόχρονα, να βγάλουν από τη δύσκολη θέση το φίλο του τον Τσίπρα. Ο καθένας γνωρίζει ή έστω μπορεί να φανταστεί τι θα γινόταν εάν έβγαινε, και μάλιστα ατάκτως, η χώρα από το ευρώ και την ΕΕ: η Ελλάδα θα περιέπιπτε στη δραχμή, το ένα ευρώ θα ισοτιμούνταν με χίλιες – χίλιες διακόσιες δραχμές, τα τρόφιμα θα ήταν προσιτά μόνον στους έχοντες συνάλλαγμα, τα ακίνητα θα πωλούνταν για ψίχουλα μόνο στους πλούσιους του εξωτερικού και στους μαυραγορίτες του εσωτερικού, ο απλός κόσμος θα έτρωγε ο ένας τον άλλον και, φυσικά, όλοι μαζί αυτόν που τους είχε φέρει σ’ αυτή την κατάσταση.

Αυτή την «επιλογή» φοβήθηκε ο Τσίπρας και, όταν στο τέλος του πρώτου εξαμήνου συνειδητοποίησε ότι τα πράγματα είχαν πλέον με δική του ευθύνη φτάσει στο απροχώρητο, ότι σε περίπτωση εξόδου έμελλε να επαναληφθεί η έξοδος του Μεσολογγίου εις την νιοστήν και ότι για το επικείμενο αλληλοφάγωμα θα ήταν ο κύριος και αποκλειστικός υπεύθυνος, ανέκρουσε πρύμναν και κυριολεκτικά έντρομος «επέλεξε» την άλλη «επιλογή» που δεν ήταν επιλογή αλλά αναγκαιότητα, μονόδρομος.

Και επειδή, όπως προεκθέσαμε, η μοναδική αυτή  «επιλογή» δεν μπορούσε καν να υλοποιηθεί από τον ίδιο και το κόμμα του, έτσι που με προσωπική του αποκλειστικά ευθύνη τα είχε καταφέρει και στο αδιέξοδο που ο ίδιος αποκλειστικά είχε οδηγήσει τα πράγματα, έσπευσε να ζητήσει από τα κόμματα της αντιπολίτευσης να ψηφίσουν τη συμφωνία παραμονής της χώρας στην ΕΕ, αφού οι δικοί του βουλευτές δεν θα την ψήφιζαν. Πράγμα το οποίο τα άλλα κόμματα της τότε αντιπολίτευσης με πλήρες αίσθημα ευθύνης έπραξαν, γλιτώνοντας, αυτά και όχι ο Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ, τη χώρα, και τον ίδιο, από τον όλεθρο.

Έτσι, όταν στις 14 Αυγούστου 2015 ήλθε η στιγμή της ψηφοφορίας, από τους 151 βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ μόλις οι 105 ψήφισαν υπέρ της συμφωνίας, 32 ψήφισαν κατά, ένδεκα δήλωσαν «παρών» και ένας απουσίαζε, καθιστώντας περισσότερο από σαφές και βέβαιο ότι η συμφωνία, εάν δεν έβαζε πλάτη η τότε αντιπολίτευση, δεν θα ψηφιζόταν, με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα και για τη χώρα και για τον Τσίπρα. Με τη συνδρομή όμως των βουλευτών της τότε αντιπολίτευσης (ΝΔ, Ποτάμι και ΠΑΣΟΚ), η συμφωνία εγκρίθηκε με 222 βουλευτές υπέρ, 64 κατά, 11 (του ΣΥΡΙΖΑ όλοι) παρών και 3 απόντες, ενώ καταψήφισαν και οι βουλευτές του ΚΚΕ και της Χρυσής Αυγής.  

Ποιος λοιπόν έσωσε τη χώρα από την έξοδο και την καταστροφή;  Ο τότε πρωθυπουργός (στην πραγματικότητα πρωθυπουργεύων αφού είχε χάσει την εμπιστοσύνη στη Βουλή ή έστω πρωθυπουργός ειδικού σκοπού για την ψήφιση της συμφωνίας με την Τρόικα και μόνο) Τσίπρας, οι υπουργοί του, το κόμμα του και οι βουλευτές του ή οι βουλευτές και τα υπεύθυνα κόμματα της αντιπολίτευσης;

Ποιος στην πραγματικότητα έκανε τις (σωστές) επιλογές; Ο πρωθυπουργεύων ή πρωθυπουργός ειδικού σκοπού Τσίπρας, οι υπουργοί του, το κόμμα του και οι βουλευτές του ή οι βουλευτές και τα υπεύθυνα κόμματα της αντιπολίτευσης;

Προφανώς τα υπεύθυνα κόμματα της αντιπολίτευσης και όχι ο Τσίπρας, ο οποίος αμέσως μετά και ακριβώς επειδή είχε χάσει την εμπιστοσύνη τόσο στη Βουλή όσο και στο κόμμα του, το διέλυσε σε τέσσερα (τουλάχιστον) κομμάτια: ΣΥΡΙΖΑ του Τσίπρα, ΜΕΡΑ25 του Βαρουφάκη, ΛΑΕ του Λαφαζάνη,  Πλεύση Ελευθερίας της Κωνσταντοπούλου, ενώ έτρεψε τις συνιστώσες σε άτακτη φυγή. Ένας Τσίπρας σε αποδρομή που δεν μπορούσε καν να ελέγξει τους βουλευτές του στη Βουλή για να ψηφίσουν τη συμφωνία που ο ίδιος ως αρχηγός τους συνομολόγησε και να κρατήσει το κόμμα του ενωμένο, μπορούσε να  κάνει επιλογές; Όχι βέβαια!

Ο Τσίπρας λοιπόν εκτός όλων των άλλων θλιβερών πολιτικών ιδιαιτεροτήτων του και «επιτυχιών» του (όπως το ότι έκανε το δημοψήφισμα για να βγεί ΝΑΙ και εκείνο βγήκε ΟΧΙ), έχει και την άλλη, μοναδική στα πολιτικά χρονικά, της χώρας μας τουλάχιστον, επιτυχία: όντας ο ίδιος πρωθυπουργός, κατάφερε και το αρκούντως σουρεαλιστικό: να «σώσει» τη χώρα με τις ψήφους της αντιπολίτευσης, από έναν κίνδυνο που ο ίδιος αποκλειστικά προκάλεσε με την πολιτική του!

Αλλά εκείνο από την παραπάνω δήλωση Τσίπρα που «βγάζει κυριολεκτικά μάτι», αποτελεί πραγματική τερατολογία σε… διεθνές επίπεδο και αναγκάζει και εμένα να ανακράξω «θεέ μου, τι λέει ο άνθρωπος, και τι αναγκάζομαι και εγώ να σχολιάζω!», είναι το τελευταίο: «και, κατά κάποιον τρόπο, διασφαλίζοντας τη σταθερότητα και την ίδια την ύπαρξη της ΕΕ»!

Προχθές λοιπόν μάθαμε, επιτέλους, όχι μόνον εμείς αλλά και η παγκόσμια κοινότητα, ότι το πρώτο εξάμηνο του 2015 η τύχη της Ευρωπαϊκής Ένωσης κρίθηκε από επιλογές του Αλέξη Τσίπρα και η μέχρι σήμερα ύπαρξή της οφείλεται στις επιλογές του Αλέξη Τσίπρα.  Διότι εάν τότε ο Αλέξης δεν επέλεγε, μαζί με το κράτημα της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, να διασφαλίσει και τη σταθερότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά περαιτέρω να εξασφαλίσει και την ίδια την ύπαρξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σήμερα, «κατά κάποιον τρόπο» (sic), δεν θα είχαμε ούτε σταθερή Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε και θα είχαμε καθόλου Ευρωπαϊκή Ένωση!

Τι θέλει να πει στους Ευρωπαίους ο ποιητής; Κατά το προς τους Έλληνες «ενώ θα μπορούσα να σας βγάλω από την ΕΕ επέλεξα να μην το κάνω»,  γνωστοποιεί και στους Ευρωπαίους ότι «ενώ θα μπορούσα να σας καταστρέψω, βγάζοντας την Ελλάδα από το ευρώ και την ΕΕ, εγώ επέλεξα να μην το κάνω»· άρα όλοι, Έλληνες και Ευρωπαίοι, πρέπει να μου χρωστάτε ευγνωμοσύνη γι’ αυτό.

 Ξεχνώντας όμως ο ψευτάκος, ότι τη στιγμή κατά την οποία ο ίδιος απειλούσε να καταστρέψει την Ευρωπαϊκή Ένωση, δηλαδή κατά το πρώτο εξάμηνο του 2015, οι Ευρωπαίοι, σε πλήρη αντίθεση με τον ίδιο, είχαν ήδη προετοιμαστεί καθ’ όλα γι’ αυτό το ενδεχόμενο. Αντίθετα, αυτός είχε παρατήσει παντελώς γυμνή τη χώρα του στο ενδεχόμενο να ζητήσουν οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι την απομάκρυνσή της, όπως και συνέβη από τον Σόιμπλε, και ευτυχώς οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι δεν συμφώνησαν.  

 Η παραπάνω λοιπόν δήλωση Τσίπρα στη Λιμπερασιόν δεν αποτελεί τίποτε άλλο από γνήσια τσιπρική πολιτική λογική που παραπέμπει ευθέως στην ανεκδοτολογική συνάντηση δύο ανθρώπων, με τον έναν να δηλώνει στον άλλον: «μου χρωστάς απέραντη ευγνωμοσύνη, διότι, ενώ χωρίς λόγο είχα αποφασίσει να σε σκοτώσω, τελικά επέλεξα να μην το κάνω»!

Αυτού ακριβώς του επιπέδου είναι και η σχολιαζόμενη στο παρόν άρθρο σκέψη-θέση-δήλωση του Τσίπρα και σ’ αυτού του επιπέδου πολιτικές σκέψεις και θέσεις πρέπει δυστυχώς να απαντούμε όταν πρόκειται για τον Τσίπρα, για να μη θεωρηθεί ότι τρώμε σανό.

Ο Αλέξης Τσίπρας εμφανίζεται σήμερα ξανά στον δημόσιο διάλογο ως τιμητής των εξελίξεων. Αξίζει όμως να θυμηθούμε τι ακριβώς συνέβη το καλοκαίρι του 2015.

Όπως είδαμε και στην εξαιρετικά αποκαλυπτική σειρά ντοκιμαντέρ της Ελένης Βαρβιτσιώτη και της Βικτώριας Δενδρινού, Στο χιλιοστό, για τις δραματικές εκείνες ημέρες, πολλοί από τους ευρωπαίους ηγέτες και αξιωματούχους που βρέθηκαν στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων περιγράφουν την έκπληξη, ακόμη και την αμηχανία τους, απέναντι στην εικόνα που παρουσίαζε η κυβέρνηση της «πρώτης φοράς Αριστερά». Σε μια αίθουσα γεμάτη πρωθυπουργούς, υπουργούς Οικονομικών, κεντρικούς τραπεζίτες και τεχνοκράτες που έφθαναν με φακέλους, αναλύσεις, προβολές και εναλλακτικά σχέδια, η ελληνική πλευρά έμοιαζε συχνά να λειτουργεί περισσότερο με πολιτικούς αυτοσχεδιασμούς και συνθήματα παρά με επεξεργασμένο σχέδιο διαπραγμάτευσης.

Η περίφημη «περήφανη διαπραγμάτευση» κατέληξε σε κλειστές τράπεζες, σε ένα δημοψήφισμα που μετατράπηκε μέσα σε λίγες ώρες στο αντίθετό του και σε μια χώρα που βρέθηκε στο χείλος της εξόδου από το ευρώ. Χάθηκαν χρόνια ανάπτυξης, επενδύσεις και αξιοπιστία. Η Ελλάδα οδηγήθηκε στο πιο επικίνδυνο σημείο της μεταπολιτευτικής της ιστορίας.

Αυτό που συχνά λησμονούμε είναι ότι η χώρα δεν διασώθηκε επειδή το σχέδιο πέτυχε. Διασώθηκε επειδή, την ύστατη στιγμή, βρέθηκαν άνθρωποι που έδωσαν κυριολεκτικά την ψυχή τους για να αποτραπεί η καταστροφή. Εκείνες τις ημέρες υπήρξαν ισχυρές φωνές στην Ευρώπη που θεωρούσαν ότι η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ ήταν η μόνη ρεαλιστική λύση. Η πίεση υπέρ ενός Grexit ήταν πραγματική και ισχυρή.

Κι όμως, απέναντι σε αυτή τη λογική, εμφανίστηκε ένα διαφορετικό ρεύμα. Πολιτικοί, αξιωματούχοι και παράγοντες των ευρωπαϊκών θεσμών επέλεξαν να δουν την Ελλάδα όχι ως προβληματικό λογαριασμό προς εκκαθάριση αλλά ως μέρος μιας κοινής ευρωπαϊκής ιστορίας. Υπήρξαν άνθρωποι που πάλεψαν για να μείνει η χώρα στην ευρωπαϊκή οικογένεια, ακόμη και όταν η ίδια η ελληνική κυβέρνηση φαινόταν να εξαντλεί κάθε περιθώριο ανοχής των εταίρων της.

Υπάρχει κάτι σχεδόν συγκινητικό σε αυτή την πλευρά της ιστορίας. Θυμίζει, σε διαφορετικές φυσικά συνθήκες, εκείνη τη ρομαντική διάσταση του φιλελληνισμού των προεπαναστατικών και επαναστατικών χρόνων, όταν άνθρωποι εκτός Ελλάδας πίστεψαν στην επιβίωση της χώρας περισσότερο απ’ όσο πίστευαν ορισμένοι από τους ίδιους τους ηγέτες της.

Το δημοψήφισμα του Ιουλίου δεν υπήρξε η κορύφωση μιας πολιτικής αυταπάτης/απάτης που οδήγησε τη χώρα λίγα βήματα πριν από μια ιστορική καταστροφή. Η επιστροφή σε εθνικό νόμισμα, η κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος, η αδυναμία εισαγωγών και η βίαιη φτωχοποίηση δεν ήταν θεωρητικές ασκήσεις επί χάρτου. Ήταν πραγματικές πιθανότητες που συζητούνταν καθημερινά στα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων.

Το δράμα δεν είναι μόνο ότι η Ελλάδα σώθηκε κυριολεκτικά στο χιλιοστό. Είναι ότι σημαντικό μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να μην έχει συνειδητοποιήσει πόσο κοντά βρέθηκε στον γκρεμό. Συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε εκείνη την περίοδο ως μια παρεξηγημένη προσπάθεια που δήθεν συγκρούστηκε με το κατεστημένο της Ευρώπης, ενώ στην πραγματικότητα ήταν η πιο επικίνδυνη πολιτική περιπέτεια της μεταπολίτευσης.

Οι λαοί έχουν δικαίωμα στο λάθος. Οι δημοκρατίες επιβιώνουν και μέσα από τις λανθασμένες επιλογές τους. Έχουν όμως και υποχρέωση στη μνήμη. Διότι όταν ξεχνάς πόσο κοντά βρέθηκες στην καταστροφή, αρχίζεις σταδιακά να πιστεύεις ότι ο άνθρωπος που σε οδήγησε εκεί μπορεί να παρουσιαστεί ως ο κατάλληλος για να σε οδηγήσει στο μέλλον.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της σημερινής συγκυρίας. Ότι ο άνθρωπος που έφερε τη χώρα σε απόσταση αναπνοής από μια εθνική τραγωδία ανυπολόγιστων διαστάσεων επιχειρεί να επανεμφανιστεί ως φωνή δικαίωσης και πολιτικής σοφίας. Η δημοκρατία ασφαλώς του αναγνωρίζει αυτό το δικαίωμα. Η ιστορική μνήμη, όμως, επιβάλλει να θυμόμαστε ολόκληρη τη διαδρομή και όχι μόνο το γεγονός ότι, την τελευταία στιγμή, η χώρα σώθηκε... από τους γερμανοτσολιάδες.

Αλέξης Τσίπρας, Ιθάκη, Gutenberg, Αθήνα 2025, 762 σελ.

Βασικό στοιχείο της στρατηγικής του Αλέξη Τσίπρα, όπως φαίνεται από τις θέσεις που εκθέτει στο βιβλίο του, ήταν η πεποίθηση ότι η ΕΕ θα υποχωρούσε μπροστά στην ελληνική αντίσταση για να αποφύγει τη μετάδοση της κρίσης σε άλλες χώρες και την ενδεχόμενη διάλυση της Ευρωζώνης. Όμως η Ευρωζώνη θωρακιζόταν, ενώ η οικονομική κατάσταση της χώρας χειροτέρευε και, μαζί της, η διαπραγματευτική θέση της. Με τις επιλογές του και με τη σημερινή ερμηνεία των γεγονότων του 2015, ο πρώην πρωθυπουργός δείχνει την αμηχανία της ελληνικής Αριστεράς απέναντι στην ευρωπαϊκή ενοποίηση ενώ και ο ίδιος έδειχνε αδυναμία κατανόησης των ολοένα και δυσμενέστερων συσχετισμών δύναμης μέχρι το δημοψήφισμα. Η Ιθάκη του Τσίπρα ήταν φαντασιακή: το ταξίδι του, στην πραγματικότητα, τελείωσε το 2019, μακριά από την Ιθάκη.

Ειλικρινά, το να γράφω για Αλέξη Τσίπρα δεν είναι η αγαπημένη μου ενασχόληση. Θεωρώ όμως ότι δεν πρέπει να αφήνουμε, όσο μπορούμε και κατά το μέτρο των δυνατοτήτων του ο καθένας μας, την «ενημέρωση» του πολίτη στην ανύπαρκτη σχέση του πρώην πρωθυπουργού με την αλήθεια. Προπαντός δεν πρέπει να την αφήνουμε σε έναν αποτυχημένο καθ’ όλα πολιτικό, που προσπαθεί να επανέλθει, χωρίς καν να «τον νοιάζει αν τον λέν’ αμετανόητο»! Πόσος κυνισμός πια!

Παρότι υπάρχουν πολύ πιο πιεστικά προβλήματα και πολύ πιο ενδιαφέροντα θέματα για να ασχοληθεί κανείς σήμερα από το να ασχολείται με τα πρακτικά του Συμβουλίου των Αρχηγών, τον Ιούλιο του 2015, υπό τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο, εντούτοις δεν μπορεί και να τα αγνοήσει, μπροστά στο ενδεχόμενο να ξαναδούμε κάποιους από τους τότε πρωταγωνιστές να ξαναπαίζουν με τις τύχες της χώρας στα χέρια τους, όπως εσχάτως απειλούν ότι θα κάνουν.  

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα που έφερε το Τρίτο Μνημόνιο

Τα δημοψηφίσματα οφείλουν να έχουν λιτό και απολύτως ευνόητο από κάθε πολίτη ερώτημα. Ωστόσο, το δημοψήφισμα του 2015 με το πρωτοφανώς μακροσκελές ερώτημα ήταν διασκευασμένο έτσι ώστε το αποτέλεσμά του να μπορεί να ερμηνευτεί σε κάθε περίπτωση με πολλές, σίγουρα περισσότερες από μία, εκδοχές.

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν κυβέρνησε τη χώρα· την υπέβαλε σε πειράματα ψευδαισθήσεων. Η επιμονή του στο πολιτικό ψεύδος, η μεθοδική κατασκευή ενός παραμυθιού «αντίστασης» και η θρασύτατη αντιστροφή της πραγματικότητας δεν αποτελούν απλώς δείγμα ανευθυνότητας. Αποτυπώνουν έναν ηγέτη αμετανόητο, αδίστακτο, επικίνδυνα αμόρφωτο και βαθύτατα ανήθικο, τόσο στη σκέψη όσο και στην πράξη.

«Η εβδομάδα που μεσολάβησε ανάμεσα στην εξαγγελία του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου 2015 και την υλοποίησή του ήταν, μακράν, η πλέον εφιαλτική που έχω ζήσει έως σήμερα. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο θεώρησα σκόπιμο να προσπαθήσω να ανασυνθέσω βιωματικά τα όσα διαδραματίστηκαν, με την ελπίδα, αλλά όχι και με τη βεβαιότητα, ότι δεν πρόκειται να συμβούν ξανά». Μια μαρτυρία για το πιο κρίσιμο επταήμερο της πρόσφατης ιστορίας μας που θυμίζει το ζόφο μιας εποχής που φαινόταν ότι η Ελλάδα θα καταστραφεί. Επετειακή αναδημοσίευση από το σάιτ του Books’ Journal.

Διαβάζω στις πρόσφατες δηλώσεις του άλλοτε αρχηγού του Ποταμιού, Σταύρου Θεοδωράκη, ότι ο Αλέξης Τσίπρας «τάχθηκε με τη σωστή πλευρά της Ιστορίας σε μια κρίσιμη στιγμή», και εξανίσταμαι.