Η γενική γραμμή που επικρατεί στα σχόλια του «μνημονίου κατανόησης» μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν είναι ότι οι ΗΠΑ –και μαζί τους το Ισραήλ– υπέστησαν μια ήττα στον τρέχοντα γύρο των χρόνιων αντιπαραθέσεών τους. Και κάπου ανάμεσα στις γραμμές των σχολίων διακρίνει κανείς και μια πικρόχολη ικανοποίηση για την ανικανότητα της διοίκησης Τραμπ και μια πιο ανοιχτή χαιρεκακία για την «αποτυχία» του πρωθυπουργού του Ισραήλ να «περάσει» την πολεμόχαρη πολιτική του.

Όμως αν διαβάσουμε πιο προσεκτικά το κείμενο του μνημονίου, όπως αυτό δημοσιεύτηκε, θα διαπιστώσουμε ότι αυτή η χαιρέκακη από τους επικριτές των Τραμπ και Νετανιάχου και ταυτόχρονα απαξιωτική στάση από τους θιασώτες μιας πιο σκληρής γραμμής απέναντι στο Ιράν δεν είναι δικαιολογημένη.

Το κεντρικό σημείο του μνημονίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι η δέσμευση του τελευταίου να μην αναπτύξει ή και να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα, να θέσει τα αποθέματα σχάσιμου υλικού που κατέχει υπό διεθνή έλεγχο και να «μειώσει» την περιεκτικότητα σε σχάσιμο ουράνιο σε επίπεδα που δεν θα επιτρέπουν τη χρήση του σε πυρηνικά όπλα.

Ένα άλλο σημαντικό σημείο της συμφωνίας είναι η αναγνώριση από το Ιράν της κυριαρχίας και των άλλων γειτονικών κρατών στα νερά του Ορμούζ και του Περσικού κόλπου και η  υποχρέωσή του να συμμετάσχει σε έναν διεθνή μηχανισμό ελέγχου της ναυσιπλοΐας.

Σε ό,τι αφορά το Ισραήλ, το Ιράν δεσμεύεται να επιβάλει στη Χεζμπολάχ τη συμμόρφωση στην κατάπαυση του πυρός, ανοίγοντας έτσι ένα παράθυρο για τον έλεγχο αυτής της οργάνωσης από το κεντρικό λιβανικό κράτος.

Σε αυτά τα σημεία θα μετρηθεί η αξιοπιστία της ιρανικής κυβέρνησης και η ισχύς της απέναντι στα SS των φρουρών της επανάστασης – που όπως φαίνεται έχουν χάσει μεγάλο μέρος της επιρροής τους, καθώς δεν κατάφεραν να συνεισφέρουν τίποτα στην προστασία των κρίσιμων υποδομών αλλά και των ανθρώπων που ήταν απαραίτητοι για τη λειτουργία του ιρανικού προγράμματος ανάπτυξης πυρηνικών όπλων.

Σε ό,τι αφορά την αποδέσμευση των κεφαλαίων του Ιράν και την άρση ενός μέρους των κυρώσεων –γιατί προφανώς η απαγόρευση εξαγωγής τεχνολογίας αιχμής στο Ιράν θα παραμείνει μακροπρόθεσμα υπό αυστηρό έλεγχο– , ας αναλογιστούμε πόσο θα κόστιζε η αναδόμηση ενός Ιράν κατεστραμμένου από έναν ολοκληρωτικό πόλεμο, με έναν πληθυσμό που θα υπέφερε από έναν πρωτοφανή λιμό –το Ιράν δεν μπορεί να θρέψει τα 90 εκατομμύρια των κατοίκων του με ίδιους πόρους[1]– και μια επίσης πρωτοφανή λειψυδρία.

Και σ’ αυτή την καταστροφή δεν υπολογίζουμε τον εσωτερικό πόλεμο που θα ξέσπαγε με τα διάφορα αυτονομιστικά κινήματα.

Ελπίζω οι έμφρονες Ιρανοί να κατάλαβαν ότι αυτή είναι η περίφημη second chance...

Για να εδραιωθεί και να διαιωνιστεί η ειρήνη μεταξύ των πολιτών σε ένα κράτος, ένα σύνταγμα πρέπει να αντιμετωπίζει όλα τα άτομα που ζουν στην επικράτειά του με δίκαιο και ισότιμο τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι η τάξη που επιβάλλεται από ένα σύνταγμα πρέπει, τουλάχιστον μετά από σκέψη, να αναγνωρίζεται από οποιοδήποτε άτομο στο παρόν και στο μέλλον ως σεβαστή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των υπαρξιακών αναγκών της ανθρώπινης ψυχής. Ένα τέτοιο σύνταγμα είναι ένα ανθρωπιστικό σύνταγμα και το κράτος που βασίζεται σε αυτό είναι ένα ανθρωπιστικό συνταγματικό κράτος. Τέτοια κράτη έχουν δημοκρατικό χαρακτήρα, η ύπαρξη δηλαδή και η διατήρησή τους θεωρούνται από τους πολίτες τους και τους μη πολίτες που κατοικούν στην επικράτειά τους ως κοινός σκοπός (res publica).

Είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι το δικαίωμα ενός κράτους να προβεί σε πολεμικές ενέργειες εναντίον κρατικά και μη κρατικά οργανωμένων εχθρών καθορίζεται από τις επιταγές της Χάρτας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και συγκεκριμένα από το Έβδομο Κεφάλαιο (άρθρα 39 - 51). Το κεφάλαιο αυτό επιτρέπει πολεμικές ενέργειες σε περίπτωση άμυνας ή κατόπιν έγκρισης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Στο προηγούμενο σημείωμα παρουσιάσαμε τη θεωρία του ελβετού βιοχημικού Χανς Κουν. Όπως και ο Άιγκεν, ο Κουν διατυπώνει ένα σενάριο βασισμένο σε ορισμένες αποδοχές, όπως η υπόθεση ότι τα ριβοπυρηνικά οξέα (RNA) ανήκαν στα πρώτα μακρομόρια που εμφανίστηκαν και ότι τα πρώτα πολυπεπτίδια, η κλάση των χημικών ενώσεων στην οποία ανήκουν και τα πιο πολύπλοκα οργανωμένα μόρια των ενζύμων και άλλων πρωτεϊνών, ήταν στην αρχή αποτέλεσμα της καταλυτικής δράσης του RNA. Η διαφορά ανάμεσα στη θεωρία του υπέρκυκλου και στο σενάριο του Κουν είναι ότι, στο τελευταίο, οι διαδικασίες που οδηγούν στην εμφάνιση αυτών των μακρομορίων λαμβάνουν χώρα σε ένα ανομοιογενές περιβάλλον, στο μεταίχμιο δηλαδή ανάμεσα σε μια υγρή και σε μια στερεή φάση, η οποία δρα ως καταλύτης των πρώτων βιοχημικών αντιδράσεων. Όπως είδαμε, το σενάριο του Κουν απέναντι στο σενάριο του Άιγκεν παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα, τα οποία όμως δεν αρκούν για να εξηγηθούν πλήρως θεμελιώδη γνωρίσματα που είναι κοινά σε όλα τα έμβια όντα.

Το πέμπτο βιβλίο των Ιστοριών του Θουκυδίδη είναι κατά το μεγαλύτερο μέρος του αφιερωμένο στην εξιστόρηση της εκστρατείας των Αθηναίων κατά των Μηλίων, η οποία καταλήγει σε μια πράξη που σήμερα θεωρούμε ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας – τη θανάτωση των ανδρών και τον εξανδραποδισμό των γυναικών και των παιδιών. Στο βιβλίο αυτό περιγράφεται από τον Θουκυδίδη και ένας διάλογος ανάμεσα στα εμπόλεμα μέρη, όπου οι αμυνόμενοι, οι Μήλιοι, καταγγέλλουν ότι η εκστρατεία των Αθηναίων κατά του νησιού και η προσπάθεια βίαιης πρόσδεσής τους στο πολεμικό άρμα των Αθηνών –το τίμημα της άρνησης είναι θάνατος και εξανδραποδισμός– είναι άδικη. Οι Αθηναίοι απαντούν ότι «δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται», ότι δηλαδή για να αναγνωριστεί ότι μια κατάσταση υφίσταται υπό το καθεστώς του δικαίου πρέπει όλα τα μέρη να είναι ίσα και ότι σε αντίθετη περίπτωση «δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν», ότι η διαμάχη επιλύεται στο μέτρο που η ισχυρότερη πλευρά μπορεί να επιβάλει την θέλησή της στην ασθενέστερη ενώ η ασθενέστερη προσπαθεί να υποχωρήσει μέχρι του σημείου που να μην απειλείται πλέον από την ισχυρότερη.

Στο διεθνές δίκαιο ισχύει η αρχή της παγκόσμιας αρμοδιότητας (universal jurisdiction) σε σχέση με ορισμένα ποινικά αδικήματα. Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μπορούν να ασκούν διώξεις κατά προσώπων για εγκλήματα τα οποία έχουν διαπραχθεί εκτός της επικράτειάς τους – και μάλιστα εναντίον ανθρώπων οι οποίοι δεν είναι καν πολίτες τους.

Το χριστουγεννιάτικο διήγημα του Νίκου Ψαρρού

Η Μαίρη ξύπνησε με ένα τίναγμα… Είχε αποκοιμηθεί μπροστά στην οθόνη, στο μάγουλό της τα αποτυπώματα των κουμπιών του πληκτρολογίου. Έξω ήταν σκοτεινά, οι σκιές των χιονονιφάδων που στροβιλίζονταν στον αέρα και στο κίτρινο φως της λάμπας του δρόμου έκανα έναν τρελό χορό στον τοίχο απέναντι από το παράθυρο. Το δωμάτιο ήταν κρύο, από τη μια κράταγε τη θερμοκρασία χαμηλή γιατί έτσι μπορούσε να συγκεντρωθεί καλύτερα στη δουλειά της, από την άλλη το σώμα του καλοριφέρ χρειάζονταν επειγόντως εξαέρωση.

Στο διήγημα «Conroy’s public» που δημοσιεύτηκε το 1952 στο  τρίτο τεύχος του Magazine of Fantasy and Science Fiction, ο συγγραφέας Ron Goulart (1933-2022) μας διηγείται την ιστορία ενός αποτυχημένου συγγραφέα, του Ted Conroy, που αποφασίζει να αποτραβηχτεί σ’ έναν κόσμο φτιαγμένο στα μέτρα του. Αγοράζει έναν πλανήτη και τον εποικίζει με αντίγραφα του εαυτού του –σήμερα θα τους λέγαμε κλώνους– σε όλες τις βαθμίδες και τους ρόλους μιας κοινωνίας, αντίγραφα που δημιουργεί με τη δύναμη της σκέψης του – μια τεχνική που του δίδαξε ένας σαμάνος της Αφροδίτης και που φυσικά φέρουν όλα το όνομά του: Ted Conroy. Οι κλώνοι αυτοί –υπάκουοι υπηρέτες– ικανοποιούν κυρίως την επιθυμία του για αναγνώριση, καθώς το μοναδικό λογοτεχνικό περιοδικό του κόσμου του, το Weird Conroy Tales, τα δημοσιεύει αμέσως και βρίσκουν τρομερή απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, το οποίο τον κατακλύζει με επαινετικά γράμματα και διθυραμβικά σχόλια στην τοπική εβδομαδιαία εφημερίδα The Saturday Review of Conroy. Όσο για τα μυθιστορήματα και τις νουβέλες του, εκδίδονται σε αστρονομικά τιράζ και του αποφέρουν εκατομμύρια (δολάρια Conroy, φυσικά).

Στο προηγούμενο σημείωμα ασχοληθήκαμε με τη θεωρία ότι τα πρωταρχικά στοιχεία της ζωής ήταν μόρια RNA με καταλυτικές ιδιότητες, τα οποία με την πάροδο του χρόνου «κατάφεραν» να καταλύσουν χημικές αντιδράσεις που επέτρεψαν να δημιουργηθούν τα πρώτα πρωτεϊνικά ένζυμα, που με τη σειρά τους επέτρεψαν την εμφάνιση των υπόλοιπων βιοχημικών οδών σύνθεσης των βασικών συστατικών των σημερινών έμβιων όντων. Η θεωρία του «κόσμου του RNA» είναι μεν ελκυστική γιατί εξηγεί τη μετάβαση από μια αβιοτική χημεία σε μια πρωτόγονη μορφή «βιοχημείας» με ένα μόνο βήμα –την εμφάνιση μορίων RNA με καταλυτικές ιδιότητες–, όμως δεν επαρκεί για να εξηγήσει τον συστηματικό καταμερισμό εργασίας ανάμεσα στις διάφορες κλάσεις των βιομορίων, καθώς και τις διαρθρωμένες αναβολικές και καταβολικές βιοχημικές αλυσίδες.

Έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλά για την επιρροή που δέχτηκε η μουσική και η ποίηση τους Διονύση Σαββόπουλου από καλλιτέχνες διεθνούς εμβελείας όπως ο Μπομπ Ντίλαν και ο Φρανκ Ζάππα, όμως η κατάταξή του στο Πάνθεον της μουσικής του 20ού αιώνα φαίνεται δύσκολη έως αδύνατη. Αυτό οφείλεται σε μια ιδιομορφία του έργου του, στο γεγονός ότι η πολιτισμική επιρροή του περιορίζεται αυστηρά στα όρια της ελληνικής γλώσσας. Για να αξιολογήσουμε το έργο του θα πρέπει να το συγκρίνουμε με το έργο καλλιτεχνών που χαρακτηρίζεται από την ίδια ιδιομορφία – την μεγάλη επιρροή του σε ένα γλωσσικά περιορισμένο κοινό και την σχεδόν παντελή αγνόησή του πέρα από αυτό το όριο, κάτι που είναι προφανώς πολύ δύσκολο ακριβώς λόγω του γλωσσικού φράγματος.