web only

Τριάντα χρόνια μετά το θάνατο του Κιμ Φίλμπι —του πιο επιζήμιου ίσως για τα βρετανικά συμφέροντα αξιωματούχου πληροφοριών που εργάστηκε συνειδητά υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης— ένας αποδεσμευμένος φάκελος του Cabinet Office, με αριθμό CAB 164/2186 και προέλευση τα Εθνικά Αρχεία (National Archives), φωτίζει μια λιγότερο γνωστή αλλά αποκαλυπτική υπόθεση της μεταψυχροπολεμικής Βρετανίας. Η υπόθεση εκτυλίχθηκε την περίοδο της πρωθυπουργίας του Τζον Μέιτζορ, υπό συντηρητική κυβέρνηση, σε ένα πολιτικό περιβάλλον αυξημένης ευαισθησίας απέναντι σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας, θεσμικής αξιοπιστίας και διαχείρισης της ιστορικής μνήμης. Πρόκειται για την αποτυχημένη, τελικά, προσπάθεια της Βρετανικής Βιβλιοθήκης (British Library) να αποκτήσει το μυστικό προσωπικό αρχείο που ο Φίλμπι είχε αφήσει στη Μόσχα: ένα σύνολο τεκμηρίων εξαιρετικής ιστορικής σημασίας, το οποίο περιλάμβανε ημερολόγια, χειρόγραφα, εκπαιδευτικό υλικό της KGB και εκτενή αλληλογραφία με πρόσωπα-κλειδιά του βρετανικού και σοβιετικού κόσμου πληροφοριών.

Δύο ανοιχτά πολεμικά μέτωπα, στην Ουκρανία και στο Ισραήλ, συμπύκνωσαν τα τελευταία χρόνια όλα όσα η Δύση προτιμούσε να θεωρεί λυμένα. Πρόκειται για την ασφάλεια των συνόρων, την αξία της ανθρώπινης ζωής, το δικαίωμα της αυτοάμυνας, τα όρια της βίας. Η χρονιά που κλείνει δεν αφήνει περιθώρια για αυταπάτες.

Το χριστουγεννιάτικο διήγημα του Νίκου Ψαρρού

Η Μαίρη ξύπνησε με ένα τίναγμα… Είχε αποκοιμηθεί μπροστά στην οθόνη, στο μάγουλό της τα αποτυπώματα των κουμπιών του πληκτρολογίου. Έξω ήταν σκοτεινά, οι σκιές των χιονονιφάδων που στροβιλίζονταν στον αέρα και στο κίτρινο φως της λάμπας του δρόμου έκανα έναν τρελό χορό στον τοίχο απέναντι από το παράθυρο. Το δωμάτιο ήταν κρύο, από τη μια κράταγε τη θερμοκρασία χαμηλή γιατί έτσι μπορούσε να συγκεντρωθεί καλύτερα στη δουλειά της, από την άλλη το σώμα του καλοριφέρ χρειάζονταν επειγόντως εξαέρωση.

Η πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση εναντίον Εβραίων που γιόρταζαν το Χανουκά στην παραλία Μποντάι του Σίδνεϊ έρχεται να προστεθεί σε άλλη μια  καθαρή, στοχευόμενη ενέργεια αντισημιτικού μίσους.  Εναντίον ανθρώπων λόγω της ταυτότητάς τους. Και γι’ αυτό ακριβώς αποτελεί πολιτικό γεγονός πρώτης γραμμής.

Δέκα πολιτικοί, δέκα βιβλία και καμία αυταπάτη

Στρατηγικές και πολιτικές προκλήσεις μιας «Δύναμης Εγγυήσεων» στην Ουκρανία

Από την άνοιξη του 2025, οι δυτικές εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία έχουν καταστεί σημαντικό θέμα στη δημόσια συζήτηση και στον πολιτικό σχεδιασμό που οδηγεί στο τέλος του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Το σημείο 5 του κοινού «σχεδίου ειρήνης» των ΗΠΑ και της Ρωσίας και η επακόλουθη 28-σημείων αντιπρόταση της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας αναφέρουν ότι η Ουκρανία πρέπει να λάβει «αξιόπιστες» ή «ισχυρές» εγγυήσεις ασφάλειας. Αυτά τα έγγραφα και η σχετική δημόσια συζήτηση έφεραν ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα του τι μπορεί να σημαίνουν τέτοιες εγγυήσεις.

Από ανακοίνωση της οικογένειάς του, έγινε γνωστός ο θάνατος του Στέλιου Λυδάκη, ιστορικού τέχνης και καθηγητή ώς το 2000 του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ήταν ένα φτωχόπαιδο από την ορεινή Κρήτη που κατάφερε να κάνει διδακτορικό στην Κολωνία με θέμα «Το ελληνικό τοπίο στην ευρωπαϊκή ζωγραφική», πήρε για δύο χρόνια υποτροφία Alexander von Humboldt και το 1972 εξέδωσε στα γερμανικά την Ιστορία της Νεοελληνικής Ζωγραφικής κατά τον 19ο αιώνα –με χορηγία της Thyssen Stiftung (respect)–, έργο πρωτοποριακό για πολλά χρόνια, σε ένα χώρο με ελάχιστα, ανεπεξέργαστα αρχεία. Η Ιστορία του, το 1977, μεταφράστηκε στα ελληνικά και εκδόθηκε σε τέσσερις τόμους από τις εκδόσεις Μέλισσα.

Το πρόσφατο περιστατικό με την εκπαιδευτικό εικαστικών που προσέφυγε στην αστυνομία καταγγέλλοντας ότι ένας μαθητής έξι ετών την εθώπευσε ανέδειξε ένα βαθύ και χρόνιο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Αντί η δημόσια συζήτηση να στραφεί στην ουσία, είδαμε ξανά τη γνωστή τηλεοπτική και διαδικτυακή ανθρωποφαγία: ετικέτες, υπερβολές, απαιτήσεις για απολύσεις, δημόσιος διασυρμός. Και έτσι χάθηκε η ευκαιρία να εξετάσουμε το πραγματικό ζήτημα.

Ο Αργύρης Ζήλος (1952–2025) υπήρξε μία από τις κεντρικές φυσιογνωμίες της ελληνικής μουσικής κριτικής. Από τις πρώτες του μουσικές παρεμβάσεις στο περιοδικό Ήχος & Hi-Fi −σε μια εποχή που στην Ελλάδα η έννοια της «μουσικής κριτικής» δεν ήταν ευρέως διαδεδομένη− διαμόρφωσε έναν τρόπο σκέψης που αναδείκνυε την άποψη ότι η ποπ μουσική και το ροκ ιδίωμα αξίζει σοβαρής αντιμετώπισης. Στο πνεύμα των ξένων μουσικών κριτικών, κυρίως του Λέστερ Μπανγκς,  η γραφή  του ήταν στεγνή, καθαρή, χωρίς περιττές φιλολογίες.  

 Όταν στη σημερινή εποχή της σχεδόν απόλυτης τεχνολογικής επικράτησης η λογοτεχνία εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις, έστω και πιο περιορισμένου πεδίου,  αυτό δεν μπορεί παρά να μας γεμίζει αισιοδοξία και ελπίδα. Το άρθρο της λογοτεχνικής κριτικού Λίνας Πανταλέων «Γυναικεία υπόθεση ή μήοως ανδρική;» (Η Καθημερινή, 9/11/2025, https://www.kathimerini.gr/culture/563909149/gynaikeia-ypothesi-i-mipos-andriki/) , έδωσε ξανά αφορμή αναπτυχθεί η συζήτηση γύρω από την κατάσταση της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας σε επίπεδο δημιουργών και φύλου.