Μνημόνια

Τις τελευταίες εβδομάδες παρατηρώ, με μεγάλη μου έκπληξη, να επανέρχεται στον δημόσιο διάλογο το ζήτημα της 13ης σύνταξης, και μάλιστα ως οριζόντιο μέτρο. Και λέω «με μεγάλη μου έκπληξη», γιατί ίσως διατηρούσα κι εγώ κάποιες φρούδες ελπίδες ότι κάτι μάθαμε από την εμπειρία της κρίσης. Κυρίως, ότι μάθαμε από τα αίτιά της.

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Οι συνταξιούχοι δεν αποτελούν την πιο αδικημένη κοινωνική ομάδα της χώρας. Αντιθέτως, η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι η χώρα που δαπανά το μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ της για συντάξεις σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, περίπου το 16% του ΑΕΠ, ποσοστό που παραμένει και από τα υψηλότερα μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Για δεκαετίες, το ασφαλιστικό αποτέλεσε έναν από τους βασικούς παράγοντες της δημοσιονομικής εκτροπής, με το Δημόσιο να διοχετεύει δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο για τη χρηματοδότησή του. Η εικόνα σήμερα είναι σαφώς καλύτερη σε σχέση με την περίοδο πριν από την κρίση, όμως οι συντάξεις εξακολουθούν να απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος των κοινωνικών δαπανών του κράτους.

Και πάλι, όμως, ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι μια 13η σύνταξη «βγαίνει» δημοσιονομικά, ποια ακριβώς κοινωνική πολιτική περί μείωσης των ανισοτήτων δικαιολογεί τον οριζόντιο χαρακτήρα ενός τέτοιου μέτρου; Με ποια λογική θα λάβει την ίδια επιπλέον παροχή ένας χαμηλοσυνταξιούχος και ένας συνταξιούχος των 2.000; Και πώς συμβιβάζεται αυτή η πρόταση με την ιδεολογία και τις αρχές των δήθεν προοδευτικών κομμάτων που δηλώνουν ότι έχουν προτεραιότητα την κοινωνική δικαιοσύνη;

Αλλά μια που μιλήσαμε για κοινωνική δικαιοσύνη, αλήθεια, η διαγενεακή δικαιοσύνη απασχολεί κανέναν από όσους καταθέτουν αυτή την πρόταση; Υπάρχει έστω ως έννοια στον δημόσιο διάλογο;

Σε μια χώρα που γερνάει ταχύτερα από σχεδόν κάθε άλλη στην Ευρώπη, όπου οι γεννήσεις καταγράφουν ιστορικά χαμηλά και οι εργαζόμενοι που καλούνται να χρηματοδοτήσουν το ασφαλιστικό γίνονται αναλογικά όλο και λιγότεροι, κάθε νέα μόνιμη συνταξιοδοτική δαπάνη δεν αφορά μόνο το σήμερα. Αφορά πρωτίστως το ποιος θα την πληρώσει αύριο. Το πληρώσαμε μια φορά στο παρελθόν, είμαστε έτοιμοι να το επαναλάβουμε;

Ακόμη πιο απογοητευτικό είναι ότι δεν ακούστηκε σχεδόν καμία διαφορετική φωνή. Κανένας νέος πολιτικός, κανένα νέο πρόσωπο με δημόσιο βήμα δεν βρέθηκε να εκφράσει έστω έναν προβληματισμό. Ούτε μία αμφιβολία. Κι όμως, οι ίδιοι άνθρωποι συχνά εμφανίζονται ως εκπρόσωποι μιας νέας γενιάς και μιας διαφορετικής πολιτικής αντίληψης.

Εντέλει, θεωρώ προκλητικό –και σε έναν βαθμό ανήθικο– να ανοίγει σήμερα η συζήτηση για μια οριζόντια 13η σύνταξη, όταν η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με πολύ πιο πιεστικά και υπαρξιακά προβλήματα. Το δημογραφικό, που απειλεί την ίδια τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού. Τη στεγαστική κρίση, που αποκλείει μια ολόκληρη γενιά από την απόκτηση κατοικίας. Την ακρίβεια, που συμπιέζει κυρίως τα εισοδήματα των νέων εργαζομένων και των οικογενειών. Και σίγουρα την παραγωγικότητα της οικονομίας, που εξακολουθεί να υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Αν υπάρχουν διαθέσιμοι δημόσιοι πόροι, η πρώτη προτεραιότητα δεν μπορεί να είναι η οριζόντια ενίσχυση μιας ομάδας που ήδη απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των κοινωνικών δαπανών. Θα έπρεπε να είναι η επένδυση στο μέλλον της χώρας. Γιατί, αν συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε πολιτικό ζήτημα αποκλειστικά με όρους εκλογικής πελατείας περασμένων δεκαετιών, τότε μάλλον δεν μάθαμε τίποτα από την κρίση.

Γιάννης Βούλγαρης, Στην άκρη του γκρεμού. Ελλάδα 2007-2019, Μεταίχμιο, Αθήνα 2025, 359 σελ.

Το βιβλίο του Γιάννη Βούλγαρη Στην άκρη του γκρεμού. Ελλάδα 2007-2019 είναι απαραίτητο ανάγνωσμα για όσους θέλουν να κατανοήσουν την κρίση της προηγούμενης δεκαετίας πέρα από απλοϊκές ερμηνείες. Είτε κάποιος είναι ακαδημαϊκός, είτε πολιτικός αναλυτής, είτε απλός πολίτης, το βιβλίο προσφέρει μια σφαιρική και τεκμηριωμένη αφήγηση που ρίχνει φως στις σκοτεινές πλευρές αυτής της περιόδου συμβάλλοντας ουσιαστικά στο διάλογο για το μέλλον της ελληνικής πολιτικής και οικονομίας.

Αξιότιμη κ. Μέρκελ,

Σας γράφω παρ’ όλο που γνωρίζω πως η επιστολή μου δεν θα φτάσει ποτέ στα χέρια σας. Αφορμή για το γράμμα μου αυτό είναι τα αποσπάσματα από το βιβλίο σας, Ελευθερία, που είδαν το φως της δημοσιότητας εδώ στην Ελλάδα (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο). Ιδίως τα αποσπάσματα που αφορούν τον πρώην πρωθυπουργό κ. Τσίπρα, τα οποία, όπως πιθανόν έχετε πληροφορηθεί, έχουν ερμηνευθεί παντοιοτρόπως από τις διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις της χώρας. Και στέκομαι σε δύο μόνο από αυτά:

«Αναδρομικά 50-60.000 ευρώ σε κάθε γιατρό του ΕΣΥ "δίνει" απόφαση του Αρείου Πάγου».

Οι εφημερίδες

Με την οικονομική κρίση δύο ήταν οι βασικοί πόλοι εξουσίας που προσπάθησαν να «γυρίσουν προς τα πίσω τον τροχό της ιστορίας» και αναδείχτηκαν στις κατεξοχήν αντιδραστικές δυνάμεις του τόπου, όπως όρισε ο ίδιος ο Μαρξ τον όρο «αντίδραση»: η «σταλινογενής» Αριστερά και η Δικαιοσύνη.

Με ευκαιρία την επέτειο της μεγάλης αλλαγής που έγινε πριν ακριβώς 40 χρόνια, τον Οκτώβρη του 1981, περιγράφω την εξέλιξη του επάρατου Τυφώνα Γκρέκο που έπληξε την Ελλάδα, από τα γενοφάσκια του, από Kατηγορία (Cat) 1 μέχρι και Kατηγορία 5.

Πριν από μερικές μέρες κυκλοφόρησε από το Επίκεντρο ένα βιβλίο αφιερωμένο στο συμβάν της Μαρφίν: 05.05.2010. Ταυτότητες και συναισθήματα της πολιτικής βίας στην Ελλάδα του 21ου αιώνα, σε επιμέλεια τριών γνωστών πολιτικών επιστημόνων (Βασίλης Βαμβακάς, Τριαντάφυλλος Καρατράντος, Παναγής Παναγιωτόπουλος), που όλοι είναι στενοί συνεργάτες του Books’ Journal.