Ηλίας Κανέλλης

Ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος, η καθηγήτρια Βάσω Κιντή, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, η καθηγήτρια Βάνα Νικολαΐδου-Κυριανίδου,  η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας Μιχάλης Μπλέτσας, η μόνιμη υπηρεσιακή υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, ο συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι τα πρόσωπα που συνομιλούν με τον Ηλία Κανέλλη στον φετινό, δεύτερο κύκλο των εκδηλώσεων-συζητήσεων με γενικό τίτλο «Κι αυτοί είναι η Ελλάδα. Συζητήσεις στο Ωδείο Αθηνών».

Η περσινή πρώτη επιτυχημένη σειρά εκδηλώσεων στο Ωδείο Αθηνών συνεχίζεται και φέτος, με την ίδια παρεμβατική διάθεση και με προσκεκλημένους που την εγγυώνται. Οι ακριβείς ημερομηνίες θα ανακοινωθούν τις επόμενες ημέρες.  

Την 1η Οκτωβρίου, ο Τίτος Πατρίκιος

Ο πρώτος προσκεκλημένος της φετινής χρονιά, την Πέμπτη 1η Οκτωβρίου στις 7.30 μ.μ., είναι ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος, από τους σημαντικότερους εν ζωή Έλληνες ποιητές, η τελευταία εν ζωή μεγάλη ποιητική μορφή της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928, γιος των ηθοποιών Σπύρου και Λέλας Πατρικίου. Έφηβος ακόμη συμμετείχε στην Αντίσταση, αρχικά στην ΕΠΟΝ και έπειτα στον ΕΛΑΣ. Το 1944 καταδικάστηκε σε θάνατο από συνεργάτες των Γερμανών και σώθηκε την τελευταία στιγμή. Αργότερα, λόγω των αριστερών του πεποιθήσεων, εξορίστηκε στη Μακρόνησο και στον Άη Στράτη. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και κοινωνιολογία στο Παρίσι και εργάστηκε ως δικηγόρος, κοινωνιολόγος και μεταφραστής.

Η ποίησή του είναι βαθιά πολιτική, αλλά όχι κομματική ή συνθηματολογική. Μιλά για:

*την Κατοχή, τον Εμφύλιο, την εξορία και την Αριστερά,

*τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο παραμορφώνεται,

*την ήττα, την ενοχή και τις αυταπάτες μιας γενιάς,

*τον έρωτα, το γήρας και τη φθορά,

*τη σχέση της ποίησης με την πραγματική ζωή.

Το σημαντικό με τον Τίτο Πατρίκιο είναι η διαρκής αυτοκριτική του. Δεν παρουσιάζει τον εαυτό του ως αθώο ήρωα της Ιστορίας. Εξετάζει τις βεβαιότητες της δικής του παράταξης, τις αποτυχίες, τις υποχωρήσεις και τους συμβιβασμούς της. Γι’ αυτό η ποίησή του παραμένει πολιτική χωρίς να γίνεται προπαγάνδα. Αυτή, άλλωστε, η ενεργός συσχέτιση της ζωής του και των πεποιθήσεών του με την κινητικότητα της ζωής τον έκανε να αντιπαρατεθεί στα λαϊκιστικά πειράματα της περασμένης δεκαετίας, που συνέβαλαν καθοριστικά στην περιπετειώδη αντιμετώπιση από την κοινωνία και το πολιτικό σύστημα της χρεοκοπίας και των μνημονίων.

Πρωτοεμφανίστηκε το 1943 με πρώτη συλλογή τον Χωματόδρομο, το 1954. Στα βασικά έργα του ανήκουν επίσης η Μαθητεία, η Προαιρετική στάση, η Θάλασσα επαγγελίας, οι Αντιδικίες, οι Αντικριστοί καθρέφτες, οι Παραμορφώσεις, η

Μαθητεία ξανά, Η αντίσταση των γεγονότων, Η πύλη των λεόντων, Σε βρίσκει η ποίηση, κ.ά. Η συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του κυκλοφορεί σε δύο τόμους, Ποιήματα Α’ (1943-1959) και Ποιήματα Β’ (1959-2017), από τις εκδόσεις Κίχλη.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ιστορικής Επιθεώρησης Τέχνης και έχει μεταφράσει, μεταξύ άλλων, Σταντάλ, Αραγκόν, Μαγιακόφσκι, Νερούντα, Γκόγκολ και Λούκατς.

Ο Πατρίκιος είναι ο ποιητής που μετατρέπει την προσωπική περιπέτεια και την Ιστορία σε νηφάλια αυτογνωσία.

«Κι αυτοί είναι η Ελλάδα» στη διασπορά

Οι εκδηλώσεις «Κι αυτοί είναι η Ελλάδα», αυτή τη χρονιά, θα μεταφερθούν σε διάφορες πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο, όπου ζει και ανασαίνει ο ελληνισμός. Προετοιμάζονται οι πρώτες εκδηλώσεις και σύντομα θα ανακοινωθούν οι τόποι, οι χρόνοι και τα πρόσωπα.

Στο μεταξύ, ετοιμάζεται το βιβλίο, Κι αυτοί είναι η Ελλάδα ΙΙ. Συζητήσεις στο Ωδείο Αθηνών 2025-2026, στο οποίο θα συγκαταλεχθούν τα κείμενα όλων των περσινών συνομιλιών. Όλες οι συνεντεύξεις έχουν κινηματογραφηθεί και, πολύ σύντομα, θα γίνουν προσβάσιμες στο κοινό.

Το Books’ Journal από τον επόμενο μήνα εισέρχεται στον 17ο χρόνο συνεχούς κυκλοφορίας και αναπτύσσεται συνεχώς, μαχητικό και νηφάλιο, με πίστη στη δημοκρατία, στην πνευματικότητα, στη γνώση και στην καινοτομία. Σας περιμένουμε κάθε μήνα όχι μόνο όπου διατίθεται το νέο τεύχος μας αλλά και στο Ωδείο Αθηνών.  

Κρίτων Ωραιόπουλος (Ηλίας Κανέλλης), Duck Soup. Στην κουζίνα της ανάγνωσης, The Books’ Journal, Αθήνα 2025, 144 σελ.

Ενημέρωση-προειδοποίηση (disclaimer): Το κείμενο αυτό έχει γραφτεί από το Gemini, εργαλείο Τεχνητής Νοημοσύνης της Google. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, εξασφαλίζεται όχι μόνον η αντικειμενικότητά του, αλλά και η ποιότητά του, μια και –γιατί όχι;– μπορεί να είναι εφάμιλλο με το κείμενο ενός καλού βιβλιοκριτικού. Ο κ. Ναθαναήλ, που παρήγγειλε τη δημιουργία του, ζήτησε να υιοθετηθεί ένα παιγνιώδες και ελαφρά σκωπτικό ύφος. Διαβάζοντάς το, διαπιστώνεται ότι σε κάποια σημεία η εντολή του εκτελέστηκε με υπερβάλλοντα ζήλο. Ας είναι ο αναγνώστης επιεικής.

Ένα σχόλιο με αφορμή τη συζήτηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ηλία Κανέλλη στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Books’ Journal

Μια ξεχωριστή συνέντευξη, με κοινό, έδωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και όσοι είχαμε την τύχη να την παρακολουθήσουμε στην αίθουσα του Ωδείου Αθηνών, φύγαμε πολλαπλώς κερδισμένοι. Όχι απλώς επειδή ακούσαμε έναν άρτιο ομιλητή, αλλά επειδή βρεθήκαμε απέναντι σε έναν πολιτικό με σπάνια δομημένη σκέψη. Μια σκέψη που δεν εγκλωβίζεται στο ακαδημαϊκό επίπεδο, αλλά διασταυρώνεται δημιουργικά με την καθημερινότητα, τόσο στα απλά όσο και στα πιο σύνθετα ζητήματά της. Εκεί όπου θεωρία και πράξη συνυπάρχουν για να  αλληλοφωτίζονται.

Η συνομιλία του πρωθυπουργού με τον δημοσιογράφο Ηλία Κανέλλη, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Books’ Journal, λειτούργησε ως μια σπάνια στιγμή πολιτικού αυτοπροσδιορισμού. Απουσίαζε ο γνώριμος όσο και αδέξιος, απαρχαιωμένος και τελικά επικίνδυνος πολιτικός λόγος της συνθηματολογίας και του φλύαρου ρητορικού ναρκισσισμού. Εκείνος ο λόγος που προσποιείται ότι φωτίζει την πραγματικότητα ενώ τη θολώνει, που αντί να οργανώνει τη σκέψη την αποκοιμίζει, που λειτουργεί αποσταθεροποιητικά και διαβρωτικά στο πολιτισμικό επίπεδο ένας λόγος ρηχός, αυτάρεσκος, αισθητικά φτωχός, που ευτελίζει την πολιτική μετατρέποντάς τη σε άσκηση συναισθηματικής χειραγώγησης και όχι σε πράξη ευθύνης.

Ακριβώς απέναντι σε αυτή τη συνθήκη στάθηκε η συγκεκριμένη δημόσια συζήτηση: ως άρνηση της ευκολίας, ως αποκατάσταση της σκέψης, ως υπενθύμιση ότι η πολιτική, όταν αποκόπτεται από τη σοβαρότητα και το μέτρο, παύει να είναι λύση και γίνεται μέρος του προβλήματος. Απολαύσαμε έναν σημαντικό ομιλητή  που για αγαθή μας τύχη διανύει την δεύτερη πρωθυπουργική του θητεία χρησιμοποιώντας τη γνώση ως μηχανισμό κρίσης και πράξης. Η αναφορά στους επτά θεωρητικούς –από τον Άνταμ Σμιθ και τον Αλέξις ντε Τοκβίλ έως τον Καρλ Μαρξ, τον Τζον Στιούαρτ Μιλ, τον Μαξ Βέμπερ, τον Εμίλ Ντυρκέμ και τον Ζίγκμουντ Φρόυντ– έγινε με την αισθητική λεπτότητα που διαθέτουν ενστικτωδώς όσοι μετέχουν της παιδείας εκείνης που δεν στρέφει το βλέμμα της στις εντυπώσεις αλλά στην καλλιέργεια, όπου η σκέψη έχει μάθει να συνυπάρχει με τη διαφωνία, να τη μεταβολίζει και να αποφασίζει μέσα απ’ αυτήν. Αυτό που αναδείχθηκε με καθαρότητα ήταν η σημασία της συγκρότησης ως θεμελιώδης προϋπόθεση άσκησης της εξουσίας.

Ιδιαίτερα αισθητή ήταν η ικανότητά του της σύνθεσης, όπου το απλοϊκό προσεγγίζεται πολυσύνθετα και το πολυσύνθετο εκφράζεται απλά, χωρίς εξωραϊσμούς, χωρίς ρητορικά τεχνάσματα, χωρίς την εύκολη καταφυγή σε αντιθετικά σχήματα. Πρόκειται για μια πολιτική γλώσσα άλλων προδιαγραφών που δυστυχώς απουσιάζει εκκωφαντικά από το  ελληνικό Κοινοβούλιο. Πρόκειται για έναν πολιτικό λόγο που δεν υψώνει τη φωνή για να καλύψει κενά, αλλά χαμηλώνει τον τόνο για να αφήσει χώρο στη σκέψη. Έναν λόγο δομημένο, επεξεργασμένο, συνθετικό, που αποφεύγει την επιφάνεια χωρίς να γίνεται δυσπρόσιτος.

Σε μια εποχή όπου ο δημόσιος λόγος συχνά εξαντλείται στην ένταση, η συγκεκριμένη συζήτηση υπενθύμισε ότι η πολιτική μπορεί ακόμη να μιλά με όρους νοημοσύνης και μέτρου. Ότι όταν η υψηλού επιπέδου παιδεία συνδέεται οργανικά με την πράξη μπορεί να γεννήσει έναν σπάνιο πολιτικό, ικανό να κατανοεί τον σύνθετο κόσμο χωρίς να τον απλοποιεί χονδροειδώς και να απευθύνεται στην κοινωνία χωρίς να την υποτιμά.

Ήταν, τελικά, μια βραδιά όπου η πολιτική φάνηκε να επιστρέφει στον φυσικό της χώρο, εκεί δηλαδή όπου ο στοχασμός προηγείται της δήλωσης και η ευθύνη της ευκολίας.  Αν κάτι ξεχώρισε σε αυτή τη βραδιά, ήταν ο συνδυασμός πολλών πλεονεκτημάτων σε ένα πρόσωπο σύγχρονου πρωθυπουργού με παιδεία χωρίς έπαρση, ρεαλισμό χωρίς κυνισμό, ευρωπαϊκή ταυτότητα χωρίς επαρχιωτισμό, ισχύ χωρίς ρητορεία. Σε έναν πολύπλοκο κόσμο, η πολιτική επάρκεια όταν εμφανίζεται δημόσια, αξίζει να αναγνωρίζεται.

Η συζήτηση του πρωθυπουργού με τον Ηλία Κανέλλη

Οι επτά θεωρητικοί που μελέτησε βαθιά, ο φιλελευθερισμός, η Ευρώπη, οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Τουρκία, ο αγροτικός κόσμος, η ελληνική οικονομία. Αυτά ήταν τα βασικά θέματα της συνομιλίας του Ηλία Κανέλλη με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, το βράδυ της 19ης Ιανουαρίου 2026, στο πλαίσιο του πρώτου κύκλου συζητήσεων με τίτλο «Κι αυτοί είναι η Ελλάδα», που διοργανώνει το Books’ Journal σε συνεργασία με το Ωδείο Αθηνών. Ακολουθεί μια σύνοψη της συζήτησης.

Ο καθηγητής Στάθης Καλύβας ήταν συναρπαστικός στη συζήτηση με τον Ηλία Κανέλλη, στις 15 Ιανουαρίου 2026, σε μια ακόμα βραδιά διαλόγου και ιδεών, του πρώτου κύκλου εκδηλώσεων του Books’ Journal, στην κατάμεστη αίθουσα Άρης Γαρουφαλής του Ωδείου Αθηνών.

Από σήμερα αρχίζουν να διανέμονται στα βιβλιοπωλεία δυο νέα βιβλία του Ηλία Κανέλλη - οι δύο πρώτες εκδόσεις τoυ Books' Journal. Το ένα, με τίτλο Κι αυτοί είναι η Ελλάδα, περιέχει συνεντεύξεις σημαντικών προσωπικοτήτων της επιστήμης και της λογοτεχνίας, που έχουν δημοσιευτεί τα προηγούμενα δεκαπέντε χρόνια στο περιοδικό. Το άλλο, Duck Soup, είναι αφηγήματα, δοκίμια, κριτικές, ένα βιβλίο πολιτισμικής κριτικής των εστιατορίων και της κουλτούρας της κουζίνας και της τροφής.