Ωστόσο υπάρχει ένα πρόβλημα: η μετα-αλήθεια είναι μια ασαφής, παραπλανητική και τελικά αντιπαραγωγική ταμπέλα. Αντί να ξεκαθαρίζει τη σημερινή μας δύσκολη συγκυρία, τη θολώνει. Ακόμα χειρότερα, δίνει στην επικίνδυνη συμπεριφορά μια επίφαση πολυπλοκότητας που δεν της αξίζει. Η αλήθεια για τη μετα-αλήθεια είναι η ακόλουθη: Πρόκειται για έναν άχρηστο όρο. Eίναι παραπλανητικός, αμβλύνει τον αντίκτυπο της εξαπάτησης και δημιουργεί ένα βολικό προπέτασμα καπνού για ψεύτες, χειραγωγούς και απατεώνες.
Η λέξη μετα-αλήθεια ακούγεται σαν να έχουμε περάσει κάποιο μη αναστρέψιμο κατώφλι στον ανθρώπινο πολιτισμό, σαν η αλήθεια να ήταν κάποτε κυρίαρχη αλλά τώρα να έχει εκθρονιστεί οριστικά. Αυτή η αντίληψη, ωστόσο, κολακεύει το παρόν εξευγενίζοντας ψευδώς το παρελθόν. Τα ψέματα, η προπαγάνδα και η χειραγώγηση δεν είναι καινούργια. Αυτό που είναι καινούργιο είναι ο όγκος, η ταχύτητα και οι μηχανισμοί διακίνησης —συνθήκες που δεν θα γίνουν καλύτερα κατανοητές μέσω του λεξιλογίου του πολιτισμικού πένθους.
Ακόμη χειρότερα, η μετα-αλήθεια υπονοεί ότι όλοι γίναμε παθητικοί συμμέτοχοι σε μια συλλογική έκπτωση από την επιστημονική πίστη. Μοιράζει διακριτικά τις ευθύνες. Αν βρισκόμαστε σε μια εποχή μετα-αλήθειας, τότε κανείς δεν είναι πλήρως υπεύθυνος —όλοι είμαστε απλώς προϊόντα της εποχής μας. Αυτή η πεποίθηση είναι τόσο ηθικά παραπλανητική όσο και πολιτικά επικίνδυνη. Υπονοεί παραίτηση αντί για αντίσταση. Η πιο ανησυχητική πτυχή της μετα-αλήθειας είναι ότι κάνει το πρόβλημα να φαίνεται πολύ μεγάλο για να το καταπολεμήσουμε. Μετατρέπει μια σειρά επιλογών -από ανθρώπους, κυβερνήσεις, πλατφόρμες- σε μια ολόκληρη εποχή, ένα πεπρωμένο, μια κατάσταση που δεν μπορούμε να επηρεάσουμε. Όμως έχουμε εξουσία. Και για να την διεκδικήσουμε, πρέπει να ξεκινήσουμε από τη γλώσσα μας.
Τι περιγράφουμε στην πραγματικότητα όταν επικαλούμαστε τη μετα-αλήθεια; Συχνά, πολύ απλά, μιλάμε για ψέματα: σκόπιμες προσπάθειες εξαπάτησης για πολιτικό, οικονομικό ή ιδεολογικό όφελος. Μια ψευδής δήλωση που επαναλαμβάνεται συνειδητά και στρατηγικά από κάποιον που βρίσκεται στην εξουσία δεν είναι ένα τεχνούργημα της εποχής της μετα-αλήθειας. Είναι ψέμα. Και το να το αποκαλούμε έτσι είναι και πιο ακριβές και πιο αποτελεσματικό.
Αλλά δεν είναι όλες οι μορφές εξαπάτησης τόσο στοχευμένες όσο το ψέμα. Μερικές φορές αυτό που βιώνουμε δεν είναι ένα ξεκάθαρο ψέμα, αλλά μια πλημμυρίδα ανοησιών —σχεδιασμένων όχι για να πείσουν, αλλά για να προκαλέσουν σύγχυση, να αποσπάσουν την προσοχή ή απλώς να κυριαρχήσουν στο διάλογο. Για αυτό, ένας άλλος όρος είναι ιδιαίτερα χρήσιμος: bullshitting (δηλαδή: παπαριές).
Οι λέξεις διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε στα προβλήματα. Αν αποκαλέσουμε κάτι ψεύδος προκαλεί οργή και αποκατάσταση. Αν το αποκαλέσουμε μετα-αλήθεια προκαλεί παραίτηση και μεμψιμοιρία. Αν μας λένε ότι ζούμε σε μια εποχή μετά-αλήθειας, αυτό υποδηλώνει ότι δεν υπάρχει επιστροφή. Η ανεντιμότητα θεωρείται το νέο φυσιολογικό και όχι μια ανωμαλία που πρέπει να καταγγελθεί και να καταπολεμηθεί.
Το πιο σημαντικό είναι ότι η μετα-αλήθεια θολώνει τα όρια μεταξύ πρόθεσης και αποτελέσματος. Δεν είναι όλοι όσοι διαδίδουν ψευδείς πληροφορίες ψεύτες —αλλά όταν οι ηγέτες, τα θεσμικά όργανα και τα μέσα ενημέρωσης επαναλαμβάνουν εν γνώσει τους ψευδείς πληροφορίες, η λέξη ψέμα δεν είναι μόνο ακριβής αλλά και αναγκαία. Αποκαθιστά τη σαφήνεια. Επιτάσσει υπευθυνότητα.
Η γλώσσα είναι δύναμη. Αν θέλουμε σοβαρά να υπερασπιστούμε την αλήθεια, πρέπει να σταματήσουμε να κρύβουμε τα ψεύδη πίσω από αφαιρετικούς έννοιες. Ήρθε η ώρα να αποστρατεύσουμε τη μετα-αλήθεια και να αποκαλούμε τα πράγματα όπως είναι: Αν κάποιος λέει ψέματα, να το πούμε. Αν ένα μέσο ενημέρωσης διαδίδει παραπληροφόρηση, να το καταγγείλουμε. Η σαφήνεια στις έννοιες δεν είναι μόνο πιο ειλικρινής - είναι το πρώτο βήμα προς τη λογοδοσία.»
***
Αυτή είναι η άποψη του ChatGPT για το θέμα. Και η δική μου, μια και εγώ την υπαγόρευσα και το ChatGPT είναι το εγγαστρίμυθο (δεν έχει φύλο, λέει, και το σεβόμαστε). Το prompt engineering παράγει -ή καλύτερα αναμασά- ιδεολογία. Την οποιαδήποτε —εκτός από ορισμένα, κατά την άποψή του, αμφιλεγόμενα ζητήματα, όπως π.χ τα έμφυλα ζητήματα. Εκεί επεμβαίνει η πολιτική ορθότητα.
