Γιώργος Μπεκατώρος

Το Σάββατο 10 Οκτωβρίου διαδηλώσεις υπέρ της ελευθερίας της Παλαιστίνης πραγματοποιήθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, ανάμεσά τους το Λονδίνο και η Αθήνα. Με αφορμή αυτές ξαναγύρισα στις γνώριμες εικόνες: πανό με το σύνθημα «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα η Παλαιστίνη θα είναι ελεύθερη» ή, αλλού, «…ισλαμική», και μέσα στο πλήθος γυναικείες και ΛΟΑΤΚΙ ομάδες. Όλοι συμπάσχουμε με τους αμάχους της Γάζας, όπως κάθε άνθρωπος: για να πενθήσει κανείς τα παιδιά που πεθαίνουν δεν χρειάζεται να έχει ταχθεί με κάποιο πολιτικό στρατόπεδο.

Οι ακτιβιστές λένε ότι υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, επειδή τα θεμελιώδη δικαιώματα και η ισονομία είναι πανανθρώπινες αξίες και πανανθρώπινη υποχρέωση, όπως ορίζουν ο ΟΗΕ και οι διεθνείς συνθήκες. Η προσήλωση της Δύσης σε αυτές είναι τόσο βαθιά, ώστε ο Michael Ignatieff, στο Human Rights as Politics and Idolatry, να προειδοποιεί ότι τείνουν να γίνουν ειδωλολατρία, και ότι γι' αυτό δέχονται κριτική από την Ασία και τον ισλαμικό κόσμο, όπου, λόγω πολιτισμικής και θρησκευτικής σχετικότητας, τα αντιμετωπίζουν διαφορετικά.

Η παρουσία γυναικείων και ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεων σε τέτοιες διαδηλώσεις, με σημαίες της Παλαιστίνης, απ’ όσο είδα χωρίς πανό υπέρ της ειρήνης, και με το «η Παλαιστίνη θα είναι ελεύθερη» στα χείλη, πλάι σε διαδηλωτές ανάμεσα στους οποίους πιθανότατα βρίσκονται και φανατικοί ισλαμιστές, φαίνεται ανεξήγητη. Οργανώσεις του ίδιου χώρου διαδηλώνουν με εξαιρετική θέρμη εναντίον του Ερντογάν και της κυβέρνησής του, με τις ρίζες στο πολιτικό Ισλάμ, όταν στρέφεται κατά της κοινότητάς τους: τον Σεπτέμβριο του 2026, μετά τις τουρκικές επιδρομές σε ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις, ομάδες ΛΟΑΤΚΙ κάλεσαν σε συγκέντρωση έξω από την τουρκική πρεσβεία στην Αθήνα.

Η αντίφαση οξύνεται με την αφωνία τους απέναντι στο Ιράν, στη Σαουδική Αραβία και στο Κατάρ: οι ίδιοι ακτιβιστές δεν οργάνωσαν συγκεντρώσεις αντίστοιχης έκτασης έξω από τις πρεσβείες του Ιράν τον Ιανουάριο του 2026, όταν το καθεστώς σκότωνε χιλιάδες διαδηλωτές, πριν από τον πόλεμο. Οι ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων μιλούν για τουλάχιστον 6.126 νεκρούς, η Τεχεράνη παραδέχεται περίπου 3.000. Δεν έχουν λάβει χώρα πορείες αντίστοιχης έκτασης ούτε έξω από την πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας, όπου το 2025 θανατώθηκαν 356 άνθρωποι, ούτε του Κατάρ. Οι πορείες οργανώνονται σχεδόν αποκλειστικά έξω από τις πρεσβείες του Ισραήλ και των ΗΠΑ.

Τι συμβαίνει σε όσους δεν χωράνε

Για τη Χαμάς, το «η Παλαιστίνη θα είναι ελεύθερη» σημαίνει κράτος χωρίς Ισραήλ, ενώ το «ισλαμική» διατυπώνει ανοιχτά το όραμά της: μια Παλαιστίνη με ισλαμική ταυτότητα από τον Ιορδάνη ώς τη Μεσόγειο. Στη Γάζα, που η Χαμάς κυβερνά εδώ και δύο δεκαετίες, ισχύει ακόμη νομοθεσία της βρετανικής εντολής που ποινικοποιεί την ομοφυλοφιλία· το 2019 η αστυνομία της Παλαιστινιακής Αρχής απαγόρευσε τις δραστηριότητες της queer οργάνωσης Al-Qaws. Τον Ιούλιο του 2023 ο Χασάν Νασράλα, τότε ηγέτης της Χεζμπολάχ, δήλωσε ότι οι ομοφυλόφιλοι πρέπει να θανατώνονται, και το Euro-Mediterranean Human Rights Monitor το κατέγραψε ως προτροπή σε βία.

Η 7η Οκτωβρίου

Στις 7 Οκτωβρίου 2023 μαχητές της Χαμάς σκότωσαν σχεδόν 1.200 Ισραηλινούς και απήγαγαν 251 ομήρους. Ανάμεσα στα θύματα υπήρχαν και ΛΟΑΤΚΙ Ισραηλινοί: η Aguda, η κύρια ομπρέλα των ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεων του Ισραήλ, ταυτοποίησε ονομαστικά τουλάχιστον τέσσερις, τον Αντιέλ Τβίτο και τον Ντανιέλ Κοέν στο φεστιβάλ κοντά στο Ρέιμ, τον Άλον Τολεδάνο από το Σντερότ, που πήγαινε στη συναγωγή για τις προσευχές της γιορτής, και τον λοχαγό Σάγκι Γκολάν, έφεδρο, που έσπευσε χωρίς διαταγή στο κιμπούτς Μπέρι και έπεσε στις μάχες, αφού, σύμφωνα με όσα μεταδόθηκαν, είχε σώσει δεκάδες ανθρώπους.

Τα θύματα της Γάζας

Οι ακτιβιστές επικαλούνται τα χιλιάδες θύματα της ισραηλινής επέμβασης. Ο ΟΗΕ έχει όμως καταγράψει ότι και η Χαμάς, με άλλες παλαιστινιακές ένοπλες ομάδες, διεξήγαγε εχθροπραξίες μέσα από πυκνοκατοικημένες περιοχές, καθώς και 249 περιπτώσεις εξωδικαστικών εκτελέσεων έως τις αρχές του 2026, με τουλάχιστον 60 να αφορούν δυνάμεις συνδεδεμένες με τη Χαμάς. Τίποτε από αυτά δεν αναιρεί ότι μια στρατιωτική επέμβαση προκαλεί πόνο, καταστροφή και θύματα, δεν πρέπει όμως να λησμονείται ότι η επέμβαση ήρθε ως απάντηση στη μεγαλύτερη τρομοκρατική σφαγή Ισραηλινών.

Η άλλη όχθη

Στο Ισραήλ η εικόνα είναι διαφορετική, χωρίς να είναι άψογη. Το κράτος δίκασε και καταδίκασε τον υπερορθόδοξο δολοφόνο της 16χρονης Σίρα Μπάνκι στο Pride της Ιερουσαλήμ το 2015. Τα δικαιώματα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ, όπως και η ισονομία και η ισοπολιτεία τους, προστατεύονται από τον νόμο και τα δικαστήρια, με ένα κενό: ο γάμος και το διαζύγιο ανήκουν στα θρησκευτικά δικαστήρια, και πολιτικός γάμος δεν υπάρχει. Στη Γάζα τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ είναι ανύπαρκτα και των γυναικών βαριά περιορισμένα· στη Δυτική Όχθη η κατάσταση είναι καλύτερη, πολύ μακριά όμως από την ισονομία: οι νόμοι προσωπικού καθεστώτος εισάγουν διακρίσεις εις βάρος των γυναικών και τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ είναι κουτσουρεμένα, αν όχι ανύπαρκτα.

Και στην Ευρώπη;

Στη Δανία ο ιμάμης Μοχάμαντ Τζαμάλ καταδικάστηκε επειδή παρομοίασε τους ομοφυλόφιλους με παιδόφιλους. Στο Χάκνεϊ του Λονδίνου, κήρυγμα που μετέδωσε η Daily Mail φέρεται να λέει ότι o «Λαός του Λωτ» («οι κάτοικοι των Σοδόμων», «οι Σοδομίτες») «εκτελούνται βάσει του νόμου της σαρία». Η θανάτωση παρουσιάζεται ως θεία επιταγή μέσα στην Ευρώπη και οφείλουμε να την αντιμετωπίσουμε όπως κάθε ρητορική μίσους.

Μια προσωπική μαρτυρία

Δεν μιλάω από το κενό. Μιλώ βάσει προσωπικών εμπειριών. Το 1999, όταν έκανα το μεταπτυχιακό μου, γνώρισα, στις κοινωνικές εκδηλώσεις των πανεπιστημιακών ομάδων, μουσουλμάνους φοιτητές από την Παλαιστίνη, τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Ιράν και τη Νιγηρία, προφανώς από τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις, αφού σπούδαζαν στη Βρετανία. Όταν συζητούσαμε για την ισονομία των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ, προσπαθούσαν με ιδιαίτερη θέρμη και φανατισμό να με πείσουν ότι η Δύση είναι διεφθαρμένη επειδή ανέχεται τους ΛΟΑΤΚΙ, ενώ θα έπρεπε να τους διώκει και να τους θανατώνει, και ότι οι γυναίκες οφείλουν να παραμένουν αποκλειστικά στο σπίτι και να υπακούν στους συζύγους τους, χωρίς να εργάζονται. Το έλεγαν με ζέση. Δεν ήταν άνθρωποι του περιθωρίου, αλλά μορφωμένοι νέοι από εύπορες οικογένειες, και οι απόψεις τους δεν προέκυπταν από τη φτώχεια ούτε από τον πόλεμο.

Τι λένε τα κείμενα

Το άρθρο 21 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ απαγορεύει ρητά τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού. Η Διακήρυξη του Καΐρου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ισλάμ (1990), που υιοθέτησε ο Οργανισμός Ισλαμικής Συνεργασίας, λέει κάτι εντελώς διαφορετικό: το άρθρο 6 μιλά για ισότητα της γυναίκας με τον άνδρα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και στα καθήκοντά της, όχι σε ίσα δικαιώματα, ενώ τα άρθρα 24 και 25 υπάγουν όλα τα δικαιώματα στη Σαρία ως μοναδική πηγή ερμηνείας.

Ο Michael Freeman του Πανεπιστημίου του Έσσεξ μας λέει στο βιβλίο του Human Rights ότι η καθολική αποδοχή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως τα εννοούμε στη Δύση, δεν είναι αυτονόητη: οι πολιτισμικοί και θρησκευτικοί παράγοντες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο γίνονται αντιληπτά και αποδεκτά τα δικαιώματα, καθώς και η ισονομία και η ισοπολιτεία, σε πολλές κουλτούρες και περιοχές της γης. Παράλληλα, υπάρχουν φωνές, όπως επισημαίνει ο Freeman, που υποστηρίζουν ότι η καθολικότητά τους, όπως την ορίζει η Δύση, αποτελεί μορφή δυτικού πολιτισμικού ιμπεριαλισμού.

Αυτό φαίνεται ακόμη και στα πλέον εξελιγμένα κράτη του Κόλπου: στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα η σαρία παραμένει η κύρια πηγή του οικογενειακού δικαίου των μουσουλμάνων και η συναινετική σχέση μεταξύ ανδρών είναι παράνομη, ενώ στο Μπαχρέιν εκδικάζουν οικογενειακές υποθέσεις δικαστήρια βασισμένα στη σαρία. Οι ηγεσίες της περιοχής δεν δέχονται μαθήματα από τη Δύση: το 2018 το σαουδαραβικό υπουργείο Εξωτερικών απάντησε στον Καναδά, που ζήτησε την απελευθέρωση ακτιβιστριών για τα δικαιώματα των γυναικών, ότι δεν θα δεχθεί εντολές, και ο τότε υπουργός Εξωτερικών Αντέλ αλ-Τζουμπέιρ χαρακτήρισε «εξοργιστικό» το ότι μια χώρα τούς κάνει κήρυγμα.

Οι ενστάσεις

Οι ακτιβιστές αντιτάσσουν ότι το «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα» είναι κυρίως αίτημα ισότητας και ότι είναι άδικο να αποδίδεται σε όλους η ερμηνεία της Χαμάς. Παλαιστινιακές queer και γυναικείες οργανώσεις υποστηρίζουν ότι ο αγώνας κατά της κατοχής και ο αγώνας για τα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα και τα δικαιώματα της γυναίκας συνδέονται, καθώς και ότι η προβολή των ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων και της ισονομίας των γυναικών στο Ισραήλ λειτουργεί ως pinkwashing και purplewashing. Σημειώνουν δε ότι υπάρχουν μουσουλμάνοι κληρικοί, όπως η Σεϊράν Ατές, και γυναικείες οργανώσεις, όπως η Musawah και οι Sisters in Islam, που υποστηρίζουν την ισονομία· οι εξτρεμιστές ιμάμηδες αποτελούν μειοψηφία και η γενίκευση τροφοδοτεί την ισλαμοφοβία. Οι ακτιβιστές ισχυρίζονται ακόμη ότι το σύστημα προστασίας των δικαιωμάτων στη Δύση και στο Ισραήλ δεν είναι επαρκές ούτε άψογο, και έχουν δίκιο: κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι το δυτικό σύστημα είναι άψογο και δεν επιδέχεται βελτίωση. Αυτό όμως που αποκρύπτουν επιμελώς, ή δεν αντιλαμβάνονται, είναι ότι, παρά τις ατέλειες, τις αβλεψίες και τις ελλείψεις του, παραμένει πολύ αρτιότερο από εκείνο που υποστηρίζουν τα κράτη της Διακήρυξης του Καΐρου, κατά των οποίων σχεδόν ποτέ δεν διαδηλώνουν.

Όλα αυτά έχουν την αξία τους, δεν αναιρούν όμως το κεντρικό επιχείρημα. Κατά τη γνώμη μου, κυρίαρχα η επικρατούσα θεολογική και πολιτική ερμηνεία του σουνιτικού και του σιιτικού Ισλάμ, όπως αυτή εφαρμόζεται στα κράτη και διδάσκεται από τους θρησκευτικούς θεσμούς και δασκάλους που την κρατούν στα χέρια τους, οδηγεί σε κατάφωρη παραβίαση της ισονομίας, των στοιχειωδών αρχών δικαίου και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τόσο για τις γυναίκες όσο και για τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα.

Μια αντίφαση που δεν στέκει

Η ριζοσπαστικοποίηση μερίδας των μουσουλμάνων της Ευρώπης δείχνει ότι, όσο πιο θρησκευόμενοι είναι, τόσο συχνότερα επηρεάζονται από φονταμενταλιστικές ερμηνείες· έρευνες, όπως του Ρουντ Κούπμανς το 2015, καταγράφουν ότι μεγάλο μέρος τους τοποθετεί τους θρησκευτικούς κανόνες πάνω από τους νόμους της χώρας όπου ζει. Οι περισσότεροι δεν ριζοσπαστικοποιούνται, το ρεύμα όμως που συγκρούεται με τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ και των γυναικών δεν είναι αμελητέο. Και στις περισσότερες μουσουλμανικές χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Μέσης και Εγγύς Ανατολής η ομοφυλοφιλία τιμωρείται ποινικά, στο Ιράν και στη Σαουδική Αραβία με θάνατο. Μια Παλαιστίνη «ισλαμική» δεν θα αποτελούσε εξαίρεση.

Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Το ίδιο αναρωτιέμαι για τις γυναικείες και ΛΟΑΤΚΙ οργανώσεις που, γνωρίζοντας ποιος κυβερνά τη Γάζα, τραγουδούν το «η Παλαιστίνη θα είναι ελεύθερη» και αποφεύγουν να σταθούν δίπλα στις γυναίκες και στους αντιστασιακούς του Ιράν που σφαγιάστηκαν από ένα καθεστώς που εκτελεί ομοφυλόφιλους και επιβάλλει την υποχρεωτική μαντίλα.

Ο θάνατος της Μαχσά Αμινί στο Ιράν πυροδότησε μεν ένα πρωτόγνωρο κύμα εξέγερσης και αλληλεγγύης το 2022, ωστόσο, κατά την άποψή μου, αυτό δεν ανήχθη σε μόνιμο σημείο αναφοράς, με ευθύνη των γυναικείων ακτιβιστικών οργανώσεων.

Το βρίσκω ακατανόητο και οξύμωρο. Mε την τακτική που μετέρχονται οι γυναικείες και οι ΛΟΑΤΚΙ ακτιβιστικές οργανώσεις αναιρούν, υποσκάπτουν και διαβρώνουν επί της ουσίας την καθολικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς συντάσσονται στην πράξη με την εκπεφρασμένη άποψη και πρακτική των ισλαμικών κρατών και καθεστώτων, που υποστηρίζουν ότι τα δικαιώματα καθορίζονται εν πολλοίς από τις πολιτισμικές επιταγές και δεν πρέπει να συγκρούονται με τις πολιτισμικές αξίες ή την επικρατούσα θρησκεία.

Οι ακτιβιστικές οργανώσεις έρχονται έτσι σε αντίφαση με τις ίδιες τις καταστατικές αρχές τους της απόλυτης ουμανιστικής καθολικότητας, που στηρίζεται στην ιδεολογική και κρατική ουδετερότητα, αρχές τις οποίες υποτίθεται ότι υπερασπίζονται με τόσο σθένος και πάθος. Φέρονται ωσάν  η δράση τους μάλλον να επηρεάζεται από παρωχημένες μαρξιστικές και νεομαρξιστικές ιδεοληψίες, που δαιμονοποιούν τη Δύση και το Ισραήλ, ενώ για έναν ανεξήγητο λόγο παρουσιάζουν σχεδόν πάντοτε ως θύματα τα ισλαμιστικά καθεστώτα όπως το Ιράν και οργανώσεις, όπως, τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ. Πολιτεύονται έτσι παράδοξα και υποκριτικά: αγωνίζονται με πάθος και δικαίως προκειμένου μουσουλμάνες γυναίκες και ΛΟΑΤΚΙ άτομα από το Ιράν, το Αφγανιστάν, την Παλαιστίνη, το Πακιστάν και άλλα κράτη της Διακήρυξης του Καΐρου να λαμβάνουν άσυλο στη Δύση ή στο Ισραήλ, ενώ για κάποιον ανεξήγητο λόγο αποφεύγουν τις όποιες διαδηλώσεις και την όποια έμπρακτη καταδίκη κατά των καθεστώτων που διώκουν ακριβώς αυτά τα άτομα.

Η εκδήλωση αλληλεγγύης προς τους αμάχους της Γάζας συνιστά μεν πράξη αναγκαία και αξιέπαινη, εντούτοις το συγκεκριμένο σύνθημα κρίνεται εντελώς αδόκιμο, καθώς στερείται οποιασδήποτε θέσης στο εν λόγω πλαίσιο και ουδόλως συμβάλλει στον σκοπό αυτόν: μπορεί κανείς να ζητά κατάπαυση του πυρός, ανθρωπιστική βοήθεια και δίκαιη λύση, χωρίς να στέκεται δίπλα σε οράματα που δεν θα του επέτρεπαν να διαδηλώνει με περηφάνια, όπως διαδηλώνει στην Αθήνα, στο Παρίσι,  στο Βερολίνο, στο Λονδίνο ή όπου αλλού. Όπως έγραψε ο Michael Ignatieff στο δοκίμιό του «The Cost of Nostalgia» τον Ιούνιο του 2025, αν είχε υπάρξει ένα μη βίαιο παλαιστινιακό κίνημα ελευθερίας, εμπνευσμένο από τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και τον Μαχάτμα Γκάντι και όχι από τον Γιασέρ Αραφάτ και τις ψευδομαρξιστικές φαντασιώσεις, θα μπορούσε να υπάρχει ήδη παλαιστινιακό κράτος. Κατά τη γνώμη μου, αν οι Παλαιστίνιοι είχαν επιλέξει από την αρχή αυτόν τον δρόμο, το πιθανότερο είναι ότι θα είχαμε σήμερα ειρήνη, δύο κράτη και πολύ λιγότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και δεν βλέπω πώς η σημαία του ουράνιου τόξου, ο αγώνας των γυναικών για ισότητα και αυτό το σύνθημα μπορούν να βαδίσουν στον ίδιο δρόμο.

Ήρθε η ώρα οι ακτιβιστές και οι ακτιβίστριες να βρεθούν αντιμέτωποι με τις ευθύνες τους και να αποφασίσουν: πιστεύουν πράγματι στην καθολικότητα της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή, λόγω ιδεολογικής στρέβλωσης και μηχανιστικής αναπαραγωγής παγιωμένων ιδεοληψιών, αποδέχονται εντέλει ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξαρτάται από πολιτισμικούς παράγοντες;

Το σύνθημα «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα η Παλαιστίνη θα ελευθερωθεί» (From the river to the sea, Palestine will be free) είναι καταρχήν ανιστόρητο αλλά ταυτοχρόνως η κατεξοχήν έκφραση του αντισημιτισμού στη σύγχρονη εποχή.

Όταν ακούει κανείς στους δρόμους των δυτικών μεγαλουπόλεων το σύνθημα «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα η Παλαιστίνη θα ελευθερωθεί», εύκολα μπορεί να παρασυρθεί από την ελκυστική ρητορική ενός υποτιθέμενου αγώνα απελευθέρωσης. Όμως, πίσω από τις προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα που δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Το συγκεκριμένο χωρίο, το οποίο εξετάζουμε, δεν αποτελεί μια αθώα έκκληση υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι μια φράση βαθιά ανιστόρητη, η οποία στην πράξη συνιστά την κατεξοχήν έκφραση του σύγχρονου αντισημιτισμού, καθώς δεν ζητά τη συνύπαρξη, αλλά την ολοκληρωτική εξαφάνιση του εβραϊκού κράτους και του λαού του από τον χάρτη.

Προκειμένου να καταλάβουμε γιατί η ρητορική αυτή είναι τόσο επικίνδυνη, οφείλουμε να αφήσουμε στην άκρη τα συναισθηματικά αφηγήματα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και να κοιτάξουμε κατάματα τόσο τα ιστορικά γεγονότα όσο και τις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς δικαίου.

Η αιώνια εβραϊκή παρουσία και ο μύθος της αποικιοκρατίας

Η θεωρία ότι οι Άραβες Παλαιστίνιοι υπήρξαν οι μόνοι αυτόχθονες κάτοικοι της περιοχής και ότι οι Εβραίοι εμφανίστηκαν ξαφνικά ως ξένοι αποικιοκράτες τον 20ό αιώνα καταρρίπτεται από την ίδια την αρχαιολογία και την παγκόσμια ιστορία. Η εβραϊκή σύνδεση με τη γη του Ισραήλ μετρά πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια, από την εποχή των αρχαίων βασιλείων του Δαβίδ και του Σολομώντα μέχρι την καταστροφή του Δεύτερου Ναού από τους Ρωμαίους. Ακόμα και μετά τους μεγάλους διωγμούς και τη διασπορά, η εβραϊκή παρουσία στην Ιερουσαλήμ, τη Χεβρώνα, τη Σαφέδ και την Τιβεριάδα δεν διακόπηκε ποτέ. Όταν οι Άραβες κατέκτησαν την περιοχή κατά την ισλαμική επέκταση του 7ου αιώνα μ.Χ., οι Εβραίοι ζούσαν ήδη εκεί για αιώνες. Η γη αυτή, λοιπόν, δεν ανήκε ποτέ αποκλειστικά σε μία κοινότητα. Ήταν ένας τόπος που οι Εβραίοι μοιράζονταν ανέκαθεν με άλλους λαούς, διατηρώντας αναφαίρετα ιστορικά, θρησκευτικά και ιδιοκτησιακά δικαιώματα.

Πριν από το 1948: η γέννηση της αραβικής επιθετικότητας

Η πεποίθηση ότι η βία στην περιοχή ξεκίνησε το 1948 ως αντίδραση στην ίδρυση του Ισραήλ αποτελεί ένα τεράστιο ιστορικό παράδοξο. Η οργανωμένη, αιματηρή βία ξεκίνησε πολύ νωρίτερα και ξεκίνησε ξεκάθαρα με πρωτοβουλία των Αράβων. Ήδη από τη δεκαετία του 1920, κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Εντολής, οι εβραϊκές κοινότητες βρέθηκαν στο στόχαστρο άγριων, απρόκλητων επιθέσεων. Το 1929, με την ανοιχτή υποκίνηση του σκληροπυρηνικού Μουφτή της Ιερουσαλήμ, Χατζ Αμίν αλ Χουσεΐνί, εξαπολύθηκε ένα τρομακτικό πογκρόμ. Στην πόλη της Χεβρώνας, μια εβραϊκή κοινότητα που ζούσε ειρηνικά για αιώνες σφαγιάστηκε, με αποτέλεσμα το θάνατο 67 Εβραίων και τον βίαιο εκτοπισμό των επιζώντων, ενώ ανάλογες σφαγές ισοπέδωσαν τη Σαφέδ. Ακολούθησε η αραβική εξέγερση του 1936-1939, η οποία δεν ήταν τίποτα λιγότερο από μια παρατεταμένη εκστρατεία ανταρτοπόλεμου και δολοφονιών εναντίον Εβραίων αμάχων.

Όταν το 1947 η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ πρότεινε το Σχέδιο Διανομής μέσω της Απόφασης 181 για τη δημιουργία δύο ανεξάρτητων κρατών, οι Εβραίοι το δέχτηκαν, παρά τους επώδυνους εδαφικούς συμβιβασμούς. Οι Άραβες, όμως, το απέρριψαν ασυζητητί, επιλέγοντας τον δρόμο του πολέμου. Την επόμενη κιόλας μέρα της ανακήρυξης της ανεξαρτησίας του Ισραήλ, τον Μάιο του 1948, πέντε τακτικοί στρατοί αραβικών κρατών εισέβαλαν στο νεοσύστατο κράτος. Από την άποψη του διεθνούς δικαίου, η επίθεση αυτή ήταν μια παράνομη πράξη επιθετικότητας, καθώς παραβίαζε την κυριαρχία ενός αναγνωρισμένου υποκειμένου, αναγκάζοντας το Ισραήλ να ασκήσει το φυσικό δικαίωμα της νόμιμης άμυνας.

Casus Belli: τα ιστορικά πλήγματα κατά της ισραηλινής κυριαρχίας

Το ίδιο μοτίβο απρόκλητης επιθετικότητας επαναλήφθηκε το 1967 και το 1973. Πριν από τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, η Αίγυπτος του Νάσερ απέλασε τις ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ, συγκέντρωσε τεράστιες στρατιωτικές δυνάμεις στο Σινά και απέκλεισε παράνομα τα Στενά του Τιράν για την ισραηλινή ναυσιπλοΐα. Στο διεθνές δίκαιο, ο ναυτικός αποκλεισμός θεωρείται ξεκάθαρη πολεμική ενέργεια (casus belli), γεγονός που νομιμοποίησε πλήρως το προληπτικό πλήγμα του Ισραήλ ως αμυντική ενέργεια απέναντι σε μια επικείμενη ασφυξία. Όσο για το 1973, στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, η Αίγυπτος και η Συρία επέλεξαν την πιο ιερή ημέρα του ιουδαϊσμού για να εξαπολύσουν μια αιφνιδιαστική και εντελώς απρόκλητη επίθεση, εκμεταλλευόμενες τη θρησκευτική κατάνυξη των Ισραηλινών πολιτών.

Η γεωπολιτική μοιρασιά και η αραβική υποκρισία

Υπάρχει, όμως, και μια γεωπολιτική λεπτομέρεια της περιόδου μετά το 1945 που η παλαιστινιακή προπαγάνδα προσπαθεί επιμελώς να σβήσει από τη συλλογική μνήμη. Μετά τον πόλεμο του 1948, τα εδάφη που προορίζονταν για το αραβικό κράτος της Παλαιστίνης δεν κρατήθηκαν από το Ισραήλ. Αντίθετα, καταλήφθηκαν από τα ίδια τα γειτονικά αραβικά κράτη, βάσει των δικών τους επεκτατικών επιδιώξεων. Η Ιορδανία κατέλαβε και προσάρτησε τη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ, εκδιώκοντας κάθε Εβραίο από την Παλιά Πόλη και καταστρέφοντας δεκάδες ιστορικές συναγωγές. Η Αίγυπτος κατέλαβε και έθεσε υπό αυστηρή στρατιωτική διοίκηση τη Λωρίδα της Γάζας, ενώ η Συρία χρησιμοποιούσε τα Υψίπεδα του Γκολάν για να βομβαρδίζει ισραηλινά χωριά.

Για 19 ολόκληρα χρόνια, από το 1948 έως το 1967, η Ιορδανία και η Αίγυπτος είχαν υπό τον απόλυτο έλεγχό τους τα εδάφη που σήμερα θεωρούνται ο πυρήνας ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους. Γιατί δεν ίδρυσαν τότε μια ανεξάρτητη Παλαιστίνη; Η απάντηση είναι απλή και κυνική. Ο στόχος των αραβικών καθεστώτων δεν ήταν ποτέ η αυτοδιάθεση των Παλαιστινίων αλλά η εκμηδένιση του Ισραήλ και η διανομή των εδαφών του μεταξύ τους, παραβιάζοντας την αρχή της διαδοχής κρατών και τις υποχρεώσεις τους ως δυνάμεις κατοχής.

Η πρωτοκαθεδρία στην παγκόσμια τρομοκρατία

Όταν η στρατιωτική ισχύς των αραβικών κρατών απέτυχε να λυγίσει το Ισραήλ στα πεδία των μαχών, η παλαιστινιακή ηγεσία στράφηκε σε μια νέα, σκοτεινή μέθοδο, την ασύμμετρη τρομοκρατία προκειμένου να επιτύχει το στόχο της, τον αφανισμό του Ισραήλ καθώς και την εκδίωξη των Ισραηλιτών από τη περιοχή. Οι παλαιστινιακές οργανώσεις, με πρωτεργάτη την PLO του Γιάσερ Αραφάτ, υπήρξαν οι παγκόσμιοι πρωτοπόροι της σύγχρονης διεθνούς τρομοκρατίας, μετατρέποντας ανυποψίαστους πολίτες σε ολόκληρο τον πλανήτη σε πολιτικούς και πολεμικούς στόχους. Αυτοί εισήγαγαν τη μέθοδο των αεροπειρατειών σε πολιτικά αεροσκάφη, όπως οι συντονισμένες αεροπειρατείες στα αεροδρόμια Ντόσον το 1970. Αυτοί συγκλόνισαν την ανθρωπότητα με τη σφαγή των Ισραηλινών αθλητών στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μονάχου το 1972 από την οργάνωση Μαύρος Σεπτέμβρης.

Οι παλαιστινιακές οργανώσεις είναι εκείνες που καθιέρωσαν τις φρικιαστικές επιθέσεις αυτοκτονίας σε λεωφορεία, καφετέριες και εμπορικά κέντρα κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Ιντιφάντα, μια στρατηγική που παραβιάζει κατάφωρα το Διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο και τις Συμβάσεις της Γενεύης, οι οποίες απαγορεύουν ρητά τη στοχοποίηση αμάχων. Αυτή η βιομηχανία θανάτου κορυφώθηκε με την πρόσφατη, κτηνώδη σφαγή και τις μαζικές απαγωγές της 7ης Οκτωβρίου από τη Χαμάς, αποδεικνύοντας ότι η παλαιστινιακή τρομοκρατία δεν υπήρξε ποτέ ένα κίνημα απελευθέρωσης, αλλά μια συστηματική παραβίαση κάθε έννοιας δικαίου.

Το μόνιμο παλαιστινιακό «Όχι» στις ευκαιρίες ειρήνης

Το πλέον τραγικό κομμάτι αυτής της ιστορίας είναι ότι οι Παλαιστίνιοι θα μπορούσαν να έχουν το δικό τους κυρίαρχο κράτος εδώ και δεκαετίες. Όμως, η ιστορία των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων είναι η ιστορία της δικής τους μόνιμης άρνησης. Η δεκαετία του 1990 ξεκίνησε με μια τεράστια ελπίδα για την ανθρωπότητα, όταν η ισραηλινή ηγεσία υπό τον Γιτζάκ Ράμπιν προχώρησε σε μια ιστορική, οδυνηρή υποχώρηση. Με τις Συμφωνίες του Όσλο το 1993, το Ισραήλ αναγνώρισε επίσημα την PLO, επέτρεψε στον Γιάσερ Αραφάτ να επιστρέψει από την εξορία και του παρέδωσε τη διοίκηση της Δυτικής Όχθης και της Λωρίδας της Γάζας, δημιουργώντας την Παλαιστινιακή Αρχή με σκοπό την οριστική επίλυση του προβλήματος. Αντί όμως αυτή η παραχώρηση γης να χρησιμοποιηθεί ως θεμέλιο για την οικοδόμηση ενός ειρηνικού κράτους, η παλαιστινιακή πλευρά αθέτησε σταδιακά τις δεσμεύσεις της για την ασφάλεια. Η στρατηγική αυτή της υπαναχώρησης οδήγησε στην απόλυτη κατάρρευση των συνομιλιών.

Το 2000, στη σύνοδο κορυφής του Καμπ Ντέιβιντ, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Εχούντ Μπάρακ έκανε μια πρωτοφανή προσφορά στον Γιάσερ Αραφάτ, η οποία προέβλεπε την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στο 92% της Δυτικής Όχθης, στο 100% της Λωρίδας της Γάζας και με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Ο Αραφάτ αρνήθηκε, εγκατέλειψε τις συνομιλίες χωρίς καν να καταθέσει αντιπρόταση και επέστρεψε για να εξαπολύσει το λουτρό αίματος της Δεύτερης Ιντιφάντα.

Το 2008, ο Εχούντ Όλμερτ προχώρησε ακόμα παραπέρα, προσφέροντας στον Μαχμούντ Αμπάς σχεδόν το 94% της Δυτικής Όχθης με ανταλλαγές εδαφών και διεθνή έλεγχο στους Άγιους Τόπους. Ο Αμπάς απλώς αποχώρησε και δεν απάντησε ποτέ. Από την πλευρά του δικαίου των συνθηκών, το Ισραήλ επέδειξε επανειλημμένα καλή πίστη (bona fides), ενώ η παλαιστινιακή πλευρά επέλεγε σταθερά τον μαξιμαλισμό και την άρνηση.

Όταν το σύνθημα συναντά τα σύμβολα του μίσους

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ουσία του προβλήματος με το σύνθημα «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα η Παλαιστίνη θα ελευθερωθεί». Αυτή η γεωγραφική ζώνη περιλαμβάνει ολόκληρη την επικράτεια του κράτους του Ισραήλ. Όταν, λοιπόν, κάποιος φωνάζει ότι η περιοχή αυτή πρέπει να απελευθερωθεί, δεν ζητά τη δημιουργία ενός παλαιστινιακού κράτους δίπλα στο Ισραήλ, αλλά την ολοκληρωτική εξάλειψη του Ισραήλ. Αυτό καθιστά το σύνθημα βαθιά αντισημιτικό για τρεις συγκεκριμένους νομικούς και πολιτικούς λόγους.

Πρώτον, συνιστά άρνηση του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση. Ο σύγχρονος αντισημιτισμός εκφράζεται ως αντισιωνισμός, δηλαδή η άρνηση στον εβραϊκό λαό, και μόνο σε αυτόν, του βασικού δικαιώματος να έχει τη δική του εθνική εστία, δικαίωμα που κατοχυρώνεται για όλους τους λαούς από τον Χάρτη του ΟΗΕ.

Δεύτερον, αποτελεί μια έμμεση έκκληση για γενοκτονία και εθνοκάθαρση. Στην περιοχή αυτή κατοικούν σήμερα περισσότεροι από επτά εκατομμύρια Εβραίοι. Για να γίνει η περιοχή αποκλειστικά παλαιστινιακή, αυτοί οι άνθρωποι πρέπει είτε να εξολοθρευθούν είτε να εκδιωχθούν βίαια, γεγονός που παραβιάζει τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία του 1948.

Τρίτον, το σύνθημα αυτό αποτελεί επίσημο κομμάτι του καταστατικού χάρτη της τρομοκρατικής οργάνωσης Χαμάς, η οποία ζητά ρητά την καταστροφή του Ισραήλ. Όποιος το επαναλαμβάνει, γίνεται ηχείο μιας γενοκτονικής αντισημιτικής και φονταμενταλιστικής ισλαμιστικής ατζέντας.

Αυτή η αντισημιτική φύση του συνθήματος δεν κρύβεται πλέον πίσω από θεωρητικές αναλύσεις, αλλά αποκαλύπτεται με τον πιο ξεκάθαρο και τρομακτικό τρόπο στους δρόμους των ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Στο Παρίσι, το Βερολίνο, το Λονδίνο και τις Βρυξέλλες, το συγκεκριμένο χωρίο εμφανίζεται όλο και πιο συχνά ως γκράφιτι σε τοίχους, δημόσια κτίρια, ακόμη και σε εβραϊκά νεκροταφεία ή συναγωγές.

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο είναι ότι αυτά τα γκράφιτι δεν μένουν μόνα τους. Τουναντίον συνοδεύονται πολύ συχνά από σβάστικες, κέλτικους σταυρούς και άλλα πασίγνωστα ναζιστικά και φασιστικά σύμβολα. Αυτή η οπτική ταύτιση αποδεικνύει ότι ο πυρήνας της ρητορικής αυτής, όταν χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο σύνθημα, δεν εκφράζει μια προοδευτική ανησυχία για την ειρήνη, αλλά συναντάται ευθέως με τον πιο σκοτεινό, παραδοσιακό ευρωπαϊκό αντισημιτισμό και τον ολοκληρωτισμό, υιοθετώντας τα ίδια ακριβώς σύμβολα μίσους που οδήγησαν στις μεγαλύτερες τραγωδίες του 20ού αιώνα.

Η ιστορική αλήθεια απέναντι στα συνθήματα

Η ιστορία δεν παραγράφεται και η αλήθεια δεν μπορεί να πνιγεί κάτω από εύπεπτα πολιτικά συνθήματα. Το χωρίο «Από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα η Παλαιστίνη θα ελευθερωθεί» είναι ανιστόρητο, γιατί παραβλέπει την αιώνια εβραϊκή παρουσία και την αδιαμφισβήτητη αραβική επιθετικότητα που εμπόδισε την ειρήνη. Κυρίως, όμως, είναι μια ξεκάθαρη έκφραση αντισημιτισμού, διότι κηρύσσει το μίσος και την καταστροφή ενός κυρίαρχου κράτους-μέλους του ΟΗΕ.

Η πραγματική δικαιοσύνη και η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή θα έρθουν μόνο όταν αναγνωριστεί το δικαίωμα του Ισραήλ να υπάρχει με ασφάλεια και όταν η παλαιστινιακή ηγεσία αποφασίσει να πει επιτέλους το «ναι» στη νόμιμη συνύπαρξη αντί για το «ναι» στον τρόμο.