Iryna Borovets

Τι έφερε στην Ουκρανία η τελευταία σύνοδος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών

KIEBO. Η 81η σύνοδος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πραγματοποιήθηκε υπό το σύνθημα «Αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, διαχείριση της μεταμόρφωσης: Ένας Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών που ανταποκρίνεται στις ανάγκες όλων», στις 18-28 Σεπτεμβρίου 2026. Τα κυρίαρχα θέματα της φετινής συνόδου ήταν οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, η μεταρρύθμιση της πολυμέρειας, η διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης και η ανθεκτικότητα των ενεργειακών υποδομών.

Δύσκολα μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει τη Γενική Συνέλευση ως όργανο λήψης αποφάσεων. Πρόκειται μάλλον για μια βιτρίνα της παγκόσμιας πολιτικής και έναν προορισμό που οι ηγέτες του κόσμου δεν πρέπει να παραλείψουν να επισκεφθούν μία φορά το χρόνο. Ωστόσο, για την Ουκρανία, παραμένει ένας σημαντικός χώρος για την προώθηση της ατζέντας της για ένα δίκαιο τέλος του πολέμου και για την εξασφάλιση της υποστήριξης που απαιτείται προκειμένου να διατηρήσει τη θέση της και να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος. Η ουκρανική αποστολή μετέβη στη Νέα Υόρκη για να απαντήσει σε ένα πολύ πρακτικό ερώτημα: τι πραγματικά κερδίζει η Ουκρανία από αυτή τη συνάντηση;

Επιπλέον αμυντικά μέσα εναέριας άμυνας για το χειμώνα. Χρήματα για την άμυνα. Διατήρηση των κυρώσεων. Έναν λειτουργικό μηχανισμό για τουλάχιστον μερική εκεχειρία στον τομέα της ενέργειας. Μια διευρυμένη συμφωνία για τα drones. Αποκλεισμένα λιμάνια και αποκατάσταση των εξαγωγών σιτηρών. Και, το πιο σημαντικό, μια σαφή εικόνα για το ποιοι θα είναι πραγματικά οι κανόνες τυχόν μελλοντικών διαπραγματεύσεων, αν αυτές ξεκινήσουν τελικά.

Η διαπραγματευτική διαδρομή: ο Τραμπ και τα μηνύματα στη Μόσχα

Η ουκρανοαμερικανική ατζέντα επισκίασε το υπόλοιπο πρόγραμμα της Ουκρανίας στον ΟΗΕ. Η συνάντηση μεταξύ των δύο προέδρων στο περιθώριο της συνόδου κατέστησε σαφές προς ποια κατεύθυνση οδεύει η κύρια διαπραγματευτική διαδικασία – και αν η προσπάθεια για ειρήνη κλίνει περισσότερο προς τους όρους της Ρωσίας ή προς αυτούς της Ουκρανίας. Τρία πράγματα προέκυψαν. Πρώτον, μια σαφής ουκρανική θέση: ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να τερματίσει τον πόλεμο και να εισέλθει σε οποιαδήποτε μορφή διαπραγματεύσεων, συμπεριλαμβανομένης μιας ενεργειακής εκεχειρίας, δηλαδή μιας κοινής αναστολής των επιθέσεων μακράς εμβέλειας κατά των ενεργειακών υποδομών. Δεύτερον, μια ακόμη υπόσχεση του Τραμπ ότι ο πόλεμος θα τελειώσει σύντομα — πιθανώς νωρίτερα από ό, τι περιμένουν οι άνθρωποι. Τρίτον, η Ουάσιγκτον σκοπεύει να ασκήσει οικονομική πίεση ως κύριο μέσο πίεσης.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο διαβίβασε τις προτάσεις της Ουκρανίας για ενεργειακή εκεχειρία στον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Λαβρόφ στο περιθώριο της συνάντησης. Ο Ρούμπιο ανέφερε ότι και οι δύο πλευρές εξέφρασαν ενδιαφέρον για μια περιορισμένη εκεχειρία που θα καλύπτει τα σιτηρά και την ενέργεια. Ο Λαβρόφ, από την πλευρά του, δήλωσε ότι η Ρωσία δεν έχει καμία πρόθεση να διακόψει τις εχθροπραξίες κατά τη διάρκεια οποιωνδήποτε διαπραγματεύσεων.

Γιατί η ενεργειακή εκεχειρία έχει τόσο μεγάλη σημασία για την Ουάσιγκτον; Ανησυχεί όλο και περισσότερο για τον τρόπο με τον οποίο οι πόλεμοι επηρεάζουν τις παγκόσμιες τιμές της ενέργειας. Από αμερικανική σκοπιά, το ζήτημα δεν αφορά τόσο το Ιράν όσο τον πόλεμο που μαίνεται στην Ευρώπη. Ο Τραμπ είχε ήδη παροτρύνει την Ουκρανία να μην επιτεθεί σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου, προειδοποιώντας ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των παγκόσμιων τιμών του ντίζελ.

Ωστόσο, είναι πολύ νωρίς για να θεωρηθεί η αρχική απάντηση της Ρωσίας ως τελική. Παράλληλα, εξελισσόταν μια πιο διακριτική ρωσοαμερικανική διαδικασία: ο απεσταλμένος του Κρεμλίνου Κιρίλ Ντμιτριέφ έφτασε στη Νέα Υόρκη για να αναλάβει τον ρόλο του «εποικοδομητικού» ομολόγου του Λαβρόφ στο πλαίσιο ανεπίσημων, παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, πραγματοποιώντας κλειστές συνομιλίες με τον στενό κύκλο του Τραμπ. Τι προέκυψε πραγματικά από αυτές τις συνομιλίες, θα μπορέσουμε να το μαντέψουμε μόνο από τις επόμενες κινήσεις και των δύο πλευρών.

Χειμώνας, αεροπορική άμυνα και η ευρωπαϊκή οπισθοφυλακή

Η ουκρανική αντιπροσωπεία διεξήγαγε μαραθώνιες συνομιλίες με βασικούς ευρωπαίους εταίρους και τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε για τη δημιουργία μιας χειμερινής αμυντικής ασπίδας. Ο Ζελένσκι έθεσε μια σαφή ανάγκη: 300 πυραύλους αναχαίτισης για τη χειμερινή περίοδο — ένα αίτημα που επιβεβαιώθηκε από μόνο του, δεδομένου ότι οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν εν μέσω συνεχών ρωσικών επιθέσεων με drones και βαλλιστικούς πυραύλους στο Κίεβο.

Το αποτέλεσμα ήταν μόνο μερικώς επιτυχές. Οι ΗΠΑ συμφώνησαν να εγκρίνουν την παραγωγή πυραύλων «Patriot» με τη συμμετοχή της Raytheon, αλλά δεν έδωσαν συγκεκριμένες υποσχέσεις για επιπλέον πυραύλους αναχαίτισης. Η Ευρώπη, ωστόσο, εξισορρόπησε την εικόνα: η Γαλλία πρόσφερε συστήματα SAMP/T και πυραύλους, καθώς και κοινή συνεργασία στο αντιβαλλιστικό πρόγραμμα «FREYJA»· η Γερμανία επιβεβαίωσε την παροχή επιπλέον πυραύλων «IRIS-T» και μια συμφωνία για 600 πυραύλους αναχαίτισης «Patriot» έως το 2027–2028· η Φινλανδία ανακοίνωσε ένα νέο αμυντικό πακέτο ύψους 290 εκατομμυρίων ευρώ και μια συμφωνία για τα drones· η Νορβηγία χρηματοδότησε την προστασία του ενεργειακού δικτύου της Ουκρανίας· ακόμη και η μακρινή Αυστραλία υπέγραψε συμφωνία ασφάλειας ύψους 60 εκατομμυρίων δολαρίων.

Επίσης, στα θετικά, ο Τραμπ δεν επέκρινε αυτή τη φορά την Ευρώπη. Χαρακτήρισε το ΝΑΤΟ ισχυρότερο από ποτέ και αναφέρθηκε σε μια συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας που επεκτείνει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική, κάτι που θεωρείται ως προσπάθεια της Ουάσιγκτον να «κλειδώσει» την Αρκτική εν όψει των συνομιλιών με την Κίνα. Για την Ουκρανία, η θετική πλευρά: λιγότερες τριβές με το ΝΑΤΟ, περισσότερη πίεση στη Ρωσία στο βορρά.

Χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα: η Ευρώπη παραμένει κρίσιμη

Η συνάντηση στη Νέα Υόρκη το επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά: η Ευρώπη είναι ο κύριος χρηματοδότης της Ουκρανίας, και αυτή η υποστήριξη αποτελεί ουσιαστικά μέρος της αμυντικής της ικανότητας – κάτι ακριβώς που συζήτησε ο Ζελένσκι με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ουκρανίας, που οφείλεται στις αμυντικές δαπάνες, ανέρχεται σε περίπου 27 δισεκατομμύρια δολάρια και το Κίεβο βασίζεται στη στήριξη της ΕΕ για την κάλυψή του. Τα χρήματα υπάρχουν στις Βρυξέλλες, αλλά με όρους: η Φον ντερ Λάιεν επανέλαβε ότι η περαιτέρω στήριξη –37 δισεκατομμύρια ευρώ που διατίθενται φέτος– εξαρτάται από την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων στο Κοινοβούλιο της Ουκρανίας. Ο Ζελένσκι ευχαρίστησε την ΕΕ για την απόφασή της να χορηγήσει δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ και τόνισε ότι η Ουκρανία θα εκπληρώσει τις σχετικές υποχρεώσεις.

Υπήρξαν όμως και τριβές. Ο Ζελένσκι χαρακτήρισε τις ενδείξεις για άρση των κυρώσεων εναντίον των Ρώσων ολιγαρχών Ουσμάνοφ και Φρίντμαν αυτοκαταστροφικές: όταν τα πάντα γίνονται διαπραγματευτικό χαρτί ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων, η Μόσχα το ερμηνεύει ως αδυναμία. Οι Βρυξέλλες, ωστόσο, φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει το λάθος τους. Διπλωμάτες παραδέχονται ιδιωτικά ότι ο συμβιβασμός δημιούργησε ένα επικίνδυνο προηγούμενο, και η ΕΕ βρίσκεται πλέον σε φάση περιορισμού των ζημιών, επανεξετάζοντας τους κανόνες ψηφοφορίας και προετοιμάζοντας μια σημαντική επέκταση της μαύρης λίστας.

Ναυτικός αποκλεισμός και παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια

Ένα άλλο βασικό θέμα ήταν η απεμπλοκή των λιμανιών της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα. Οι ρωσικές επιθέσεις σε πολιτικά πλοία έχουν μειώσει τη λιμενική χωρητικότητα κατά 93%, απειλώντας να κρατήσουν έως και 24 εκατομμύρια τόνους σιτηρών εκτός των παγκόσμιων αγορών. Η παράλυση των γεωργικών εξαγωγών και η απειλή απώλειας δισεκατομμυρίων σε έσοδα σε ξένο νόμισμα επιδεινώνουν την εξάρτηση της Ουκρανίας από τη διεθνή βοήθεια. Οι σιδηροδρομικές και ποτάμιες διαδρομές μέσω της Ευρώπης δεν μπορούν να αντισταθμίσουν αυτή την απώλεια. Το λιμάνι της Κωνστάντζας στη Ρουμανία, έχοντας διαχειριστεί το ρεκόρ των 60 εκατομμυρίων τόνων, έχει φτάσει στο ανώτατο όριο των δυνατοτήτων του.

Με πρωτοβουλία της Κάγια Κάλας, 51 κράτη μέλη του ΟΗΕ υπέγραψαν δήλωση που καταδικάζει τις ρωσικές επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα, επαναπροσδιορίζοντας το ζήτημα ως παγκόσμια απειλή για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και όχι ως διμερή διαμάχη. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνάντηση του Ζελένσκι με τον Ερντογάν ήταν ρεαλιστική: η Τουρκία παραμένει ένας από τους λίγους παράγοντες που εξακολουθούν να συνομιλούν τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο. Το Κίεβο έδειξε ότι είναι έτοιμο για μια θαλάσσια εκεχειρία: η Ρωσία σταματά να τρομοκρατεί τα λιμάνια, ενώ η Ουκρανία, σε αντάλλαγμα, διακόπτει παρόμοιες επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς.

Συνοψίζοντας, αυτή η Συνέλευση δεν ήταν απλώς μια τελετή για την Ουκρανία — ήταν μια αυστηρή αξιολόγηση των αναγκών της πριν από τον πιο σκληρό χειμώνα που έχει αντιμετωπίσει μέχρι τώρα. Το Κίεβο δεν επέστρεψε ούτε με άδεια χέρια ούτε με ψευδαισθήσεις. Αν και δεν πέτυχε σαφήνεια όσον αφορά την αντιπυραυλική άμυνα, ένα σταθερό χρονοδιάγραμμα διαπραγματεύσεων ή πραγματική επιρροή έναντι της Μόσχας, σημειώθηκε πρόοδος όσον αφορά τις άδειες παραγωγής πυραύλων, τις ουσιαστικές δεσμεύσεις για την αεροπορική άμυνα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, τις υποσχέσεις χρηματοδότησης από την ΕΕ, ενώ η ιδέα της ενεργειακής εκεχειρίας μετατράπηκε από θέμα συζήτησης σε πραγματική διαπραγμάτευση. Αυτό ήταν το ελάχιστο που κατάφερε να εξασφαλίσει.

μετάφραση: Βασίλης Μπογιατζής