Πώς μπορεί να αλλάξει η πολιτική των ΗΠΑ για την Ουκρανία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές

Ο σεισμός στην αμερικανική πολιτική αποτελεί πιθανώς καλή είδηση για την Ουκρανία. Η φιλοδοξία του Προέδρου Τραμπ για εξομάλυνση των σχέσεων με τη Ρωσία – και για συμβιβασμό μαζί της – αντιμετωπίζει πλέον σοβαρά εμπόδια. Η επανέναρξη της αδιαμφισβήτητης υποστήριξης προς το Κίεβο, ωστόσο, εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εσωτερικές πολιτικές διαμάχες στις ΗΠΑ.

Η εντυπωσιακή νίκη του Δημοκρατικού Κόμματος στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ οφείλεται κυρίως σε ανησυχίες για την εγχώρια οικονομία. Ωστόσο, οι συνέπειες αυτής της νίκης και η απόρριψη της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ που αυτή αντιπροσωπεύει, θα έχουν τεράστια σημασία για την ευρωατλαντική συμμαχία και για την επιθετικότητα της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας.

Η κλίμακα των πλειοψηφιών που έχουν εξασφαλίσει οι Δημοκρατικοί στη Γερουσία (έως και 56 γερουσιαστές από τους 100) και στη Βουλή των Αντιπροσώπων (περίπου 260 από τις 435 έδρες) παρέχει στην ηγεσία του κόμματος περιθώρια ελιγμών και περιθωριοποιεί την επιρροή μιας χούφτας ακροαριστερών βουλευτών, των οποίων η επίδραση στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας θα είναι πιθανότατα αμελητέα. Επιπλέον, η νίκη των Δημοκρατικών σημαίνει ότι οι νομοθετικές επιτροπές που ασχολούνται με τις εξωτερικές υποθέσεις, την άμυνα και τις πιστώσεις θα βρίσκονται στα χέρια επί μακρόν ατλαντιστών και υποστηρικτών της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι η ανασυγκρότηση μιας δικομματικής, φιλοουκρανικής και φιλοατλαντικής εξωτερικής πολιτικής θα διευκολυνθεί από το γεγονός ότι οι Ρεπουμπλικανοί που θα υπηρετήσουν ως ανώτερα μέλη της μειοψηφίας στις επιτροπές άμυνας και εξωτερικών υποθέσεων κατανοούν ότι η Ρωσία αποτελεί άμεση απειλή για την ευρωατλαντική ασφάλεια. Το πνεύμα διακομματικής συνεργασίας σε θέματα εθνικής ασφάλειας θα μπορούσε να ενισχυθεί από μια αναδυόμενη διαμάχη σχετικά με την κατεύθυνση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος μετά τον Τραμπ, η οποία θα φέρει αντιμέτωπους τους παραδοσιακούς Ρεπουμπλικάνους της εθνικής ασφάλειας με τους απομονωτιστές που συνδέονται με το κίνημα «Make America Great Again» (MAGA).

Το ιδανικό θα ήταν η νέα ηγεσία του Κογκρέσου να πείσει τον Πρόεδρο Τραμπ να εγκαταλείψει την πολιτική συνεργασίας του με τη Ρωσία και να αποβάλει την εχθρότητά του προς τους ευρωπαϊκούς και ευρωατλαντικούς θεσμούς. Ωστόσο, εάν τέτοιες προσπάθειες αποτύχουν –κάτι που αποτελεί σαφή πιθανότητα– υπάρχουν πολυάριθμοι νομοθετικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων το Κογκρέσο μπορεί να εργαστεί για να μετατοπίσει την πολιτική έναντι της Ουκρανίας και να ενισχύσει τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ προς τους μακροχρόνιους συμμάχους της.

Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει

Ένας τέτοιος μηχανισμός είναι η σύνδεση της χρηματοδότησης για συγκεκριμένους στόχους με ευρύτερα νομοθετήματα που αποτελούν κορυφαίες προτεραιότητες για τον Πρόεδρο. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει, για παράδειγμα, ότι η νέα χρηματοδότηση για τις στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας ή η επιβολή κυρώσεων κατά της Ρωσίας θα μπορούσε να συνδεθεί με τον ετήσιο συνολικό προϋπολογισμό άμυνας των ΗΠΑ ή με κρίσιμη χρηματοδότηση του εγχώριου προϋπολογισμού. Σε μια τέτοια περίπτωση, εάν το κύριο νομοσχέδιο ικανοποιεί πολλούς από τους πολιτικούς στόχους του Προέδρου, είναι απίθανο να ασκήσει το δικαίωμα βέτο του.

Στη Γερουσία, μια τέτοια τακτική θα απαιτούσε κάτι περισσότερο από την απλή πλειοψηφία της Βουλής για να ενεργοποιηθεί η διαδικασία κλεισίματος της συζήτησης (η διαδικασία συναίνεσης τουλάχιστον εξήντα γερουσιαστών για να προχωρήσει ένα νομοσχέδιο σε πλήρη ψηφοφορία). Με έως και 56 ψήφους στη διάθεσή τους, η προώθηση και η τροποποίηση της νομοθεσίας θα απαιτούσε την υποστήριξη ελάχιστων μετριοπαθών Ρεπουμπλικάνων, πολλοί από τους οποίους έχουν διαφωνήσει με την προσέγγιση του Τραμπ έναντι της Ρωσίας, της Ουκρανίας και της υπόλοιπης Ευρώπης. Μερικοί από αυτούς τους μετριοπαθείς, οι οποίοι μέχρι τώρα παρέμεναν σιωπηλοί, ενδέχεται σήμερα να αισθάνονται πιο ελεύθεροι να δράσουν και να εκφράσουν την άποψή τους, καθώς η εξουσία του Τραμπ εξασθενεί. Οι βασικές φωνές των Ρεπουμπλικάνων στη Γερουσία σε θέματα εθνικής ασφάλειας, οι γερουσιαστές Ρότζερ Γουίκερ και Τζέιμς Ρις, είναι ακλόνητοι υποστηρικτές της Ουκρανίας στο πλαίσιο της Ατλαντικής πολιτικής, όπως και ο σημερινός ηγέτης των Ρεπουμπλικάνων στη Γερουσία, Τζον Θουν.

Αν και πολλά θα εξαρτηθούν από την αναδυόμενη διαμάχη για την ουσία, το πνεύμα και την κατεύθυνση του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος μετά τον Τραμπ, υπάρχει επίσης η προοπτική ότι το Κογκρέσο θα συγκεντρώσει περιστασιακά υπερ-πλειοψηφίες των δύο τρίτων με τη στήριξη και των δύο κομμάτων σε βασικά ζητήματα, προκειμένου να παρακάμψει ένα βέτο του Τραμπ. Εκτός από τη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία, τέτοιες πλειοψηφίες που δεν μπορούν να ανατραπούν με βέτο θα μπορούσαν να προκύψουν για να υποστηρίξουν τη διακοπή της χρηματοδότησης του πολέμου κατά του Ιράν, καθώς και τη συμφωνία για την ακύρωση ή την ανατροπή των οικονομικά επιζήμιων (και πληθωριστικών) δασμών του Τραμπ.

Υπάρχουν και άλλοι λόγοι για να αναμένουμε μια πιθανή αλλαγή στις πολιτικές της Κυβέρνησης έναντι της Ρωσίας και της Ουκρανίας. Οι κύριοι υποστηρικτές της φιλορωσικής στάσης του Τραμπ, ο Τζάρετ Κούσνερ και ο Στιβ Γουίτκοφ, είναι πιθανό να δεχθούν πιέσεις από νομοθετικές επιτροπές που διερευνούν την ανάμειξη των προσωπικών επιχειρηματικών συμφερόντων τους με τη διπλωματία. Ήδη, ανερχόμενοι ηγέτες των Δημοκρατικών, όπως ο γερουσιαστής της Τζόρτζια Τζον Όσοφ, έχουν καταστήσει τις οικονομικές σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και τη Ρωσία αντικείμενο σφοδρών ρητορικών επιθέσεων και έχουν υποδείξει ότι τα εμπορικά συμφέροντα και το προσωπικό κέρδος ασκούν επιζήμια επίδραση στα συμφέροντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Οι προεκλογικές δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι η διαφθορά και οι συγκρούσεις συμφερόντων εντός του στενού κύκλου του Τραμπ ήταν μεταξύ των κύριων ζητημάτων που οδήγησαν στην ήττα των Ρεπουμπλικάνων. Οι Δημοκρατικοί – καθώς και οι Ρεπουμπλικανοί που επιδιώκουν να απελευθερώσουν το κόμμα τους από την επιρροή του Τραμπ – πιθανότατα θα αξιοποιήσουν τις έρευνες των επιτροπών και θα μετατρέψουν το ζήτημα αυτό σε όπλο στις προσπάθειές τους να μετριάσουν την εξωτερική πολιτική στροφή του Προέδρου. Οι Δημοκρατικοί βουλευτές έχουν καταστήσει σαφές ότι τάσσονται υπέρ της ανανέωσης ορισμένων άμεσων στρατιωτικών και οικονομικών ενισχύσεων προς την Ουκρανία. Εκτός αν υπάρξει κάποια σημαντική εξέλιξη στις μέχρι τώρα άκαρπες προσπάθειες του Τραμπ να μεσολαβήσει για τον τερματισμό του πολέμου, τέτοιες νομοθετικές πρωτοβουλίες είναι πιθανό να καρποφορήσουν, καθώς ο Νόμος για την Εξουσιοδότηση της Εθνικής Άμυνας συζητείται και διαμορφώνεται κατά τη διάρκεια της τρέχουσας «lame duck» συνόδου.

Τι θα κάνει τώρα η Ρωσία;

Η Ρωσία αντιλαμβάνεται ήδη την επικείμενη αλλαγή εξουσίας. Στις ημέρες που ακολούθησαν τη σεισμική αναταραχή στην αμερικανική πολιτική, τα μέσα ενημέρωσής της έχουν αναφερθεί στην πιθανότητα η αλλαγή εξουσίας να ανατρέψει τα σχέδια του Τραμπ για οικονομική συνεργασία μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας. Υπάρχει η αίσθηση ότι οι επόμενοι δύο μήνες αντιπροσωπεύουν ένα ολοένα και συρρικνούμενο παράθυρο ευκαιρίας για τη διαπραγμάτευση τερματισμού του πολέμου με όρους ευνοϊκούς για το Κρεμλίνο.

Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες εβδομάδες θα αποτελέσουν μια ακόμη δοκιμασία για τις προθέσεις του Πούτιν. Εάν δεν επιδιώξει να συνάψει μια ορθολογική ειρηνευτική συμφωνία τώρα, θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα πολύ πιο δύσκολο πολιτικό περιβάλλον στις ΗΠΑ το 2027. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το αμερικανικό κοινό συμπαθεί την Ουκρανία και είναι εχθρικό προς τη Ρωσία του Πούτιν. Αυτό θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη στους «γεράκια» του Δημοκρατικού Κόμματος και στους φιλόδοξους ομολόγους τους από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι πρόσφατες αναφορές για προσπάθειες του Προέδρου Τραμπ να διαπραγματευτεί μια ευρείας εμβέλειας ευρωπαϊκή συμφωνία ασφάλειας με τη Ρωσία, ως μέρος μιας ευρύτερης λύσης για τον πόλεμο στην Ουκρανία, είναι πιθανό να συναντήσουν συντριπτική αντίσταση από το νέο Κογκρέσο.

Συμπέρασμα

Τα τελευταία δύο χρόνια, ο Τραμπ ακολούθησε μια ασταθή εξωτερική πολιτική που έχει διαβρώσει την εμπιστοσύνη των παραδοσιακών συμμάχων των ΗΠΑ στον δημοκρατικό κόσμο και έχει υπονομεύσει την Ευρώπη και την Ουκρανία, καθώς αυτές αντιμετωπίζουν μια ολοένα και πιο βίαιη Ρωσία. Τώρα, αυτές οι πολιτικές θα αντιμετωπίσουν περισσότερη κριτική και αντίδραση από τη δημοκρατική πλειοψηφία, καθώς και από μετριοπαθείς Ρεπουμπλικάνους, οι οποίοι σήμερα ενθαρρύνονται να μιλούν και να ενεργούν με μεγαλύτερη σαφήνεια υπέρ της Ατλαντικής Συμμαχίας, εν μέσω της αυξανόμενης δημοφιλίας του Τραμπ.

Ο Τραμπ θα συνεχίσει να ασκεί σημαντική εξουσία σε αυτόν τον τομέα και μπορεί, αν το επιλέξει, να επιδιώξει να ακολουθήσει πολιτικές που θα προκαλέσουν αναταραχή και καταστροφή. Ο διορισμός του σκληροπυρηνικού υποστηρικτή του κινήματος «MAGA», Στίβεν Μίλερ, ως νέου επικεφαλής του προσωπικού του, υποδηλώνει ένα μαχητικό τέλος της προεδρίας του. Ωστόσο, η επιστροφή των Δημοκρατικών στην εξουσία, η επανεμφάνιση των ατλαντιστών Ρεπουμπλικάνων και η επανένταξη του νομοθετικού κλάδου ως σημαντικού αντίβαρου στην εκτελεστική εξουσία, στη διαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής είναι πιθανό να περιορίσουν τις χειρότερες υπερβολές του Τραμπ και να ξεκινήσουν τη σταδιακή διαδικασία αποκατάστασης της εμπιστοσύνης μεταξύ των δημοκρατικών συμμάχων όσον αφορά την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών.

*Το παρόν άρθρο βασίζεται σε ένα πρόσφατο σχόλιο για το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Πολιτικής στο Κίεβο (EPIK).

μετάφραση: Βασίλης Μπογιατζής