M John Harrison

Ο 81χρονος Μ. Τζον Χάρισον (Μichael John Harrison), ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της βρετανικής επιστημονικής φαντασίας, τιμήθηκε με το Booker 2026 για το μυθιστόρημά του The End of Everything.

Χρειάστηκε να φτάσει στα 81 του χρόνια και να εκδώσει δεκατρία μυθιστορήματα για να κερδίσει ο Μ. Τζον Χάρισον το σημαντικότερο βρετανικό λογοτεχνικό βραβείο. Η νίκη του, στις 9 Νοεμβρίου, έχει διπλή ιστορική σημασία: ο Χάρισον είναι ο γηραιότερος συγγραφέας που τιμάται με το Booker και ο πρώτος νικητής που προέρχεται από την παράδοση της επιστημονικής φαντασίας.

Το μυθιστόρημα The End of Everything διαδραματίζεται σε μια μελλοντική Αγγλία, έπειτα από μια ανεξήγητη καταστροφή. Το κράτος έχει σχεδόν καταρρεύσει, παράξενα όντα εμφανίζονται και οι άνθρωποι προσπαθούν να συνεχίσουν την καθημερινότητά τους χωρίς να καταλαβαίνουν τι ακριβώς έχει συμβεί. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο Φίλιπ Τένετ, ο οποίος αναζητά αντικείμενα που έχει ξεβράσει η θάλασσα, και η ηλικιωμένη θεία του, Μάρνι. Ένα αλλόκοτο εύρημα στην ακτή διαταράσσει την ήδη εύθραυστη ζωή τους.

Δεν πρόκειται για συμβατική ιστορία μετα-αποκαλυπτικής καταστροφής. Ο Χάρισον ενδιαφέρεται λιγότερο για την εξήγηση του τέλους και περισσότερο για την αδυναμία των ανθρώπων να κατανοήσουν τον κόσμο που αλλάζει γύρω τους. Η επιστημονική φαντασία γίνεται έτσι ένας τρόπος να μιλήσει για το παρόν: την πολιτική σύγχυση, την κατάρρευση των βεβαιοτήτων και την αγωνία μιας κοινωνίας που χάνει τα εργαλεία με τα οποία ερμήνευε την πραγματικότητα.

Η Μαίρη Μπίαρντ, πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, είδε στο μυθιστόρημα μια εικόνα της σημερινής πολιτικής μέσα από τον φακό του μέλλοντος. Οι πέντε κριτές συμφώνησαν ομόφωνα στην επιλογή του.

Ο Χάρισον, που άρχισε να δημοσιεύει τη δεκαετία του 1960 και συνέβαλε στη διαμόρφωση της σύγχρονης πειραματικής φανταστικής λογοτεχνίας, υποστήριζε επί δεκαετίες ότι ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας δεν έχει κανέναν λόγο να θεωρείται λογοτεχνία δεύτερης κατηγορίας.

Η βράβευση του Χάρισον έχει και μια πολιτική ειρωνεία. Σε έναν κόσμο όπου η πραγματικότητα παραμορφώνεται καθημερινά από την προπαγάνδα, τις θεωρίες συνωμοσίας και την αυθαιρεσία της εξουσίας, η επιστημονική φαντασία μοιάζει όλο και λιγότερο φανταστική. Ο βραβευμένος συγγραφέας, μάλιστα, συνέδεσε το μυθιστόρημά του με τον τραμπισμό και την απώλεια της δυνατότητας ορθολογικής κατανόησης του κόσμου.

Ο τραμπισμός, και κάθε είδους λαϊκισμός, δεν χρειάζεται να καταργήσει την πραγματικότητα· αρκεί να πείσει τους ανθρώπους ότι δεν υπάρχει πια τρόπος να ξεχωρίσουν την αλήθεια από το ψέμα. Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο στο End of Everything: ότι το τέλος του κόσμου δεν έρχεται με μια καταστροφή, αλλά όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει γύρω μας.

Ο Μ. Τζον Χάρισον είναι σχεδόν αμετάφραστος στα ελληνικά. Κυκλοφορεί, απ’ όσο ξέρω, μόνο ένα βιβλίο του, τα Σημεία ζωής (Signs of life), που έχει μεταφράσει η Νερίνα Κιοσέογλου και εκδόθηκε το 2000 από το Οξύ. Είναι βέβαιο, πάντως, ότι λόγω της βράβευσής του θα έχουμε την ευκαιρία να τον γνωρίσουμε καλύτερα και οι Έλληνες αναγνώστες.

                                                                                                          Με στοιχεία από το Associated Press και τη συνέντευξη του συγγραφέα στο Booker Prize.