Τεύχος 178

Ο θάνατος είναι πάντα σκληρό πράγμα. Τρομερό, ιδίως για όσους χάνουν τη ζωή τους απροσδόκητα – κι ακόμα πιο τρομερό για όσους πεθαίνουν για ζητήματα που κατά βάθος δεν τους αφορούν. Όπως, π.χ., η Βάγια Νέστορα, η οποία έπεσε θύμα αυτών που έβαλαν φωτιά με γκαζάκια στην πολυκατοικία όπου έμενε μαζί με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της.

Αλλά ενώ όλες οι πολιτικές δυνάμεις καταδίκασαν τη δολοφονία, δεν αντιμετωπίζουν όλες με τον ίδιο ενθουσιασμό τη σύλληψη των κατηγορουμένων ως δραστών του φονικού εμπρησμού. Ακόμα χειρότερα, η ανακοίνωση από την Αντιτρομοκρατική της σύλληψης προσώπων που κατηγορούνται για τον φονικό εμπρησμό της Μαρφίν, δημιούργησε ένα δημόσιο αίσθημα αμφιβολίας για την αποτελεσματικότητα των αρχών και για την ορθότητα της απόδοσης κατηγοριών στους συλληφθέντες, ενώ πολλή συζήτηση γίνεται για το σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας των συλληφθέντων. Πολλοί πιθανολογούν ότι η ανακοίνωση των συλλήψεων προσώπων που κατηγορούνται για τους τρεις φόνους είναι πολιτικό τέχνασμα της κυβέρνησης, που επιδιώκει να κερδίσει τις εντυπώσεις ενόψει των επερχόμενων εκλογών. Ήδη, μάλιστα, έχει αρχίσει το διαδικτυακό λιντσάρισμα, κατά προσώπων που συγχαίρουν τις αρχές ασφαλείας – με προτίμηση καλλιτέχνες, που τόλμησαν να εκφράσουν δημοσίως την ευαρέσκειά τους.

Η δημόσια συζήτηση γύρω από την τρομοκρατία και την τρομοκρατική βία, παρά το θάνατο της Βάγιας Νέστορα, που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει «χαμηλή βία» αλλά ότι η χρήση βίας μπορεί να οδηγήσει σε οδυνηρές συνέπειες, γίνεται προσπάθεια ακόμα μια φορά να συσχετιστεί με την καταστολή που είναι εργαλείο δεξιών κυβερνήσεων και να αποσυνδεθεί από τη δραστηριότητα της Αριστεράς. Στη δημόσια συζήτηση διατυπώνεται με ιδιαίτερη έμφαση η άποψη ότι η κυβέρνηση θεωρεί χρήσιμη την ακροαριστερή βία, επειδή έτσι επιτίθεται στην Αριστερά, και ιδίως στον Αλέξη Τσίπρα, που στο παρελθόν κολάκευε την αριστερή τρομοκρατία. Γι’ αυτό, λέει η άποψη αυτή, η κυβέρνηση διστάζει να απονομιμοποιήσει την αριστερή βία, επειδή από καιρού εις καιρόν τη συμφέρει να την επικαλείται.

Κι όμως. Αυτή που εργάζεται για τη μη απονομιμοποίηση της βίας στο όνομα της πολιτικής ή της ιδεολογίας είναι η Αριστερά. Επειδή, στο τέλος, ό,τι κι αν έχει συμβεί, πάντα κάποιοι από το χώρο θα υπερασπιστούν τα στειλιάρια στις διαδηλώσεις ή τις βόμβες μολότοφ ως συμβολισμό ταξικών συγκρούσεων. Πάντα κάποιοι είναι έτοιμοι να μιλήσουν για αστυνομική αυθαιρεσία όταν συλλαμβάνονται θύτες της βίας, πάντα κάποιοι επικροτούν τα συνθήματα τύπου «Λευτεριά στον αγωνιστή τάδε».

Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή η αριστερή βία είναι συστατικό της ιδεολογίας όσων την επικαλούνται. Από το ΚΚΕ που γιορτάζει το εμφύλιο μίσος με γιορτές στο Βίτσι μέχρι τον αναρχικό χώρο που καίει με γκαζάκια ή μολότοφ αυτούς που θεωρεί υπηρέτες του συστήματος. Από τις διάφορες κινήσεις στα πανεπιστήμια που πλακώνουν στο ξύλο συμφοιτητές τους με τους οποίους διαφωνούν ή καθηγητές τους που επιδιώκουν να εφαρμόσουν τη νομιμότητα μέχρι τους αντισημίτες και καλά «φρι Παλεστάιν» που ψάχνουν εβραίους στα λιμάνια και τις πλατείες. Η κυβέρνηση, με αστυνομικά μέτρα, δεν μπορεί να την απονομιμοποιήσει, επειδή αμέσως όλος ο συγγενής ιδεολογικός χώρος των εραστών της βίας εξεγείρεται κατηγορώντας αυταρχικές μεθοδεύσεις και πολιτικές διώξεις – και απειλώντας με βίαιη κλιμάκωση. Θυμάται κανείς τις τεράστιες συγκεντρώσεις στο Σύνταγμα για τον σίριαλ κίλερ της 17 Νοέμβρη, Δημήτρη Κουφοντίνα;

Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση, δηλαδή το κράτος, παρεμβαίνει ουσιαστικά μόνο σε πολύ ακραία συμβάντα – εσχάτως, όταν έσκασε η βόμβα στα χέρια του κατασκευαστή της τρομοκράτη στους Αμπελόκηπους, στην περίπτωση της εμπρηστικής επίθεσης στη Θεσσαλονίκη λόγω του θανάτου της Βάγιας Νέστορα και κατά του Ρουβίκωνα που βγήκε περιπολία για εβραίους επειδή όλη αυτή η επιχείρηση θύμιζε τη Χρυσή Αυγή. Η σύλληψη και η παραπομπή στη δικαιοσύνη των πρωταιτίων του δολοφονικού εμπρησμού στη Μαρφίν είναι ένα τραύμα, του οποίου την επούλωση απαιτεί κατά σύστημα η ελληνική κοινωνία.

Κατά τα άλλα, όσο η βία δεν εκτρέπεται, είναι αποδεκτή από την Αριστερά – στο κάτω κάτω, όπως έλεγε ένας παλιός συριζαίος, όσοι την ασκούν έχουν ένα ιδεώδες υπέρ του ανθρώπου. Αν άλλωστε δεν ήταν αποδεκτή, δεν θα έβγαιναν στις συγκεντρώσεις κρατώντας σημαίες-στειλιάρια.

Η ιδέα της σύγκρουσης είναι μονίμως στο μυαλό των ανθρώπων αυτών των χώρων. Διαβάζω τη δήλωση του συζύγου της Βάγιας Νέστορα. Καμία μνησικακία. Καμία πρόσκληση για εκδίκηση. Τίποτα πέραν του νόμου: «Εγώ απλώς τους εύχομαι [των βομβιστών] να μην πάθουν οι δικές τους οικογένειες κάτι το αντίστοιχο. Να τους έχει καλά ο Θεός, να τους προσέχει αλλά να τους προσέχει από την καλή πλευρά κι όχι σ’ αυτό που κάνουν».

Είναι μια δήλωση στον αντίποδα της μνησικακίας της Αριστεράς, που συγκρούεται «με το σύστημα», με τους εκπροσώπους του, με τους πολιτικούς του, με τους αστυνόμους τους, με την παιδεία του. Μια δήλωση πολιτισμού. Δήλωση συγχώρεσης, έκκληση μετάνοιας, κατανόησης του άλλου που δεν τους μοιάζει αλλά δεν είναι εχθρός τους.

Δήλωση στον αντίποδα του λόγου της Αριστεράς, που τους νεκρούς της από πολιτικές συγκρούσεις τους παρουσιάζει με το φωτοστέφανο του μάρτυρα, ζητώντας εκδίκηση και φανατίζοντας το κοινό της να συμμετάσχουν στην αέναη σύγκρουση. Χάθηκαν κι οι λίγες δυνάμεις της δημοκρατικής Αριστεράς που αντιτάσσονταν, έχοντας την αυτοσυνειδησία να παραδεχτούν ότι ο πόλεμος τελείωσε.

LINK

Πλήρες χρονικό και φωτογραφίες όσων συνέβησαν πριν και μετά την πυρπόληση της Μαρφίν, από τον Ηλία Προβόπουλο, η αφήγηση του οποίου και οι φωτογραφίες του είχαν δημοσιευτεί στο Books' Journal στις 5 Μαΐου 2018: https://booksjournal.gr/blog/2721-marfin-2010-to-xroniko-enos-egklimatos 

Κυκλοφόρησε το τεύχος 178 του Books' Journal, Ιούλιος-Αύγουστος 2026 (θα μείνει στα περίπτερα και στα βιβλιοπωλεία ώς τις 15 Σεπτεμβρίου). Τα πλήρη περιεχόμενα:

Editorial

To τέλος της μνησικακίας

Της σύνταξης

Ολοκληρώθηκε ο πρώτος κύκλος των εκδηλώσεων «Κι αυτοί είναι η Ελλάδα». Με τον Λεωνίδα Καβάκο στο Ωδείο Αθηνών. Τι θα γίνει την επόμενη σεζόν

Διάλογος

ΕΙΡΗΝΗ ΚΙΤΣΙΟΥ – Η ευρύτητα του Τόμας Μαν

ΚΩΣΤΑΣ ΑΝΔΡΟΥΛΙΔΑΚΗΣ – Η σωτηρία του λαού: μια διόρθωση

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΛΗΡΙΔΗΣ – Σχετικοποιώντας το έγκλημα!

Διήγημα

PRIMO LEVI – Αόρατος κόσμος (μετάφραση: Θάνος Καψάλης)

Παρεμβάσεις

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΖΙΟΒΑΣ – Νεοελληνικές σπουδές και το μέλλον της φιλολογίας

ΠΕΡΙΚΛΗΣ Φ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ – Η αιτία της δικτατορίας του Μεταξά

PIERRE-ANDRÉ TAGUIEFF – Από τον «Εβραϊκό Αιώνα» στον αντιεβραϊκό αιώνα;

ΣΠΎΡΟΣ ΤΣΟΥΤΣΟΥΜΠΉΣ – Το κόκκινο και το μαύρο. Σκέψεις πάνω στην πολιτική βία

Εις μνήμην

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΕΜΕΝΟΣ – Κάρλο Γκίνζμπουργκ (1939-2026): κατανοώντας το περιθώριο

Ράινερ Μαρία Ρίλκε

ΜΑΡΙΑ ΤΟΠΑΛΗ – Μεταφράζοντας τον Ρίλκε (Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Οι ελεγείες του Ντουίνο (Δίγλωσση έκδοση, Ελληνικά - Γερμανικά), μετάφραση από τα γερμανικά - σχόλια - επίμετρο: Μαρία Τοπάλη, Αθήνα 2011, 152 σελ. - Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Τα σονέτα στον Ορφέα (Δίγλωσση έκδοση, Ελληνικά - Γερμανικά), εισαγωγή - μετάφραση από τα γερμανικά: Μαρία Τοπάλη, Πατάκη, Αθήνα 2025, 150 σελ.)

ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΩΤΟΥΛΑ – «Καρποφορούσε το εκστατικό» (Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Τα σονέτα στον Ορφέα (Δίγλωσση έκδοση, Ελληνικά - Γερμανικά), εισαγωγή - μετάφραση από τα γερμανικά: Μαρία Τοπάλη, Πατάκη, Αθήνα 2025, 150 σελ.)

ΑΡΙΕΛΛΑ ΑΣΕΡ – Ρίλκε και Φρόυντ (Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Τα σονέτα στον Ορφέα (Δίγλωσση έκδοση, Ελληνικά - Γερμανικά), εισαγωγή - μετάφραση από τα γερμανικά: Μαρία Τοπάλη, Πατάκη, Αθήνα 2025, 150 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΙΘΥΜΗΤΡΗΣ – Ακούγοντας και τραγουδώντας (Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Τα σονέτα στον Ορφέα (Δίγλωσση έκδοση, Ελληνικά - Γερμανικά), εισαγωγή - μετάφραση από τα γερμανικά: Μαρία Τοπάλη, Πατάκη, Αθήνα 2025, 150 σελ.)

Κριτικές

ΕΛΕΝΑ ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗ – Στο όνομα της «πικρής αλήθειας» (Σταντάλ, Το κόκκινο και το μαύρο, μετάφραση από τα γαλλικά: Σωτήρης Παρασχάς - Κώστας Σπαθαράκης, επίμετρο: Σωτήρης Παρασχάς, Αντίποδες, Αθήνα 2025, 814 σελ.)

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΓΑΘΟΣ – Ποιους Έλληνες διαβάζουμε και γιατί (Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, Τα χρώματα του κύβου. Σταθμοί της ελληνικής πεζογραφίας 1866-2023, Πατάκη, Αθήνα 2025, 424 σελ.)

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΜΑΣ – Τις έπταιεν διά την οικονομικήν καχεξίαν (Νίκος Χριστοδουλάκης, Δεν είν’ εύκολες οι θύρες... Κρίσεις και χρεοκοπίες στην Ελλάδα του 19ου αιώνα, πρόλογος: Σοφία Λαζαρέτου, Κριτική, Αθήνα 2026, 200 σελ.)

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΥΒΑΝΙΟΣ – Ο πολυθρησκευτικός Λίβανος (Δημήτρης Κούρκουλας, Λίβανος. Μια ξεχωριστή χώρα, Μεταίχμιο, Αθήνα 2026, 160 σελ.)

ΗΛΙΑΣ ΚΑΝΕΛΛΗΣ – Η ιστορία «από τα κάτω» (Σπύρος Τσουτσουμπής, ΕΔΕΣ και ΕΛΑΣ. Οι λαϊκοί στρατοί της Αντίστασης, Παπαδόπουλος, Αθήνα 2026, 424 σελ.)

ΣΠΥΡΟΣ ΚΑΡΕΛΑΣ – Το τίμημα της γνώσης (Άννα Γρίβα, Η αλχημίστρια. Μυθιστόρημα, Μελάνι, Αθήνα 2026, 160 σελ.)

ΜΙΧΑΛΗΣ Γ. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ – Η κριτική για τον Μανόλη Αναγνωστάκη (Δημήτρης Κόκορης (επιμ.), Εισαγωγή στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη. Επιλογή κριτικών κειμένων, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2025, 510 σελ.)

ΧΑΡΗΣ ΕΞΕΡΤΖΟΓΛΟΥ – Η αντίστροφη πολιτικοποίηση του Ολοκαυτώματος (Omer Bartov, Ισραήλ. Τι πήγε λάθος;, μετάφραση από τα αγγλικά: Στέφανος Καβαλλιεράκης, πρόλογος: Σταύρος Ζουμπουλάκης, Μεταίχμιο, Αθήνα 2026, 346 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΠΑΣ – Διασώζοντας τον Ευριπίδη – ή μήπως τον εαυτό μας; (Φέρντια Λέννον, Ένδοξα κατορθώματα. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Νατάσα Σίδερη, Γεννήτρια, Αθήνα 2026, 406 σελ.)

ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΜΠΑΚΟΛΟΥΚΑΣ – Το αίτημα της αυθεντικότητας (Ilarie Voronca, Η εξομολόγηση μιας πλαστής ψυχής, μετάφραση από τα γαλλικά: Αχιλλέας Κυριακίδης, Ποταμός, Αθήνα 2026, 80 σελ.)

ΜΑΤΙΝΑ-ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΥ – To «λογοτεχνικό φαινόμενο» Νταβίντ Ουκλές (David Uclés, Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια, μετάφραση από τα ισπανικά: Αγγελική Βασιλάκου, Μεταίχμιο, Αθήνα 2026, 832 σελ.)

ΞΕΝΟΦΩΝ ΜΠΡΟΥΝΤΖΑΚΗΣ – Η δεύτερη ζωή της Ιστορίας (Ελένη Βαρβιτσιώτη - Βικτωρία Δενδρινού, Η τελευταία μπλόφα. Νέα έκδοση, Πατάκη, Αθήνα 2026, 512 σελ.)

ΜΑΡΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ – Η Μάρη Θεοδοσοπούλου για τον Γιώργο Σεφέρη (Μάρη Θεοδοσοπούλου, Σεφερικά, πρόλογος: Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Οδός Πανός, Αθήνα 2025, 202 σελ.)

ΓΙΩΡΓΟΣ Λ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ – Ποιοι και γιατί αμφισβητούν την επιστήμη (Γιάννης Κτενάς, Η επιστημολογική στροφή στην πολιτική. Whataboutism, Γενεαλογική Υπονόμευση, Κατασκευασιοκρατία, Εκκρεμές, Αθήνα, 2026, 2 38 σελ.)

ΒΥΡΩΝ ΚΑΡΥΔΗΣ – Έλληνες Κύπριοι στην Αγγλία (Chrisoulla Pawlowska, A Man Called Harry: For my father with love, ιδιωτική έκδοση, London 2026, 248 σελ.)

Ποίηση

ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΡΙΣΗΣ – Έξι ποιήματα (Άνευ υπερβολών άνευ ψευδαισθήσεων, Του κοριτσιού το τραγούδι, Δημήτρης Τ., Ο Μότσαρτ στη Πράγα, Η ώρα του Κλεισθένη, Διονύσης Σ.

Στήλες

ΣΑΚΗΣ ΚΟΥΡΟΥΖΙΔΗΣ: ΑΡΧΕΙΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ – Γιάννης Γρυπάρης: Βαρύ το μεταφραστικό του αποτύπωμα

ΝΙΚΟΣ ΨΑΡΡΟΣ: ΠΝΕΥΜΑ ΚΑΙ ΥΛΗ – Το πνεύμα ως διαμόρφωση της ύλης

BΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ: BREVIS IN LONGO – Ληστές και δημοτική παράδοση (Μάρκος Μέσκος, Ποιήματα Ι: 1958-1986, Ποιήματα ΙΙ: 1995-2018, επιμέλεια σειράς: Ιωάννα Καραμαλή, Μετρονόμος, Αθήνα 2026, 2 τόμοι, 334+443 σελ.)

ΘΑΝΟΣ Χ. ΚΑΨΑΛΗΣ: ΕΙΚΟΝΕΣ ΖΩΗΣ – Χάιγκας

ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΕΒΕΛΑΚΗΣ: ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ – Κωστής Σκαλιόρας

Βιβλία για το καλοκαίρι

ΜΑΤΙΝΑ-ΙΩΑΝΝΑ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΥ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΑΘΑΝΑΗΛ, ΗΛΙΑΣ ΚΑΝΕΛΛΗΣ, ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΟΥΜΠΟΥΛΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΜΠΑΚΟΛΟΥΚΑΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΠΑΣ: Οι επιλογές από τα βιβλία της πρόσφατης παραγωγής

Από αυτόν τον Ιούλιο, οι σελίδες με τις επιλογές βιβλίων θα δημοσιεύονται αποκλειστικά στη διαδικτυακή έκδοσή μας, booksjournal.gr. Οι φετινές επιλογές θα αναρτηθούν, προσβάσιμες σε όλους, στις 18 Ιουλίου.