Drone

Το μέλλον δεν έρχεται μόνον ελπιδοφόρο αλλά και με εξαιρετικά μεγάλους κινδύνους και προκλήσεις για τα συστήματα υγείας διεθνώς. Η χώρα μας ειδικά, περισσότερο από άλλες, βρίσκεται στο σταυροδρόμι δυο μεγάλων γεωπολιτικών κρίσεων, του πολέμου στην Ουκρανία και της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Απ’ αυτές τις δύο μεγάλες συγκρούσεις, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει λειτουργήσει ως το μεγαλύτερο μοντέλο για να καταλάβουμε πώς θα μοιάζει ο ολοκληρωτικός πόλεμος του άμεσου μέλλοντος. Από τις 22 Φεβρουαρίου 2022 που ξεκίνησε η πλήρης ρωσική εισβολή, οι ουκρανικές  πολιτικές υγειονομικές μονάδες, το προσωπικό τους, οι τραυματιοφορείς, οι στρατιώτες, οι πολίτες και οι διασώστες βρέθηκαν στο στόχαστρο των ρωσικών βομβαρδισμών.

Τα στοιχεία του ΠΟΥ είναι ενδεικτικά:

Κατά τα πρώτα 3,5 χρόνια του πολέμου έχουν καταγραφεί 1.540 επιθέσεις σε νοσοκομεία και λοιπές μονάδες υγείας. Ενώ, σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, από την αρχή του πολέμου έχουν καταστραφεί 219 ιατρικές εγκαταστάσεις σε 55 ιδρύματα (νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές). Στην πρόσφατη έκθεση (Ιούλιος 2026) με τίτλο «No safe place to Heal», οι Γιατροί χωρίς Σύνορα κάνουν μια αναλυτική καταγραφή των μεγαλύτερων νοσοκομείων που επλήγησαν από την αρχή του πολέμου ώς σήμερα. Την παραθέτουμε επιγραμματικά για να κατανοήσουμε το μέγεθος της σφοδρότητας με την οποία βάλλονται οι μονάδες υγείας στον σύγχρονο πόλεμο:

·      Στις 4 Απριλίου 2022, επλήγη το ογκολογικό και παιδιατρικό νοσοκομείο της πόλης Μικολάιβ.

·      Στις 15 Ιουνίου 2022, βομβαρδίστηκε το νοσοκομείο της πόλης Αποστόλοβε.

·      Στις 8, 11 και 15 Οκτωβρίου 2022, βλήθηκαν εγκαταστάσεις των Γιατρών χωρίς Σύνορα στις πόλεις Χερσόνα, Ντόνετσκ και Ιζιούμ.

·      Στις 26 Μαΐου 2023, ρωσικός πύραυλος έπληξε υγειονομικές εγκαταστάσεις του Δνίπρο.

·      Την 1η Αυγούστου 2023, βομβαρδίστηκε το νοσοκομείο της Χερσόνας από ρωσικό πύραυλο.

·      Στις 5 Οκτωβρίου και στις 13 Νοεμβρίου 2023 σημειώθηκαν επιθέσεις στο νοσοκομείο της πόλης Μπερισλάβ, στην περιοχή της Χερσόνας.

·      Στις 20 Νοεμβρίου 2023, σημειώθηκε επίθεση στο νοσοκομείο στην πόλη Σελιντόβε, περιοχή Ντονέτσκ.

·      Στις 14 Φεβρουαρίου 2024, σημειώθηκαν εκτεταμένες ζημιές σε τμήματα του νοσοκομείου της πόλης Σελιντόβε.

·      Στις 14 Μαρτίου 2024, βλήθηκε το νοσοκομείο της πόλης Τροστιανέτς στην περιοχή Σούμι.

·      Στις 8 Ιουλίου 2024, κατά τη διάρκεια μαζικού ρωσικού βομβαρδισμού στην ουκρανική επικράτεια, επλήγη στο Κίεβο παιδιατρικό νοσοκομείο. 

·      Στις 6 Σεπτεμβρίου 2024, το τελευταίο πολιτικό νοσοκομείο της πόλης Ποκρόβσκ αναγκάστηκε να κλείσει λόγω εκτεταμένων ζημιών.

·      Στις 25 Οκτωβρίου 2024, κατά τη διάρκεια βιαιότατων πολύνεκρων αεροπορικών βομβαρδισμών στην περιοχή του Δνίπρο, επλήγη ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία στην Ουκρανία.

·      Στις 7 Νοεμβρίου 2024, επλήγη το αντικαρκινικό νοσοκομείο της Ζαπορίζια.

·      Την 1η Μαρτίου 2025, ρωσική επίθεση κατέστρεψε μεγάλο μέρος του νοσοκομείου στο Χάρκοβο.

·      Στις 14 Μαρτίου 2025, επίθεση σημειώθηκε στο νοσοκομείο της πόλης Ζολοτσίβ στην περιοχή του Χάρκοβο.

·      Την 1η Ιουλίου 2025, νοσοκομείο υποστηριζόμενο από τους Γιτρούς χωρίς Σύνορα στη Χερσόνα δέχθηκε επίθεση.

·      Την 9η Σεπτεμβρίου 2025, το νοσοκομείο στην πόλη Κοστιαντινίβκα στην περιοχή του Ντονέτσκ αναγκάστηκε να αναστείλει τη λειτουργία του, έπειτα από μήνες βομβαρδισμών.

·      Στις 17 Σεπτεμβρίου 2025, έπειτα από επαναλαμβανόμενους βομβαρδισμούς, υποχρεώθηκε σε κλείσιμο το νοσοκομείο της κωμόπολης Μεζόβα στην περιφέρεια Ντνιπροπετρόβσκ, αφήνοντας τους κατοίκους της περιοχής αυτής χωρίς καθόλου πρόσβαση σε τριτοβάθμια δομή υγείας.

Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι, παρά τις διεθνείς συνθήκες που τα προστατεύουν από βομβαρδισμούς, τα νοσοκομεία στον σύγχρονο πόλεμο αποτελούν πρώτης τάξεως στόχους. Υπάρχουν δύο αιτίες που συμβαίνει αυτό. Βάλλοντας κατά υγειονομικών στόχων, απογυμνώνεις τα αντίπαλα στρατεύματα από το σημαντικότερο στοιχείο της επιμελητείας –μετά την τροφοδοσία– που είναι η υγειονομική κάλυψη. Η δεύτερη αιτία είναι πιο αθέατη και αφορά την ψυχολογική πίεση που ασκείται στον άμαχο πληθυσμό, ο οποίος υποφέρει ήδη από την καθημερινή τρομοκρατία των μαζικών εχθρικών βομβαρδισμών και το άγχος και η ταλαιπωρία κλιμακώνονται όταν αυτός μένει χωρίς υγειονομική περίθαλψη λόγω της απώλειας του κοντινού νοσοκομείου του.

Οι περισσότερες από τις επιθέσεις που περιγράφηκαν έγιναν από drone. Αυτό το νέο όπλο ήρθε για να αλλάξει την μορφή του πολέμου μια για πάντα. Φθηνό, αναλώσιμο, ακριβές στις βολές του, κάνει δυνατές τις μαζικές επιθέσεις και είναι αποτελεσματικά καταστρεπτικό όταν εκρήγνυται. Οι χωρίς υψηλό κόστος τεχνικές δυνατότητες των drone κατέστησαν δυνατή την εφαρμογή της απάνθρωπα τρομοκρατικής πρακτικής του «διπλού χτυπήματος». Σύμφωνα με αυτή την πρακτική, την πρώτη επίθεση με drone κατά των πολιτικών στόχων ακολουθεί μια δεύτερη η οποία αποσκοπεί όχι να πλήξει αθώους πολίτες αλλά κυρίως τα διασωστικά συνεργεία, τους διασώστες, τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που επιχειρούν στο σημείο. Προκαλώντας δυνητική εξασθένηση στην ιατρική και διασωστική επιμελητεία του αμυνόμενου. Επιπλέον, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις στις οποίες, χάρη στην υψηλή ακρίβεια των drone, στόχος των επιθέσεων ήσαν τα ασθενοφόρα.

Τα ανοχύρωτα νοσοκομεία στους πολέμους

Το 2022 και το 2023, στα ουκρανικά νοσοκομεία που υποστηρίζονταν από τους Γιατρούς χωρίς Σύνορα, θα παρατηρούσαμε πολεμικά τραύματα που προέρχονται από πυροβόλα όπλα. Σήμερα, τα περισσότερα πολεμικά τραύματα προέρχονται από drone. Τα τραύματα αυτά δεν διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνα που προκαλούνται από άλλα εκρηκτικά όπλα, η διαφορά είναι ότι τα drone μπορούν να πλήξουν στόχους με μεγάλη ακρίβεια σε μεγάλες αποστάσεις και συχνά χωρίς προειδοποίηση. Γενικά δεν υπάρχει ένα μοναδικό «πρότυπο τραυματισμού» για όλα τα είδη των πολεμικών drone, καθώς χρησιμοποιούνται διαφορετικοί τύποι πυρομαχικών και σε διαφορετικές συνθήκες κάθε φορά. Όμως η ουκρανική εμπειρία μάς δίνει εικόνες τόσο των τραυμάτων και της αντιμετώπισής τους, αλλά και της συμπεριφοράς των βαλλομένων  που μπορεί να χειροτερεύσει τον μηχανισμό κάκωσης. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι ενστικτωδώς σηκώνουν τα χέρια τους για να προστατεύσουν το κεφάλι τους, πράγμα που οδηγεί σε σοβαρά τραύματα στα άνω άκρα. Επιπλέον, τα θραύσματα από τον εκρηκτικό μηχανισμό προκαλούν πολλαπλούς μικρούς τραυματισμούς σε όλο το σώμα, διεισδύοντας προς διαφορετικές κατευθύνσεις, δημιουργώντας έτσι βαθιά και ακανόνιστα τραύματα. Γεγονός που οδηγεί σε υψηλό κίνδυνο θανατηφόρας σήψης λόγω του δύσκολου καθαρισμού των τραυμάτων. Παρακάτω, από έκθεση των Γιατρών χωρίς Σύνορα, περιγράφεται μια τυπική κλινική εικόνα ασθενούς που έχει επιβιώσει από επίθεση drone:

Νεαρός ασθενής με ακρωτηριασμένο το δεξιό του κάτω άκρο, με ανοιχτό κάταγμα στο δεξιό βραχιόνιο, πολλά μικρά θραύσματα στον αριστερό άνω άκρο και πολλαπλά τραύματα στο θώρακα, την κοιλιά και το κεφάλι.

Από τραυματιολογικής πλευράς, οι κακώσεις που προκαλούνται αντιμετωπίζονται με τις ίδιες αρχές που εφαρμόζονταν και για τα υπόλοιπα τραύματα από εκρήξεις: έλεγχος της αιμορραγίας, διασφάλιση αεραγωγών και αναπνοής, ταχεία μεταφορά σε κατάλληλη νοσοκομειακή μονάδα και αντιμετώπιση των τραυμάτων ανάλογα με τη βαρύτητά τους.

Αυτό είναι το μέλλον του πολέμου! Μαζικά, φθηνά και αποτελεσματικότατα στους θανατηφόρους σκοπούς τους όπλα. Ποια μπορεί να είναι η άμυνα ενός συστήματος υγείας απέναντι στα drone; Πώς θα μπορούν να προστατεύονται οι υγειονομικές εγκαταστάσεις για να συνεχιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία της; Πάλι καταφεύγουμε στην ουκρανική εμπειρία όπου τα νοσοκομεία, οι πρωτοβάθμιες μονάδες καθώς και τα ασθενοφόρα εξοπλίζονται με αντι-drone συστήματα τα οποία εντοπίζουν, προειδοποιούν και κάνουν χρήση ηλεκτρονικών παρεμβολών που διακόπτουν το σήμα επικοινωνίας και το GPS του drone για να το αποπροσανατολίσουν.

Η Ελλάδα έχει παραγάγει ένα αξιόλογο αντι-drone σύστημα, τον Κένταυρο, που έχει εφαρμοστεί με επιτυχία. Το ιδανικό θα ήταν να υπάρξει σχεδιασμός για τον δυνητικό εξοπλισμό του ΕΣΥ με το εν λόγω σύστημα.