Σύνδεση συνδρομητών

Διονύσης Καψάλης

Διονύσης Καψάλης

Ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής, επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης το διάστημα 1999-2021. Πιο πρόσφατη ποιητική συλλογή του, Σημειώσεις για τη μουσική του κόσμου (2020). Πιο πρόσφατο δοκίμιό του, Τι σήμαινε γι’ αυτούς ο Δάντης ή Το βουερό μελίσσι της Θείας Κωμωδίας (2021). Πιο πρόσφατη μετάφρασή του, Ευτυχισμένες μέρες του Μπέκετ (2021).

Τετάρτη, 18 Μαϊος 2022 00:04

Ἐλευθερία καὶ γλώσσα*

Μὲ τὸν Διονύσιο Σολωμὸ συμβαίνει, μεταξὺ ἄλλων, καὶ τοῦτο τὸ παράδοξο: Ἀπὸ τὴ μιὰ εἶναι ἴσως ὁ πιὸ γνωστὸς ποιητὴς τῆς γραμματείας μας (λέω ἴσως, ὑπενθυμίζοντας κι ἐδῶ τὸν ἴσκιο τοῦ Καβάφη): ὡς ὁ ἐθνικὸς ποιητής, ἀναμφίβολα, στὰ σχολικὰ ἀνθολόγια, ἀλλὰ καὶ ὡς ὁ ποιητὴς τοῦ Ἐθνικοῦ Ὕμνου γιὰ ὅλους. Ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἐνδέχεται νὰ εἶναι καὶ ὁ λιγότερο διαβασμένος ποιητὴς τῆς γραμματείας μας, δηλαδὴ ὁ λιγότερο λαϊκός. Τὰ μάλα μὲν ἐθνικός, ἥκιστα δὲ λαϊκός. Μιὰ θετικὴ περιγραφὴ τοῦ ἴδιου παράδοξου θὰ ἦταν: ὁ Σολωμὸς εἶναι συνάμα ὁ ποιητὴς τοῦ ἔθνους ἀλλὰ καὶ ὁ ποιητὴς τῶν ποιητῶν, ὁ ποιητὴς γιὰ τοὺς ποιητές, ἀφοῦ οἱ πραγματικοί, οἱ συστηματικοὶ ἀναγνῶστες του εἶναι ἐντέλει οἱ ἐπαγγελματίες ἀναγνῶστες, ὅσοι διαβάζουν γιὰ νὰ γράψουν, μὲ ὁποιαδήποτε ἰδιότητα–τοῦ συγγραφέα, τοῦ καθηγητῆ, τοῦ πανεπιστημιακοῦ δασκάλου καὶ τοῦ μαθητῆ ἢ φοιτητῆ. (Ἂς δεχτοῦμε προσώρας, σὰν εὐχή, αὐτὴ τὴ γενναιόδωρη συμπερίληψη μαθητῶν καὶ φοιτητῶν στοὺς ἐπαγγελματίες ἀναγνῶστες.) Ὅσοι, γιὰ νὰ τὸ πῶ διαφορετικά, κατατρύχονται ἀκόμα ἀπὸ τὴν ἀγωνία τῆς ἔκφρασης καὶ ἀποδύονται στὸν ἀγώνα της. Οἱ ὑπόλοιποι, ὅσοι δὲν διαβάζουν, ἁπλῶς ἀκοῦν καὶ ἐπαναλαμβάνουν σολωμικοὺς στίχους ποὺ ἔγιναν γνωμικοὶ καὶ ἐνσωματώθηκαν, συχνὰ διαστρεβλωμένοι, στὸ λεξικὸ τῶν παραδεδεγμένων ἰδεῶν. Ὅπως τὸ «περασμένα μεγαλεῖα / καὶ διηγώντας τα νὰ κλαῖς» καὶ τὸ πολυμνημόνευτο: «Ὄμορφος κόσμος, ἠθικός, ἀγγελικὰ πλασμένος». Θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρία νὰ πῶ δυὸ λόγια καὶ γι᾽ αὐτὸ τὸ τελευταῖο.