Λογοτεχνία

Λυκούργος Κουρκουβέλας, Φραντς Κάφκα. Πολιτική και κουλτούρα στη μεταπολεμική εποχή, Πεδίο, Αθήνα 2024, 304 σελ.

Μερικές αναφορές στον Φραντς Κάφκα είναι αναμφισβήτητες. Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες του 20ού αιώνα. Είναι ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της γερμανικής λογοτεχνίας της Πράγας. Δικαίως θεωρείται ο σπουδαιότερος μοντερνιστής γερμανόφωνος πεζογράφος. Από εκεί και πέρα, λέει ο Λυκούργος Κουρκουβέλας, ο Κάφκα στον οποίο σήμερα αναφερόμαστε είναι και προϊόν όχι μόνο της θεωρίας της λογοτεχνίας αλλά και ιδεολογικών και πολιτικών διαξιφισμών. Γι’ αυτό αναδείχτηκε σε σύμβολο της καλλιτεχνικής ελευθερίας και της αυτονομίας της τέχνης στη Δύση απέναντι στην ιδεολογική χειραγώγηση. Ο μοντερνισμός τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου ταυτίστηκε με τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Γι’ αυτό ο Κάφκα έγινε ένας ιδανικός «πρεσβευτής» της δυτικής πολιτισμικής υπεροχής.

Νίκος Καχτίτσης, Ο εξώστης, σχέδια: Εύη Τσακνιά, επιμέλεια: Γιώτα Κριτσέλη, Βίκτωρ Καμχής, επίμετρο: Γιάννης Δημητρακάκης, Γ. Κριτσέλη, Β. Καμχής, Κίχλη, Αθήνα 2012, 226 σελ.

Παρωδώντας τις παλαιότερες λογοτεχνικές μορφές σε μια σύνθεση η οποία δεν κρατάει ούτε έναν στέρεο λίθο για τον εαυτό της, και παρακάμπτοντας ταυτοχρόνως το οποιοδήποτε στυλιζάρισμα της φόρμας, ο Νίκος Καχτίτσης θα επιχειρήσει μια θεαματική βουτιά στο κενό της ύπαρξης και της γλώσσας, με ένα κείμενο που αποτελεί την επιτομή της μεταμοντέρνας διάλυσης και απορρύθμισης. Αναδημοσίευση από το Books’ Journal, τχ. 24, Oκτώβριος 2012, ως μνημόσυνο στον σημαντικό συγγραφέα (26 Φεβρουαρίου 1926 - 25 Μαΐου 1970).

Karine Tuil, Η απόφαση. Η καθημερινότητα μιας ανακρίτριας της γαλλικής Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας, μετάφραση από τα γαλλικά: Κατερίνα Γούλα, Κέδρος, Αθήνα 2025, 300 σελ.

Δικαστής και συντονίστρια της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας στο Παρίσι αντιμετωπίζει την περίπτωση νεαρού ισλαμιστή που επέστρεψε από τη Συρία, όπου είχε στρατολογηθεί από το Ισλαμικό Κράτος. Να τον κρατήσει ή να τον αφήσει ελεύθερο; Η προοδευτική λύση είναι η ελευθερία, άλλωστε το συνδικάτο των δικηγόρων έχει διακηρύξει ότι οι φυλακές πρέπει να καταργηθούν. Κι ύστερα, η ζωή της εμπλέκεται με τη δουλειά και τη δραστηριότητα ενός ριζοσπάστη ισλαμιστή που πιστεύει στο θάνατο. Ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα. [ΤΒJ]

Gregor von Rezzori, Μια ερμίνα στο Τσέρνοπολ, μετάφραση από τα γερμανικά: Δέσποινα Κανελλοπούλου, Δώμα, Αθήνα 2025, 508 σελ.

Κριτικά εικαστική γραφή, ένας Γκρος ή Όττο Ντιξ με γραφομηχανή. Ο Γκρέγκορ Φον Ρετσόρι χλευάζει ταυτόχρονα τις μάζες που υφίστανται αλλά και κάθε πολεμοχαρές παχύδερμο ή μανιακό που θα οδηγήσει σε σφαγή την Ευρώπη για το «έθνος» (το κάθε έθνος) σε δύο μάλιστα πολέμους – περιγράφει ταυτόχρονα τη φρίκη και το γελοίο. Οι λέξεις του, γοητευτικές: «εύθρυπτος», «άφυλη», «αχειροποίητη», «μια αγιοσύνη δίχως καλοσύνη», «ολβιότητα», «αγχέμαχη», «η αδυναμία είναι μια αμείλικτη συνθήκη», «ένας θάνατος θεσπέσιος»… Ο λόγος του μας ανήκει, εκφράζει την πολυεπίπεδη βαθύτητα και εμπειρία της δικής μας Ευρώπης, της ποιοτικής Ευρώπης, δυτικής και ανατολικής, βόρειας και νότιας, της διαχρονικής-αιώνιας ιστορικής ταυτότητας και ενότητας.

Imaginistes, Το Μπραχάμι αλλιώς. Ιστορίες από τους Imaginistes, Ευώνυμος, Αθήνα 2025, 362 σελ.

Τελειώνοντας την ανάγνωση αυτού του βιβλίου σκέφτομαι πως η μνήμη είναι η μοναδική πατρίδα που έχει ο άνθρωπος, αυτή στην οποία διαρκώς επιστρέφει, η μόνη αληθινή του ιδιοκτησία, το καταφύγιό του. Ποιοι είναι όμως οι Imaginistes (προφανώς εκ του Imagine, Τζον Λένον στη διαπασών) και τι σχέση έχουν με το Μπραχάμι (τον σημερινό Άγιο Δημήτριο);

Κάθε μείζον γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας καταλείπει ίχνος στην τέχνη, τόσο ως καταγραφή για τις μελλοντικές γενιές όσο και ως αφορμή, πλαίσιο, για να σκιαγραφηθούν χαρακτήρες, νοοτροπίες, κοινωνικές δυναμικές. Οι μεγάλες επιδημίες του παρελθόντος δίνουν τέτοιες αφορμές, οι πιθανές επιδημίες του μέλλοντος αποτελούν πάντα ένα λόγο να ξετυλιχθούν αφηγηματικά κουβάρια. Και ο covid, πώς καταγράφηκε στη λογοτεχνία;

Φραγκίσκος Νικολαΐδης, Θάνος Τσίλης, Έχεις ήδη πεθάνει, Eλληνοεκδοτική, Αθήνα 2024, 80 σελ. 

Θανάσης Πέτρου, Οι όμηροι του Γκαίρλιτς, Ίκαρος, Αθήνα 2000, 104 σελ.

Jean-Marc Jancovici - Christophe Blain, Ένας κόσμος χωρίς τέλος, μετάφραση από τα γαλλικά: Φωτεινή Βλαχοπούλου, Κριτική, Αθήνα 2024, 198 σελ.

Η γλώσσα των κόμικς, η γλώσσα της αφήγησης με εικόνες, χρησιμοποιείται όλο και πιο συστηματικά σε εξιστορήσεις πολύπλοκων θεμάτων – ιστορικές αναπαραστάσεις, νουάρ πλοκές αλλά και αφηγήματα συνειδητότητας για τα μεγάλα θέματα της εποχής μας. Η ελληνική εκδοτική αγορά όλο και πιο συχνά δίνει χώρο στα graphic novels, που θεωρούνται η ενήλικη εκδοχή των κόμικς. Από την πρόσφατη παραγωγή, παρουσιάζονται εδώ δυο ελληνικά βιβλία κι ένα ξένο: ένα νουάρ που παραπέμπει στον Γιάννη Μαρή, μια ιστορία με φόντο τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο – και ένα αφήγημα με οικολογικό μήνυμα. [ΤΒJ]

Βασίλης Παπαδόπουλος, Πριγκίπισσα Άννα. Από την Κωνσταντινούπολη στο Κίεβο, Ίκαρος, Αθήνα 2025. 

«Αδελφή του Βουλγαροκτόνου, πριγκίπισσα γεννημένη στην πορφύρα της Κωνσταντινούπολης, η Άννα αναγκάζεται να παντρευτεί τον ηγεμόνα του Κιέβου Βλαδίμηρο, υπό τον όρο να βαπτιστούν ορθόδοξοι χριστιανοί όλοι οι υπήκοοί του».  Η πριγκίπισσα Άννα θυσιάζει έναν έρωτα για μια πολιτική πράξη: για τον εκχριστιανισμό των Ρως. Με καμβά την ιστορική περίοδο, που αναπαριστά χάρη στη βαθιά γνώση των ιστορικών πηγών, ο πρέσβης και συγγραφέας Βασίλης Παπαδόπουλος στήνει έναν μυθιστορηματικό κόσμο γεμάτο πάθη, όπου όλα σταματούν μπρος στην πολιτική σκοπιμότητα. Φόντο, το φτωχό και παγωμένο Κίεβο, μιας άλλης εποχής, που πάντα του άξιζε μια καλύτερη τύχη – στην πόλη και τους κατοίκους της. Σε αυτούς του κατοίκους αφιερώνει το βιβλίο του ο συγγραφέας: «Στους Ουκρανούς που για τρίτη φορά στην ιστορία τους αγωνίζονται για το δικαίωμα να υπάρχουν». [ΤΒJ]

Τζων Μπάνβιλ, Μοναδικότητες. Μυθιστόρημα, μετάφραση από τα αγγλικά: Τόνια Κοβαλένκο, Καστανιώτη, Αθήνα 2025, 384 σελ.

Στο τελευταίο μυθιστόρημά του, ο ιρλανδός συγγραφέας Τζων Μπάνβιλ (γενν. 1945) συγκεντρώνει χαρακτήρες από παλιότερα έργα του, οι οποίοι παρά τις συγκρούσεις τους προβάλλουν καθένας ξεχωριστά ως μοναδικότητα. Με αναφορά στον Λάιμπνιτς και την πολύ δημοφιλή ακόμα Μοναδολογία του, ο Μπάνβιλ καταθέτει ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα αξιοποιώντας όχι μόνο έναν πλούτο ιδεών και θεωριών, αλλά και τις φυσικές επιστήμες, σαν να φιλοδοξεί να τις επανεντάξει αφηγηματικά στον κορμό της φιλοσοφίας, όπου αρχικά υπήρχαν.

Γιάννης Ξούριας, Φύλλα βασιλικού, Gutenberg, Αθήνα 2025, 96 σελ.

Τα έντεκα νέα διηγήματα του Γιάννη Ξούρια σε βάζουν γρήγορα σε μιαν ατμόσφαιρα, σε εισάγουν σε έναν χωρόχρονο, σου συστήνουν κάποια πρόσωπα, σε κάνουν να τα αγαπήσεις αμέσως και, όταν ολοκληρώνονται, σε στενοχωρεί το γεγονός ότι έχουν ολοκληρωθεί και σου δημιουργούν την επιθυμία να επανέλθεις σε αυτά.

Gregor von Rezzori, Μια ερμίνα στο Τσέρνοπολ, μετάφραση από τα γερμανικά: Δέσποινα Κανελλοπούλου, Δώμα, Αθήνα 2025, 508 σελ.

Γεννημένος το 1914 και μεγαλωμένος στην Μπουκοβίνα, ο Γκρέγκορ Φον Ρετσόρι είναι, όπως οι περισσότερο γνωστοί στη χώρα μας Γιόζεφ Ροτ και Χέρμαν Μπροχ, ένας κεντροευρωπαίος συγγραφέας. Ζώντας την πτώση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων και τη μετέπειτα ευρωπαϊκή περιπέτεια, καταθέτει μυθιστορήματα που μοιάζουν με μαρτυρία μιας ταραγμένης εποχής. Το έργο του φωτίζει το ερώτημα, πώς η πολυπολιτισμικότητα της Αυτοκρατορίας γέννησε τη βαναυσότητα των πολέμων. [ΤΒJ]

Φερνάντο Αραμπούρου, Το παιδί. Mυθιστόρημα, μετάφραση από τα ισπανικά: Τιτίνα Σπερελάκη, Πατάκη,  Αθήνα 2025, 278 σελ.

Μια έκρηξη από σπινθήρα (μια περίπτωση ανάλογη με το πρόσφατο δράμα στα Τρίκαλα, όπου εξερράγη εργοστάσιο, με πέντε νεκρές εργαζόμενες) βυθίζει στο πένθος μια μικρή πόλη στην Ισπανία. Μεταξύ των νεκρών είναι και ο εξάχρονος Νούκο. Οι γονείς του, η Μαριάχε και ο Χοσέ Μιγκέλ, και μαζί ο παππούς, βυθίζονται στο πένθος. Αλλά τι σημαίνει πένθος; Πώς αλλάζει η απώλεια τη ζωή τους; Πώς μπορούν να συνεχίσουν να ζουν; Κι αυτό που τους συνέβη θα συνεχίσουν να το έχουν μέσα τους για πάντα. Ο Φερνάντο Αραμπούρου είναι ένας συγγραφέας που, περίτεχνα, επίμονα, διεισδύει σε βάθος. Είναι όμως η τέχνη παρηγορία; [ΤΒJ]