Γνώμες

Στρατηγικές και πολιτικές προκλήσεις μιας «Δύναμης Εγγυήσεων» στην Ουκρανία

Από την άνοιξη του 2025, οι δυτικές εγγυήσεις ασφάλειας για την Ουκρανία έχουν καταστεί σημαντικό θέμα στη δημόσια συζήτηση και στον πολιτικό σχεδιασμό που οδηγεί στο τέλος του ρωσο-ουκρανικού πολέμου. Το σημείο 5 του κοινού «σχεδίου ειρήνης» των ΗΠΑ και της Ρωσίας και η επακόλουθη 28-σημείων αντιπρόταση της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας αναφέρουν ότι η Ουκρανία πρέπει να λάβει «αξιόπιστες» ή «ισχυρές» εγγυήσεις ασφάλειας. Αυτά τα έγγραφα και η σχετική δημόσια συζήτηση έφεραν ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα του τι μπορεί να σημαίνουν τέτοιες εγγυήσεις.

Στο μνημόσυνο του Διονύση Σαββόπουλου, την Κυριακή 30/11 στο Πρώτο Νεκροταφείο, δεν υπήρχαν κάμερες, κομματάρχες και παράγοντες που γύρευαν κάτι να εισπράξουν. Ούτε οι «άδειες καρέκλες» (όπως παρατήρησε στα Νέα ο Μιχάλης Μητσός) όσων απουσίασαν επιδεικτικά από την κηδεία του για να δείξουν μια κάποια νομιμοφροσύνη απέναντι σε σαθρά στερεότυπα. Πλάι στην Άσπα και τον Ρωμανό, ο οποίος σχεδίασε τόσο ωραία τον τάφο του πατέρα του, βρέθηκαν κυρίως άνθρωποι που συνδέθηκαν μαζί του. 

Από εδώ και πέρα, οι Εβραίοι μοιάζουν απροστάτευτοι από τη μνήμη της Σοά, παράγοντα ενοχής αλλά και ενσυναίσθησης. Νέες κατηγορίες κατά των Εβραίων προστίθενται στις παλαιές. Οι διαπιστώσεις και η έκφραση ανησυχιών διαδέχονται η μία την άλλη, συνοδευόμενες από αγανάκτηση και οργή. Αλλά δεν αναρωτιόμαστε πλέον για τις συνθήκες ανάδυσης αυτού του κύματος του αντιεβραϊκού μίσους, για τις πολλαπλές αφετηρίες του, τις διαφορετικές διαστάσεις του, για τις ποικίλες λειτουργίες του, για τα αποτελέσματά του στην πολιτική και πολιτισμική ζωή των δημοκρατικών εθνών. Όπως και να ’χει, πάντως, κρίνοντας από τις στάσεις έναντι των Εβραίων στην παρούσα κατάσταση του κόσμου, φαίνεται ότι περάσαμε από την «εποχή της περιφρόνησης» στην εποχή του μίσους. Ενός μίσους υψηλής έντασης, μίσους λυσσώδους, διακριτού από το συνηθισμένο μίσος, το οποίο δεν διστάζει να προσφεύγει σε μύθους ή ιδεολογικοποιημένα φαντάσματα για να εξαπολύσει τις πιο φανταστικές κατηγορίες τις οποίες πιστεύουν όλο και περισσότεροι εχθροί των Εβραίων. Κυρίως, όμως, ενός μίσους χωρίς γιατί, ενός μίσους το οποίο θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε οντολογικό. Οι Εβραίοι εισήλθαν στην εποχή της τρωτότητάς τους. 

Ο Θεόδωρος Ρηγόπουλος, βαφτιστήρι του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ήταν ο  γραμματέας της οικογένειας των Κολοκοτρωναίων και του Νικηταρά, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Η πραγματική γεωπολιτική ιστορία πίσω από τις αυταπάτες

Από τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα, ένα μέρος της ελληνικής δημόσιας σφαίρας κινείται σαν να κουβαλά μέσα της μια κληρονομημένη έλξη προς «τη μεγάλη προστασία της Ανατολής». Η Ορθόδοξη Εκκλησία, με την οργανική της συνέχεια προς το Πατριαρχείο και την παλιά βυζαντινή οικουμένη, καλλιέργησε επί δεκαετίες ένα ήπιο αλλά σταθερό ρεύμα ρωσοφιλίας. Η Ρωσία, «η άλλη ορθόδοξη αυτοκρατορία», παρουσιάστηκε σαν φυσικός συγγενής, ένας αδελφός λαός που θα προστάτευε το Γένος. Αυτή η κουλτούρα διαχύθηκε από το εκκλησιαστικό σώμα προς την κοινωνία και στο φαντασιακό πολλών ταύτισε την πίστη με μια ασαφή γεωπολιτική προσμονή. Έτσι, σταθεροποιήθηκε ένα υπόστρωμα ευνοϊκό για κάθε μελλοντική φιλορωσική αφήγηση.

Εκδόθηκε και το πολυαναμενόμενο βιβλίο του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, το οποίο από τον Μανώλη Όθωνα του ΠΑΣΟΚ πολύ σωστά χαρακτηρίστηκε ιστορικό μυθιστόρημα, με την ορθότατη παρατήρηση: «Στα ιστορικά μυθιστορήματα πράγματι συνηθίζεται, για λογοτεχνικούς λόγους, να χρησιμοποιούνται στοιχεία μυθοπλασίας. Μόνο που επιβάλλεται αυτό να αναφέρεται ρητά στο προοίμιο». Ένα πολιτικό (θα πρόσθετα εγώ) ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο όπως αναμενόταν (για τον Αλέξη Τσίπρα μιλάμε) γράφτηκε όχι για να αναδείξει την αντικειμενική αλήθεια των πολιτικών γεγονότων (όσο αυτή είναι δυνατή), ούτε καν για να αποδείξει την υποκειμενική ούτως ή άλλως «αλήθεια» του συγγραφέα του και πολιτικού (όσο αυτή είναι επίσης δυνατή), αλλά για να εξυπηρετήσει απλώς το πολιτικό ριμπράντιγκ του Τσίπρα στην ενεργό πολιτική.