Γνώμες

Από την Ανδρική κυριαρχία του Πιερ Μπουρντιέ στο ψηφιακό ικρίωμα της Ιωάννας Τούνη

Το εμβληματικό έργο του Πιερ Μπουρντιέ  (Pierre Bourdieu) Η ανδρική κυριαρχία (La domination masculine, 1998, μτφρ. Έφη Γιαννοπούλου, Πατάκη, 2007) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινωνιολογικές αναλύσεις για τον τρόπο με τον οποίο οι έμφυλες ανισότητες αναπαράγονται και εδραιώνονται ως φυσικοποιημένες στην κοινωνία μας. Ο Μπουρντιέ υποστηρίζει ότι η ανδρική κυριαρχία είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στο ασυνείδητό μας, που συχνά περνά απαρατήρητη, ακόμη και από τα ίδια τα θύματά της.

Δύο ειδήσεις σχεδόν ταυτόχρονες, στην ίδια γεωγραφία, στην επικράτεια του Ιράν. Κι όμως, ανήκουν σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την αξία της ζωής.

Σε μια περίοδο διεθνών εντάσεων και ενεργών πολεμικών συγκρούσεων, η εσωτερική συνοχή κάθε χώρας αποτελεί βασικό όρο εθνικής στρατηγικής. Το εσωτερικό μέτωπο συγκροτείται ως θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η ικανότητα μιας χώρας να αντιμετωπίζει εξωτερικούς κινδύνους και να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της.

Στις 26 Μαρτίου 2026, η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) ανακοίνωσε ότι η συμμετοχή σε αγώνες γυναικών στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Aντζελες το 2028 θα επιτρέπεται κατόπιν χρωμοσωμικού ελέγχου, μέτρο που ίσχυε στην αθλητική διοργάνωση και παλαιότερα, από το 1968 έως το 1996. Όπως μεταδίδει το Reuters, η συμμετοχή στους αγώνες γυναικών περιορίζεται πλέον σε άτομα που δεν φέρουν το γονίδιο SRY, ουσιαστικά δηλαδή απαγορεύεται η συμμετοχή τόσο στις τρανς αθλήτριες όσο και σε ένα μεγάλο ποσοστό ίντερσεξ αθλητών. Μιλώντας για τη συγκεκριμένη πολιτική, η πρόεδρος της ΔΟΕ, Κίρστι Κόβεντρι, υπογράμμισε: «Ως πρώην αθλήτρια, πιστεύω ακράδαντα στα δικαιώματα όλων των Ολυμπιονικών να συμμετέχουν σε δίκαιους αγώνες. Η πολιτική που έχουμε ανακοινώσει βασίζεται στην επιστήμη και έχει καθοδηγηθεί από επιστήμονες».

Στις 23 Μαρτίου ξεκινά η δίκη για την τραγωδία των Τεμπών.

Μια ημερομηνία που θα μπορούσε να επαναφέρει τη συζήτηση εκεί όπου ανήκει, δηλαδή στη δικαιοσύνη, στη θεσμική ευθύνη, στην αποτίμηση ενός δυστυχήματος που σημάδεψε τη χώρα. Η διαδικασία όμως ξεκινά μέσα σε μια κοινωνία ήδη εξαντλημένη, απηυδισμένη από όσα φορτώθηκαν πάνω σε αυτό το γεγονός, από όσα ειπώθηκαν, από όσα καταχρηστικά, εκβιαστικά  και με πολιτικές σκοπιμότητες επιβλήθηκαν στο όνομά του.

Από την έναρξη της δεύτερης θητείας του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ τον Ιανουάριο του 2025, το Κίεβο και οι εταίροι του στο πλαίσιο της Συμμαχίας των Προθύμων βρίσκονται σε όλο και πιο ταραγμένα γεωπολιτικά νερά. Οι ενέργειες του Τραμπ και της κυβέρνησής του όχι μόνο έναντι της Ουκρανίας, αλλά και άλλων χωρών σε όλο τον κόσμο –συμπεριλαμβανομένων στενών συμμάχων στο ΝΑΤΟ– έχουν δημιουργήσει ένα δύσκολο και πολυεπίπεδο διατλαντικό πεδίο δράσης.

Τα τελευταία χρόνια αναδύθηκε  στη χώρα ένα παράξενο ανθρωπολογικό είδος: οι «αναξιοποίητοι της ιστορίας».

Πρόκειται για συμπολίτες μας  που τιμήθηκαν με υψηλές θέσεις στον δημόσιο βίο. Οι οποίοι όμως, αφού εισέπραξαν όλες τις τιμές της εξουσίας, μόλις αφυπηρέτησαν, συμπεριφέρονται ωσάν η «Θεία Πρόνοια» να όρισε  το αντίθετο: ότι πρέπει να βρίσκονται μονίμως σε ανώτερα και ανώτατα πολιτικά και πολιτειακά αξιώματα.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι, πριν παρακολουθήσω το ντοκιμαντέρ του Αλεξη Παπαχελά για τη 17 Νοέμβρη, κατέκρινα σκληρά την επιλογή του να δώσει βήμα λόγου, στον Δημήτρη Κουφοντίνα, τον «αρχιεκτελεστή» της οργάνωσης, τον επονομαζόμενο και «φαρμακοχέρη». Τώρα όμως, που το είδα, συνειδητοποιώ ότι έκανα λάθος.

Η στάση της ελληνικής Αριστεράς απέναντι στο κράτος και την ασφάλεια αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της πολιτικής της ταυτότητας. Από τον Μεσοπόλεμο έως σήμερα, η ελληνική Αριστερά τείνει να αντιμετωπίζει το κράτος όχι πρωτίστως ως μηχανισμό προστασίας της εθνικής κυριαρχίας αλλά ως πεδίο κοινωνικών συσχετισμών και ταξικών αντιθέσεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια της ασφάλειας αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που κυριαρχεί στην παραδοσιακή κρατική στρατηγική.

Είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι το δικαίωμα ενός κράτους να προβεί σε πολεμικές ενέργειες εναντίον κρατικά και μη κρατικά οργανωμένων εχθρών καθορίζεται από τις επιταγές της Χάρτας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και συγκεκριμένα από το Έβδομο Κεφάλαιο (άρθρα 39 - 51). Το κεφάλαιο αυτό επιτρέπει πολεμικές ενέργειες σε περίπτωση άμυνας ή κατόπιν έγκρισης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Σε μια εποχή κατά την οποία ο δημόσιος διάλογος συχνά εξαντλείται στην επιφάνεια των γεγονότων, η συνέντευξη της υπουργού Παιδείας και Θρησκευμάτων Σοφίας Ζαχαράκη στον δημοσιογράφο Βίκτωρα Ελιέζερ, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Άλεφ της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών, προσφέρει μια αφορμή για ουσιαστικότερο προβληματισμό γύρω από το ρόλο της εκπαίδευσης στη σύγχρονη δημοκρατία.

Κάποιες στιγμές στην ιστορία, η πολιτική κρίνεται από την ταχύτητα της απόφασης. Όταν οι συσχετισμοί μεταβάλλονται και τα κενά ισχύος γίνονται ορατά, η πρωτοβουλία μετατρέπεται σε στρατηγικό εργαλείο. Σε μια τέτοια στιγμή όφειλε η Ελλάδα να κινηθεί αστραπιαία, αξιοποιώντας την εμφανή αδράνεια τόσο της Βρετανίας όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο ζήτημα της ασφάλειας της Κύπρου. Ως κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, αλλά και ως εγγυήτρια δύναμη της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Ελλάδα διαθέτει θεσμικό και πολιτικό έρεισμα για πρωτοβουλίες που υπερβαίνουν την απλή διπλωματική διαμαρτυρία. Η στρατηγική σκέψη απαιτεί να καλύπτονται τα κενά πριν αυτά μετατραπούν σε τετελεσμένα.