Γνώμες

Υπάρχει μια παλιά ελληνική ιδιοτροπία: να μικραίνουμε ό,τι πετυχαίνουμε και να μεγαλώνουμε ό,τι μας πληγώνει. Η ιδιοτροπία αυτή δεν είναι απλώς μια ψυχολογική συνήθεια· είναι ένα ιστορικό μοτίβο που επανέρχεται σε κρίσιμες στιγμές. Το είδαμε ξανά στον πόλεμο της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας, μια εισβολή δίχως καμία νομιμοποίηση, ένα πλήγμα που ξεκίνησε αποκλειστικά από την αυθαίρετη βούληση ενός αυταρχικού ηγέτη. Στην περίπτωση Πούτιν, η αυθαιρεσία παρουσιάστηκε ως στρατηγική, αλλά η πραγματικότητα αποκάλυψε ένα σφάλμα ολκής: την κίνηση ενός ηγέτη που πιστεύει πως η ιστορία υπακούει στα προσωπικά του οράματα.

Στο ψήφισμα του αγροτικού και κτηνοτροφικού συλλαλητηρίου της 11ης Νοεμβρίου, μεταξύ των άλλων αιτημάτων που το συντονιστικό διαβίβασε στον υπουργό, διαβάζουμε: «Άμεση καταβολή των ενισχύσεων και αποζημιώσεων (1,2 δισ. ευρώ) που εκκρεμούν σε ΟΠΕΚΕΠΕ και ΕΛΓΑ […] - Τα προβλήματα λειτουργίας, ειδικά στον ΟΠΕΚΕΠΕ, εξοντώνουν κυριολεκτικά τους αγρότες…».

Όλα τα τέρατα του Ολοκληρωτισμού, επιδίωκαν πάντοτε έναν κόσμο "tabula rasa". «Ξυρισμένο» δηλαδή από ανθρώπους, από ανθρώπινες πράξεις, από ανθρώπινη σκέψη και ανθρώπινη παρουσία. Ακόμη και από ανθρώπινες φωνές.

Στο διήγημα «Conroy’s public» που δημοσιεύτηκε το 1952 στο  τρίτο τεύχος του Magazine of Fantasy and Science Fiction, ο συγγραφέας Ron Goulart (1933-2022) μας διηγείται την ιστορία ενός αποτυχημένου συγγραφέα, του Ted Conroy, που αποφασίζει να αποτραβηχτεί σ’ έναν κόσμο φτιαγμένο στα μέτρα του. Αγοράζει έναν πλανήτη και τον εποικίζει με αντίγραφα του εαυτού του –σήμερα θα τους λέγαμε κλώνους– σε όλες τις βαθμίδες και τους ρόλους μιας κοινωνίας, αντίγραφα που δημιουργεί με τη δύναμη της σκέψης του – μια τεχνική που του δίδαξε ένας σαμάνος της Αφροδίτης και που φυσικά φέρουν όλα το όνομά του: Ted Conroy. Οι κλώνοι αυτοί –υπάκουοι υπηρέτες– ικανοποιούν κυρίως την επιθυμία του για αναγνώριση, καθώς το μοναδικό λογοτεχνικό περιοδικό του κόσμου του, το Weird Conroy Tales, τα δημοσιεύει αμέσως και βρίσκουν τρομερή απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, το οποίο τον κατακλύζει με επαινετικά γράμματα και διθυραμβικά σχόλια στην τοπική εβδομαδιαία εφημερίδα The Saturday Review of Conroy. Όσο για τα μυθιστορήματα και τις νουβέλες του, εκδίδονται σε αστρονομικά τιράζ και του αποφέρουν εκατομμύρια (δολάρια Conroy, φυσικά).

Στις 5 Δεκεμβρίου 2014 δολοφονήθηκε άγρια ένας άνθρωπος. Χωρίς λόγο. Δολοφόνοι του ήταν δύο νεαροί Ρουμάνοι. Κίνητρό τους ήταν η επιθυμία τους να αποσπάσουν χρήματα από το θύμα: όταν το θύμα αρνήθηκε να τους τα δώσει, τον σκότωσαν. Συνελήφθησαν ένα μήνα μετά. Προφυλακίστηκαν. Ο εισαγγελέας πρότεινε την καταδίκη χωρίς ελαφρυντικά των δύο Ρουμάνων και οι ένορκοι υιοθέτησαν την πρόταση. Οι Ματασαρεάνου και Γκαϊτάν τιμωρήθηκαν με την ποινή της ισόβιας κάθειρξης και με επιπλέον τέσσερα χρόνια φυλάκιση για απόπειρα ληστείας. Οι συνήγοροι υπεράσπισης των δύο καταδικασθέντων άσκησαν έφεση και η υπόθεση εκδικάστηκε σε δεύτερο βαθμό στο Μικτό Ορκωτό Εφετείο Αθηνών. Το Μάρτιο του 2021, οι καταδικασθέντες κηρύχθηκαν ξανά ένοχοι, αλλά τους αναγνωρίστηκε το ελαφρυντικό του πρότερου σύννομου βίου, παρά την αντίθετη εισαγγελική πρόταση. Η αρχική ποινή των ισοβίων μειώθηκε σε 15 έτη κάθειρξη και τα 4 χρόνια φυλάκιση για απόπειρα ληστείας ελαττώθηκαν στους 18 μήνες. Το 2022 οι δύο νεαροί αποφυλακίζονται υπό όρους.

Από την Οδύσσεια στην Αυταπάτη

Από τότε που ο Όμηρος ύψωσε την Ιθάκη σε ιδέα, ο κόσμος ψάχνει να τη βρει. Δεν είναι πια ένα νησί στο Ιόνιο αλλά ένας προορισμός της ψυχής, ένας τρόπος να αντέξεις τη διαδρομή. Ο Οδυσσέας αν και γυρίζει επί τέλους στο σπίτι του, στην ουσία επιστρέφει στον εαυτό του, κουβαλώντας τις μνήμες, τα λάθη, τους έρωτες και τα τέρατα που συνάντησε. Η Ιθάκη γίνεται έτσι το σύμβολο της συνειδητοποίησης, της κάθαρσης μέσα από το ταξίδι, το σημείο όπου καταλαβαίνεις πως η περιπέτεια άξιζε περισσότερο από τον προορισμό.

Η αιτία για το δυστύχημα των Τεμπών ήταν από την πρώτη στιγμή δεδομένη: Οι υπεύθυνοι για  τη ρύθμιση της κυκλοφορίας των τρένων έβαλαν δύο τρένα  να κινούνται αντίθετα στην ίδια γραμμή, επειδή παραβίασαν τον κανονισμό λειτουργίας. Η τήρηση του οποίου είναι υποχρεωτική, μέχρι να αλλάξει. Πράγμα που θα συμβεί όταν εγκατασταθεί τηλεδιοίκηση, οπότε θα θεσπιστεί άλλος κανονισμός.

Τα τελευταία, κυρίως, χρόνια παρακολουθούμε μια παράξενη ελληνική συζήτηση για την Τουρκία, σχεδόν υπαρξιακή, μια δημόσια φιλολογία που κινείται ανάμεσα στο φόβο και στην εξιδανίκευση, σαν να πρόκειται για μια χώρα μυθικών διαστάσεων που κινεί τα νήματα της Ιστορίας σε κάθε της κίνηση. Ο Ερντογάν εμφανίζεται από μερίδα σχολιαστών και πολιτικών ως παγκόσμιος παίκτης που παίζει ταυτόχρονα σε έξι ταμπλό, που παρακάμπτει θεσμούς, που εισβάλλει, διαπραγματεύεται, απειλεί και επιβάλλεται με την ίδια άνεση που άλλοι αλλάζουν γραβάτες. Η Ελλάδα, από την άλλη, παρουσιάζεται ως κομπάρσος σε ένα έργο που γράφεται αλλού, μια μικρή, παθητική δύναμη που δήθεν τρέχει πίσω από τις φιλοδοξίες της Άγκυρας. Οι ίδιες κασσάνδρες που κάθε δεκαετία ανακαλύπτουν τον νέο καταποντισμό της χώρας, αναπαράγουν το ίδιο μοτίβο: «η Τουρκία προελαύνει – η Ελλάδα υστερεί». Μόνο που αυτή τη φορά η πραγματικότητα έχει γυρίσει ανεπιστρεπτί.

Οι μεγάλες ενεργειακές συμφωνίες που υπεγράφησαν τις προηγούμενες ημέρες επαναφέρουν στην επικαιρότητα τη δραστηριότητα ενός πρωτοπόρου: του Αναστάση Πεπονή, που από τη θέση του υπουργού Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τεχνολογίας χοραματίστηκε και συνέλαβε την ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας όταν, σε ανύποπτο χρόνο, το διάστημα 1986-88, ως υπουργός Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τεχνολογίας, κατάφερε να υπογραφεί Διακρατική Συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Αλγερίας, για τον εφοδιασμό της
χώρας μας με Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο (LNG) μέσω πλοίων – και εργάστηκε για τη δημιουργία των υποδομών της Ρεβυθούσας. Το κείμενο του Νίκου Βασιλάκου, που ακολουθεί, έχει δημοσιευτεί στο ειδικό αφιέρωμα του Βοοks' Journal στον σημαντικό πολιτικό και στο έργο του (τχ. 139) και αναδημοσιεύεται σήμερα, ως φόρος τιμής σε έναν διορατικό πρωτοπόρο που αντί να φλυαρεί, απλώς, έπραττε. 

Οι χούλιγκαν όλων των συλλόγων, ενώ αλλάζει η φανέλα,  ίδιοι είναι στην ψυχή και στη συμπεριφορά τους. Μόνο κάποιοι είναι πιο οργανωμένοι από άλλους ή υποστηρίζονται καλύτερα από τους μηχανισμούς της ομάδας, εντασσόμενοι, ούτως ή άλλως,  σε αυτούς.

Και ναι, το ποδόσφαιρο είναι η αφετηρία, όμως εντέλει η δραστηριότητά τους δεν έχει σχέση με τον αθλητισμό.

Στην Ελλάδα του 2025 δεν υπάρχει πια πολιτική αντιπαράθεση. Τη θέση της κατέλαβε  μια νέα επιστήμη: η Μητσοτακολογία.

Πριν καλά καλά περάσουν 12 ώρες από τη νίκη του Ζόραν Μαμντάνι στις δημαρχιακές εκλογές της Νέας Υόρκης, ο Αλέξης Τσίπρας έσπευσε να την εργαλειοποιήσει σαν προάγγελο πολιτικών εξελίξεων στην Ελλάδα.  Η νίκη του Μαμντάνι, έγραψε στο Χ ο ταξιδιώτης της Ιθάκης, είναι «νίκη απέναντι στην ολιγαρχία, στην κλεπτοκρατία, στις πολιτικές δυναστείες και το ακριβοπληρωμένο μιντιακό σύστημα που προπαγανδίζει τα συμφέροντα τους».

Για άλλη μια φορά, εντυπωσίασε με τη ρηχότητα του λόγου και τον δημαγωγικό λυρισμό του.